Europese Commissie > EJN > Rechtsorde > Slowakije

Laatste aanpassing: 15-01-2009
Printversie Voeg toe aan favorieten

Rechtsorde - Slowakije

 

INHOUDSOPGAVE

1. Rechtsinstrumenten of rechtsbronnen 1.
2. Aanvullende rechtsbronnen 2.
3. De hiërarchie van de rechtsbronnen (hiërarchie van de normen) 3.
4. H Hoe treden supranationale instrumenten in werking in Slowakije? 4.
5. Instanties die over de bevoegdheid beschikken om regelgeving vast te stellen (regelgevende instanties) 5.
6. Het wetgevingsproces 6.
6.1. Aanvang van het wetgevingsproces 6.1.
6.2. Bespreking van het wetsvoorstel 6.2.
6.3. Stemming over het wetsvoorstel 6.3.
6.4. Ondertekening 6.4.
6.5. Afkondiging 6.5.
7. Hoe treden nationale rechtsinstrumenten in werking? 7.
8. Hoe worden conflicten tussen verschillende rechtsbronnen in Slowakije opgelost? 8.

 

1. Rechtsinstrumenten of rechtsbronnen

De term rechtsbronnen' wordt in drie betekenissen gebruikt:

  1. rechtsbronnen in materiële zin - materiële rechtsbronnen;
  2. rechtsbronnen in de epistemologische betekenis - de kennisbronnen van het recht;
  3. rechtsbronnen in formele zin - formele rechtsbronnen.

Op basis van hoe de wettelijke normen tot stand komen en de bindende vorm waarin zij tot uitdrukking worden gebracht, worden traditioneel vier soorten rechtsbronnen onderscheiden:

  1. gewoonterecht;
  2. precedent (jurisprudentie)
  3. normatieve wettelijke bepalingen;
  4. normatieve contracten
    1. daarnaast ook algemene rechtsbeginselen en het gezond verstand
    2. ook actuele boeken, rechtsleer en deskundigenverslagen.

Internationale verdragen zijn een bron van het nationale recht wanneer deze naar behoren in het rechtssysteem van de Slowaakse republiek zijn opgenomen.

2. Aanvullende rechtsbronnen

Gewoonterecht - wettelijke gewoonte

  1. historisch is dit de oudste, originele rechtsbron;
  2. het vormt een soort van overgang van oorspronkelijke gewoontes en gebruiken en sociale zelfregulering van de samenleving naar een op recht gebaseerde regelgeving;
  3. de gewoonte is een gedragsregel die, door herhaald gebruik gedurende een lange periode, in het denken en het gedrag van mensen is doorgedrongen en algemeen wordt aanvaard door de samenleving en de staat;
  4. opdat een gewoonte als wettelijk bindend wordt erkend, moet aan bepaalde criteria zijn voldaan, te weten:
    1. de tijdsfactor;
    2. universaliteit;
    3. determinatie;

in het Slowaakse rechtssysteem zijn wettelijke gewoonten alleen geldig als rechtsbronnen wanneer er uitdrukkelijk naar wordt verwezen in een wet (het burgerlijk wetboek verwijst naar gewoonten inzake nabuurschap), maar dit maakt deze niet tot formele rechtsbronnen. Zij verkrijgen kracht van wet op grond van de wet die naar hen verwijst.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Wat de rechtspraak betreft, in Slowakije hebben beslissingen van rechtbanken geen algemeen bindende rechtskracht. Zij vormen geen rechtsbron. Toch volgen de rechtbanken bij het nemen van rechterlijke beslissingen de uitspraken van het Slowaakse hooggerechtshof. Uitspraken van het hooggerechtshof zijn niettemin alleen de facto rechtsbronnen, en niet de iure.

3. De hiërarchie van de rechtsbronnen (hiërarchie van de normen)

Een van de basisbeginselen van het Slowaakse rechtssysteem is de hiërarchie van de normen. De specifieke plaats ervan begrijpen in de wetgevingspraktijk en - uitvoering is zeer belangrijk vanuit het oogpunt van de legaliteit. De hiërarchie van de normen is echter niet alleen een kwestie van rechtlijnige logische voorrang of ondergeschiktheid. Hiërarchie heeft betrekking op de hele problematiek van legitiem gezag en omvat ook de categorische imperatief dat regelgeving alleen kan worden vastgesteld door een instelling die daartoe bij wet gemachtigd is binnen de grenzen van die wet en van zijn eigen wetgevende jurisdictie.

