Roszczenia alimentacyjne - Prawo wspólnotowe

Ostatnia aktualizacja patrz

„Nie mogę uzyskać mojego świadczenia alimentacyjnego zasądzonego w innym państwie członkowskim”.

Aby od „dłużnika alimentacyjnego” znajdującego się w innym państwie członkowskim wyegzekwować świadczenie dotyczące płacenia alimentów, należy odwołać się do wymiaru sprawiedliwości w państwie, w którym wyrok ma być wykonany. Istnieją już przepisy prawa wspólnotowego zapewniające pomoc w egzekucji alimentów w państwie członkowskim innym niż państwo zamieszkania. Przepisy te wkrótce zostaną udoskonalone.

• Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (zwane rozporządzeniem „Bruksela I”) zawiera specjalne zasady odnośnie do właściwości sądów w sprawach dotyczących świadczeń alimentacyjnych. Przepisy rozporządzenia są bezpośrednio stosowane od dnia 1 marca 2002 r., co oznacza, że każdy może powołać się na nie przed sądem. Przepisy te nie obowiązują w Danii, dla której stosuje się nadal Konwencję brukselską z dnia 27 września 1968 r. dotyczącą tej samej dziedziny.

Zgodnie z tym rozporządzeniem, osoba uprawniona do otrzymania alimentów może skierować sprawę do sądu w państwie członkowskim będącym miejscem zamieszkania pozwanego, lub do sądu w państwie członkowskim, będącym jego miejscem zamieszkania lub miejscem stałego pobytu. Wierzyciel znajduje się zatem w korzystnej sytuacji. Z drugiej strony, w przypadku przejęcia inicjatywy przez dłużnika, podlega on przepisom ogólnym i ma tylko jedną możliwość, a mianowicie skierowanie sprawy do sądu w kraju zamieszkania osoby uprawnionej do otrzymywania alimentów.

Ponadto jeśli sprawa alimentacyjna jest rozpoznawana łącznie ze sprawą dotyczącą stanu cywilnego (np. rozwód), będzie ona rozpoznawana przez sąd, który ma jurysdykcję do rozpatrzenia tej sprawy według własnego prawa, chyba że jurysdykcja ta opiera się jedynie na obywatelstwie jednej ze stron.

Orzeczenia dotyczące alimentacji, wydane w jednym państwie członkowskim, są uznawane w innych państwach członkowskich (art. 33 rozporządzenia) i będą wykonywane w innym państwie członkowskim, jeżeli ich wykonalność w nim zostanie stwierdzona na wniosek uprawnionego (art. 38).

Do góry

W odróżnieniu od Konwencji brukselskiej z 1968 r., zastępujące ją rozporządzenie (art. 34) nie zezwala już na odmowę uznania orzeczenia sądowego sprzecznego z międzynarodowym prawem prywatnym państwa, w którym zabiega się o takie uznanie, o ile pierwotne orzeczenie sądu odnosi się do statusu i zdolności prawnej osób. Obecnie, orzeczenia zagranicznego można nie uznać wyłącznie wówczas, gdy uznanie to byłoby niezgodne z porządkiem publicznym lub sprzeczne z orzeczeniem wydanym wcześniej, lub też gdy odpowiedni dokument sądowy, rozpoczynający postępowanie sądowe, nie został doręczony w terminie.

Wreszcie, na mocy art. 57, umowy w sprawie obowiązku alimentacyjnego, zawarte z organami administracyjnymi lub przez nie uwierzytelnione, uznawane są za dokumenty autentyczne, dające podstawę do stosowania uproszczonych procedur wykonawczych.

Mimo iż procedura ta jest stosunkowo prosta, rozporządzenie nie znosi wszystkich przeszkód w swobodnym przepływie orzeczeń sądowych w Unii Europejskiej, pozostawiając środki tymczasowe o charakterze nadal zbyt ograniczającym.

• Podczas posiedzenia w Tampere w październiku 1999 r., Rada Europejska wezwała do dalszej redukcji środków tymczasowych niezbędnych do wykonania wyroków zagranicznych. W listopadzie 2000 r. Rada przyjęła program wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych. Ostatecznym celem jest zniesienie wymogu stwierdzenia wykonalności dla wszystkich w sferze spraw cywilnych i handlowych. Z tej perspektywy roszczenia alimentacyjne są uznawane jako priorytetowe.
• Następnie Parlament Europejski i Rada przyjęły rozporządzenie (WE) nr 805/2004, w dniu 21 kwietnia 2004 r., w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych. Tekst ten obejmuje roszczenia dotyczące płatności alimentacyjnych tylko wtedy, gdy są one bezsporne.
• Aby omówić szereg kwestii związanych z odzyskiwaniem roszczeń alimentacyjnych, Komisja opublikowała w kwietniu 2004 r. Zieloną Księgę.
• Dnia 15 grudnia 2005 r. Komisja przedstawiła Radzie wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie właściwości, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.

Celem wniosku jest usunięcie wszelkich przeszkód, które obecnie nie pozwalają na egzekucję świadczeń alimentacyjnych w Unii Europejskiej. Wniosek ten umożliwi stworzenie otoczenia prawnego dostosowanego do pełnoprawnych żądań osób uprawnionych do świadczeń, które powinny mieć możliwość łatwego, szybkiego, i najczęściej bezpłatnego, wykonania tytułu wykonawczego, który bez przeszkód mógłby być stosowany w europejskim obszarze prawnym i prowadzić do regularnego wypłacania należnych kwot.