Regelgeving wordt ingedeeld volgens de zogenaamde “rechtskracht”. Rechtskracht verwijst naar de eigenschap van wettelijke bepalingen op grond waarvan een bepaling ondergeschikt is aan een andere (dat wil zeggen aan een bepaling met grotere rechtskracht) of een bepaling is afgeleid van een bepaling met grotere rechtskracht. In een situatie van regelgeving van verschillende rechtskracht, mag de zwakkere bepaling niet in strijd zijn met de sterkere, terwijl de sterkere de zwakkere mag opheffen.

Regelgeving kan op de volgende manier worden ingedeeld op basis van de graad van rechtskracht:

Bovenkant paginaBovenkant pagina

A. Primaire wetgeving (wetten)

  1. constitutionele weten (altijd primair);
  2. wetten (primair of afgeleid van constitutionele wetten).

B. Secundaire wetgeving (onder het niveau van een wet)

  1. regelgeving van de regering - altijd secundair;
  2. regelgeving van centrale regeringsinstellingen - altijd secundair;
  3. regelgeving van gemeentelijke en lokale vertegenwoordigingen (diensten) - primair of secundair;
  4. regelgeving die uitzonderlijk is vastgesteld door andere instellingen dan overheidsinstellingen - altijd secundair

Wanneer in het systeem van regelgeving een bepaalde wet voorrang heeft, betekent dit voornamelijk dat alle andere regelgeving uit die wet moet voortvloeien, daarmee in overeenstemming moet zijn en daarmee niet in tegenspraak mag zijn. Dit betekent in de praktijk dat in een situatie waarin een hiërarchisch lagere bepaling in tegenspraak is met een hogere bepaling, moet worden gehandeld op grond van de hogere.

4. H Hoe treden supranationale instrumenten in werking in Slowakije?

Algemene omzetting vereist dat een bepaalde rechtsbron (doorgaans de grondwet of een wet) een bepaling omvat met een verwijzing naar het internationaal recht.

Bijzondere omzetting vereist dat twee of meer rechtsinstrumenten worden vastgesteld. Het eerste is doorgaans de parlementaire stemming waarbij het nationale parlement van de Slowaakse republiek internationale politieke verdragen, internationale economische verdragen van algemene aard en internationale verdragen die voor hun inwerkingtreding een wet vereisen, goedkeurt. Vervolgens worden internationale verdragen geratificeerd door de president, zodra zij door het parlement zijn goedgekeurd. Wanneer de uitvoering van een verdrag geen wet vereist, bestaat de toe te passen procedure uit bevestiging door de regering of individuele leden ervan in plaats van ratificatie. Een derde stap is de afkondiging van een geratificeerd of bevestigd internationaal verdrag in de Zbierka zákonov Slovenskej republiky (het Slowaakse staatsblad).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Verordeningen zijn algemeen bindende normatieve rechtsinstrumenten.

  • zij hebben voorrang boven nationaal recht en vereisen geen omzetting in nationaal recht;
  • zij treden in werking op de daarin bepaalde datum, of
  • wanneer geen dergelijke datum is vastgesteld, treden zij in werking 20 dagen na de bekendmaking;
  • zij zijn bindend vanaf de dag waarop zij worden bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Richtlijnen zijn alleen bindend wat het te bereiken resultaat betreft.

Beschikkingen zijn individuele rechtsinstrumenten die alleen bindend zijn voor de partijen tot de welke zij zijn gericht; zij treden in werking op de daarin vastgestelde datum of, wanneer geen datum is vastgesteld, op de twintigste dag na hun bekendmaking.

Aanbevelingen en adviezen zijn niet juridisch bindend.

5. Instanties die over de bevoegdheid beschikken om regelgeving vast te stellen (regelgevende instanties)

Nationaal parlement van de Slowaakse republiek – grondwet, constitutionele wetten, wetten, internationale verdragen die voorrang hebben op wetten, internationale verdragen met kracht van wet

Regering van de Slowaakse republiek – besluiten van de regering

Ministeries en andere centrale overheidsinstellingen - besluiten, verklaringen en maatregelen

Gemeentelijke en stedelijke autoriteiten – algemeen verbindende regelgeving

Burgers (kiezers) van de Slowaakse republiek – resultaten van een referendum met de kracht van een constitutionele wet, resultaten van een referendum met kracht van wet

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Inwoners van een gemeente of stad – resultaten van een lokaal referendum met de kracht van algemeen verbindende regelgeving

Gemeentelijke en stedelijke autoriteiten en lokale besturen – algemeen verbindende regelgeving

6. Het wetgevingsproces

Fases van het wetgevingsproces

  1. Indienen van het voorstel - aanvang van het wetgevingsproces
  2. Bespreking van het wetsvoorstel
  3. Stemming (beslissing over het wetsvoorstel)
  4. Ondertekening van het goedgekeurde wetsvoorstel
  5. Afkondiging (publicatie) van het normatieve rechtsinstrument
6.1. Aanvang van het wetgevingsproces

Op grond van artikel 87, lid 1, van wet nr. 460/1992 (de Slowaakse grondwet), kunnen wetsvoorstellen worden ingediend door:

  1. commissies van het nationale parlement van de Slowaakse republiek
  2. leden van het parlement
  3. de regering van de Slowaakse republiek

Ingediende wetsvoorstellen worden artikelsgewijs uiteengezet met een memorie van toelichting

6.2. Bespreking van het wetsvoorstel

Overeenkomstig het procedurereglement van het nationale parlement van de Slowaakse republiek (wet nr. 350/1996) worden wetsvoorstellen aan drie lezingen onderworpen.

De eerste lezing is een algemeen debat over de essentie van wat de “filosofie” van de voorgestelde wet wordt genoemd. In deze fase kunnen geen amendementen of aanvullingen worden ingediend.

Tijdens de tweede lezing wordt het wetsvoorstel besproken in de commissie van het nationale parlement waaraan het werd toegewezen. Elk wetsvoorstel moet door de grondwetscommissie worden behandeld, met name betreffende de verenigbaarheid ervan met de Slowaakse grondwet, de constitutionele wetten, internationale verdragen die bindend zijn voor de Slowaakse republiek, wetten en het recht van de Europese Unie. Tijdens de tweede lezing kunnen amendementen en aanvullingen worden ingediend en daarover wordt gestemd nadat de besprekingen in de commissie zijn beëindigd. Daarom moeten de uiteenlopende standpunten voor de bespreking van het wetsvoorstel worden samengebracht in het nationale parlement; dat is de taak van de coördinatiecommissie, die dan bij bijzondere resolutie het gezamenlijke verslag van de commissies goedkeurt. Het verslag vormt de basis voor de bespreking en de stemming van het wetsvoorstel in tweede lezing in het nationale parlement.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De derde lezing is beperkt tot die bepalingen van het wetsvoorstel waarvoor tijdens de tweede lezing amendementen of aanvullingen werden goedgekeurd. Tijdens de derde lezing kunnen de parlementsleden alleen wijzigingen voorstellen die verbeteringen van legistieke redactionele fouten en spellings- en grammaticafouten zijn. Amendementen en aanvullingen om andere fouten te verwijderen, moeten door ten minste 30 parlementsleden worden voorgesteld. Zodra deze zijn besproken, wordt over het wetsvoorstel als geheel gestemd.