Do góry

Taki nowy europejski porządek prawny wymaga działania, które nie ograniczałoby się do kosmetyki istniejących mechanizmów. W związku z tym proponuje się ambitne środki we wszystkich dziedzinach współpracy w zakresie sądownictwa cywilnego: jurysdykcja międzynarodowa, prawo właściwe, uznanie i egzekucja, współpraca i usunięcie przeszkód w prawidłowym przebiegu postępowań. Tak określone globalne odpowiedzi zebrano w jednym instrumencie.

• Tym samym proponowane rozporządzenie ma trzy główne cele:

1. Ułatwienie życia obywatelom poprzez zmniejszenie formalności wymaganych, by decyzja wymiaru sprawiedliwości mogła być wydana i wykonana w każdym państwie członkowskim, przyznając osobom uprawnionym do świadczeń konkretne środki pomocowe i wsparcie. Należy w nim zawrzeć między innymi możliwość wykonania wszelkich niezbędnych formalności w miejscu zamieszkania, również na etapie samej egzekucji, aby uzyskać np. zajęcie wynagrodzenia lub konta bankowego, uruchomić mechanizmy współpracy lub uzyskać dostęp do informacji umożliwiających ustalenie miejsca pobytu dłużnika i oszacowania jego majątku.
2. Wzmocnienie bezpieczeństwa prawnego poprzez harmonizację przepisów prawa kolizyjnego.
3. Zapewnienie skuteczności i długotrwałości egzekucji, umożliwiając osobie uprawnionej do świadczeń uzyskanie tytułu wykonawczego obowiązującego na terenie całej Unii Europejskiej, podlegającego prostemu i ujednoliconemu systemowi egzekucji.

• Rozporządzenie przedstawiono Radzie zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 67. ustęp 2 (tiret 1) Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zgodnie z którą Rada podejmie decyzję jednogłośnie po konsultacji z Parlamentem Europejskim. Niniejszy wniosek dotyczy prawa rodzinnego i nie może zostać przyjęty drogą współdecydowania, zgodnie z obowiązującym Traktatem.

Taka jest interpretacja prawna ze względu na ścisłe związki zobowiązań alimentacyjnych i prawa rodzinnego, ale cechuje ją potrójna niekorzyść:

• w niewystarczającym stopniu uwzględnia hybrydowy charakter koncepcji zobowiązań alimentacyjnych, które u swych źródeł są związane z prawem rodzinnym, ale z finansowego punktu widzenia egzekwowalne jak każda inna należność;
• nie uwzględnia faktu, że dotychczas wspólnotowy legislator zawsze uznawał, iż świadczenia alimentacyjne mogą być objęte systemem prawa powszechnego (por. rozporządzenie Bruksela I, które odsuwa prawo rodzinne, ale w swoim zakresie pozostawia zobowiązania alimentacyjne, a rozporządzenie ETE obejmuje świadczenia alimentacyjne i zostało przyjęte wg procedury współdecydowania);
• nie pozwala Parlamentowi Europejskiemu na pełne odgrywanie jego roli.

Z tego względu Komisja w swoim Komunikacie wezwała Radę do odstąpienia w przypadku świadczeń alimentacyjnych od zasady jednogłośności i przyjęcie procedury współdecydowania, zgodnie z art. 67 ust. 2, tiret 2 Traktatu.

Do góry

• Wszystkim tym środkom będzie towarzyszyło wprowadzenie skutecznych metod współpracy między właściwymi instytucjami państw członkowskich.

W tej kwestii należy podkreślić, że państwa członkowskie, za wyjątkiem Łotwy, Litwy i Malty są stronami Konwencji nowojorskiej  Narodów Zjednoczonych z dnia 20 czerwca 1956 r. o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą. Konwencja ta wprowadziła mechanizm współpracy administracyjnej między organami ustanowionymi przez państwa będące stronami Konwencji.

Niektóre z państw członkowskich są także stronami czterech konwencji Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego w dziedzinie obowiązku alimentacyjnego (patrz. „Prawo międzynarodowe” na ten sam temat).

Dokumenty referencyjne

• Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (COM/2005/650)
• Komunikat Komisji do Rady wzywający Radę do podjęcia decyzji mającej na celu umożliwienie stosowania procedury określonej w art. 251 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską do środków podjętych w zakresie zobowiązań alimentacyjnych na mocy art. 65 Traktatu (COM/2005/648)
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 805/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych
• Zielona Księga w sprawie zobowiązań alimentacyjnych - Odpowiedzi  -   (DOC File 94 KB) do tejże zielonej księgi.
• Program środków służących do wdrożenia zasady wzajemnego uznawania decyzji w zakresie prawa cywilnego i handlowego
• Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych
• Konkluzje Prezydencji - posiedzenie Rady Europejskiej w Tampere (15 i 16 października 1999 r.)
• Konwencja  -  z dnia 2 października 1973 r. o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych (Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego)
• Konwencja  -  z dnia 2 października 1973 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych (Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego)
• Konwencja brukselska z 1968 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (wersja skonsolidowana)
• Konwencja nowojorska  z dnia 20 czerwca 1956 r. o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą (Organizacja Narodów Zjednoczonych)

« Roszczenia alimentacyjne - Informacje ogólne | Prawo wspólnotowe - Informacje ogólne »

Do góry

Ostatnia aktualizacja: 08-02-2007