6.3. Stemming over het wetsvoorstel
  • De grondwet kan alleen worden vastgesteld of gewijzigd en individuele artikelen alleen worden ingetrokken met een gekwalificeerde meerderheid; dat wil zeggen drie vijfden van alle leden van het nationale parlement.
  • Opdat een wet wordt aangenomen, moet ten minste de helft van de aanwezige leden ervoor stemmen.
  • Het nationale parlement heeft een quorum wanneer ten minste de helft van zijn leden aanwezig is.
6.4. Ondertekening
  • Het goedgekeurde wetsvoorstel wordt ondertekend door:
    • de president van de Slowaakse republiek;
    • de voorzitter van het nationale parlement;
    • de eerste minister.
  • Deze stap in de procedure dient om de inhoud, de procedurele juistheid en de uiteindelijke vorm van het goedgekeurde wetsvoorstel te controleren. Door de wet te ondertekenen, bekrachtigen de hoogste grondwettelijke mandatarissen deze zoals geformuleerd.
  • De president heeft het recht om het zogenaamde opschortende veto uit te oefenen en te weigeren een goedgekeurde wet te ondertekenen op grond van onjuiste inhoud. Samen met zijn opmerkingen zendt hij de goedgekeurde wet terug voor bespreking naar het nationale parlement. De teruggezonden wet wordt terug in tweede en derde lezing behandeld, aangezien het alleen om de opmerkingen van de president gaat. Op dit punt mag het nationale parlement - maar is daartoe niet verplicht - rekening houden met de opmerkingen van de voorzitter. Het nationale parlement kan het opschortende veto te niet doen door opnieuw te stemmen; in dat geval moet de wet worden afgekondigd, hoewel de president deze niet moet ondertekenen.
6.5. Afkondiging
  • is de laatste fase in het wetgevend proces;
  • wettelijke bepalingen die op het hele grondgebied van toepassing zijn, worden formeel bekendgemaakt in het Zbierka zákonov (het staatsblad) van de Slowaakse republiek; deze bekendmaking valt onder de bevoegdheid van de Slowaakse minister van justitie.

7. Hoe treden nationale rechtsinstrumenten in werking?

Wettelijke bepalingen die op het hele grondgebied van toepassing zijn, worden formeel bekendgemaakt in het Zbierka zákonov (het staatsblad) van de Slowaakse republiek; deze bekendmaking valt onder de bevoegdheid van de Slowaakse minister van justitie.  Normatieve rechtsinstrumenten treden in werking bij hun bekendmaking.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Gelet op hun beperkte territoriale toepassing, worden plaatselijke rechtsvoorschriften opgehangen aan een officieel aanplakbord voor een bepaalde periode, die doorgaans 15 dagen bedraagt.

8. Hoe worden conflicten tussen verschillende rechtsbronnen in Slowakije opgelost?

  • Een normatief instrument met een lagere rechtskracht mag niet in strijd zijn met een normatief instrument met hogere rechtskracht.
  • Een normatief instrument mag alleen worden herroepen of gewijzigd door een normatief instrument met gelijke of hogere rechtskracht.

Wanneer er een conflict is tussen wetgevingsbepalingen met dezelfde rechtskracht, wordt in de rechtspraktijk het beginsel toegepast op grond waarvan een recentere bepaling een oudere bepaling intrekt of wijzigt en het beginsel op grond waarvan een bijzondere regel een algemene regel intrekt of wijzigt.

Het grondwettelijk hof van de Slowaakse republiek houdt toezicht op en beslist over de verenigbaarheid van:

  • wetten met de grondwet en constitutionele wetten;
  • regeringsbesluiten, algemeen bindende regelgeving van ministeries en andere centrale overheidsinstellingen met de grondwet, constitutionele wetten en gewone wetten;
  • algemeen bindende regelgeving van instellingen van lokale besturen met de Grondwet en de wetten;
  • algemeen bindende regelgeving van lokale instellingen van de nationale administratie met de Grondwet, wetten en andere algemeen geldende regelgeving;
  • algemeen bindende regelgeving met internationale verdragen die zijn afgekondigd op de daartoe vastgestelde manier.

Wanneer het grondwettelijk hof vaststelt dat er sprake is van onverenigbaarheid tussen regelgeving, houden de bepalingen of relevante delen ervan of de regels die erin vervat zijn, op van kracht te zijn. Wanneer de instellingen die de bepalingen hebben uitgevaardigd, nalaten deze in overeenstemming te brengen met de relevante instrumenten met grotere rechtskracht binnen de wettelijke termijn vanaf de beslissing, houden de bepalingen of relevante delen ervan of de regels die erin vervat zijn, op van kracht te zijn.

« Rechtsorde - Algemene informatie | Slowakije - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 15-01-2009

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk