Europese Commissie > EJN > Rechtsorde > Portugal

Laatste aanpassing: 17-12-2008
Printversie Voeg toe aan favorieten

Rechtsorde - Portugal

 

INHOUDSOPGAVE

1. Welke instrumenten of rechtsbronnen brengen de rechtsregels tot uitdrukking? 1.
2. Wat zijn de andere rechtsbronnen? 2.
3. Hoe is de hiërarchie van de rechtsregels opgebouwd? 3.
4. Hoe treden supranationale rechtsregels in werking in Portugal? 4.
5. Welke overheden zijn bevoegd om rechtsregels uit te vaardigen? 5.
6. Hoe worden rechtsregels uitgevaardigd? 6.
7. Hoe treden Portugese rechtsregels in werking? 7.
8. Hoe kunnen eventuele conflicten tussen rechtsregels worden opgelost? 8.

 

1. Welke instrumenten of rechtsbronnen brengen de rechtsregels tot uitdrukking?

Volgens de traditionele opvatting zijn er in Portugal de volgende rechtsbronnen:

  1. grondwettelijke wetten, namelijk de grondwet van de Republiek, diverse grondwettelijke wetten en wetten tot wijziging van de grondwet;
  2. regels en beginselen van het algemeen of gemeenschappelijk internationaal recht; regels in geratificeerde of goedgekeurde internationale overeenkomsten, regels die zijn uitgevaardigd door de bevoegde organen van internationale organisaties waarvan Portugal lid is, op voorwaarde dat de oprichtingsverdragen hierin voorzien; bepalingen van de verdragen betreffende de Europese Unie en regels die door haar instellingen zijn uitgevaardigd in de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden (artikel 8 van de grondwet);
  3. gewone wetten (leis ordinárias), namelijk de wetten (leis) van het parlement van de Republiek, de wetsdecreten (decretos-leis) van de regering en de wetgevende decreten (decretos legislativos) van de parlementen van de autonome regio's Azoren en Madeira;
  4. maatregelen met dezelfde rechtskracht als wetten, zoals goedkeuringen van internationale conventies, verdragen en overeenkomsten, algemeen bindende beslissingen van het grondwettelijk hof waarbij maatregelen ongrondwettelijk of onwettelijk worden verklaard, collectieve arbeidsovereenkomsten en andere collectieve maatregelen die arbeidsbetrekkingen regelen;
  5. reglementen of normatieve maatregelen van een lager niveau dan wetten, die wetten aanvullen en verduidelijken zodat deze kunnen worden uitgevoerd en toegepast. Het gaat om regelgevende decreten (decretos regulamentares), reglementen (regulamentos), decreten (decretos), regionale regelgevende decreten (decretos regulamentares regionais), besluiten (resoluções), regels (regimentos), verordeningen, regelgevende beschikkingen, politiereglementen van gouverneurs en gemeentelijke besluiten en reglementen.

2. Wat zijn de andere rechtsbronnen?

Over de toelaatbaarheid en de relevantie van andere bronnen buiten de politieke bevoegdheid van de staat om schriftelijke rechtsregels uit te vaardigen, lopen de standpunten uiteen. Deze standpunten vloeien voort uit het feit dat voor sommigen de rechtsbronnen middelen zijn om rechtsregels uit te vaardigen, terwijl zij voor anderen kanalen zijn waarlangs rechtsregels tot uitdrukking komen en zij voor nog anderen zowel middelen zijn om rechtsregels uit te vaardigen als kanalen waarlangs rechtsregels tot uitdrukking komen. Soms wordt er een onderscheid gemaakt tussen rechtstreekse en onrechtstreekse bronnen, waardoor sommige moeilijkheden die uit de uiteenlopende standpunten voortvloeien, kunnen worden vermeden.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Volgende bronnen worden algemeen beschouwd als mogelijke rechtsbronnen:

  1. de gewoonte, namelijk het herhaald en gewoonlijk volgen van een bepaalde gedragslijn omdat deze gedragslijn als een verplichting wordt aangevoeld. De gewoonte kan slechts op bepaalde gebieden als een rechtsbron worden beschouwd. Rechtsregels die uit deze rechtsbron voortvloeien, kunnen bijvoorbeeld worden gevonden in het internationaal publiekrecht (bijvoorbeeld de immuniteit van jurisdictie van buitenlandse staten), in het internationaal privaatrecht en in het administratief recht;
  2. de rechtspraak, dat wil zeggen de beginselen die blijken uit de vonnissen en arresten van de gerechten. Voor sommigen vormt dit geen echte rechtsbron, doch louter een toelichting van de inhoud van rechtsregels. De gerechten zoeken voor interpretatieprobemen oplossingen en die kunnen ook in andere zaken worden toegepast omdat zij op logische en technische argumenten zijn gebaseerd. Volgens anderen omvat deze categorie niet alleen rechterlijke beslissingen in specifieke zaken doch ook rechterlijke uitspraken die kracht van wet hebben (doorgaans de algemeen bindende beslissingen van het grondwettelijk hof), omdat het zou gaan om instrumenten die werkelijk objectief recht tot stand brengen;
  3. de billijkheid, op basis waarvan de gerechten bevoegd zijn om in bepaalde specifieke zaken waarover zij moeten oordelen, op basis van algemene beginselen van rechtvaardigheid en moraal rechtsregels uit te vaardigen die in die specifieke zaak passend zijn. Krachtens artikel 4 van het burgerlijk wetboek mogen de gerechten slechts beslissen op basis van de billijkheid, wanneer a) dit door een bijzondere wettelijke bepaling is toegestaan, b) de partijen hierover een overeenkomst hebben gesloten en deze uit hoofde van de rechtsbetrekking toegestaan is, of c) de partijen vooraf zijn overeengekomen dat er op de billijkheid een beroep zal worden gedaan;
  4. de gebruiken, namelijk herhaalde maatschappelijke praktijken die niet als een verplichting worden aangevoeld, doch die in het rechtsverkeer belangrijk worden geacht, bijvoorbeeld bij onderhandelingen, voornamelijk in de handel. Krachtens artikel 3 van het burgerlijk wetboek mogen de gerechten de gebruiken in aanmerking nemen, wanneer dit door de wet wordt toegestaan en het niet indruist tegen de goede trouw. De gebruiken vormen derhalve geen onafhankelijke bron van rechtsregels, zodat velen de gebruiken niet als een werkelijke rechtsbron beschouwen;
  5. de rechtsleer, namelijk de standpunten van rechtsgeleerden op basis van hun theoretische of dogmatische studie van het recht. De rechtsleer vormt geen werkelijke rechtsbron, doch speelt een belangrijke rol in de wetenschappelijke en technische ontwikkeling van juridische kennis en heeft aanmerkelijke invloed op degenen die de rechtsregels moeten interpreteren en uitleggen.

3. Hoe is de hiërarchie van de rechtsregels opgebouwd?

Met hiërarchie van de rechtsregels wordt de status van de verschillende rechtsregels bedoeld, met andere woorden hun positie in een geordend geheel.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Volgens sommigen kan de hiërarchie alleen worden vastgesteld op basis van de methode volgens welke de rechtsregel is uitgevaardigd. Volgens dit standpunt is de hiërarchie niet gebaseerd op de relatieve status van de rechtsregels, doch wel op hun bron.

Ongeacht het uitgangspunt kan er steeds een rangorde worden opgesteld.

De hiërarchie tussen de verschillende rechtsbronnen die in het antwoord op vraag 1 zijn besproken, is als volgt:

  1. de grondwet van de Republiek en de grondwettelijke wetten;
  2. de regels en beginselen van het algemeen of gemeenschappelijk internationaal recht en internationale overeenkomsten (dat wil zeggen alle instrumenten die in het antwoord op vraag 1 onder b) zijn besproken);
  3. de wetten en wetsdecreten;
  4. de regionale wetgevende decreten;
  5. de maatregelen met dezelfde rechtskracht als wetten;
  6. de reglementen.

4. Hoe treden supranationale rechtsregels in werking in Portugal?

Internationale normatieve maatregelen treden in werking volgens de beginselen die zijn vastgelegd in artikel 8 van de grondwet:

  1. de regels en beginselen van algemeen of gemeenschappelijk internationaal recht maken integrerend onderdeel uit van het Portugese recht;
  2. de regels die zijn opgenomen in geratificeerde of goedgekeurde internationale overeenkomsten treden in werking in het Portugese recht zodra zij officieel zijn bekendgemaakt, en blijven gelden zolang zij internationaal bindend zijn voor de Portugese staat;
  3. de regels die zijn uitgevaardigd door de bevoegde organen van internationale organisaties waarvan Portugal lid is, treden rechtstreeks in werking in het Portugese recht, op voorwaarde dat de respectieve oprichtingsverdragen hierin voorzien;
  4. de bepalingen van de verdragen betreffende de Europese Unie en de regels die door haar instellingen zijn uitgevaardigd in de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden, zijn van toepassing in het Portugese recht overeenkomstig het Gemeenschapsrecht en met inachtneming van de grondbeginselen van een democratische rechtsstaat.

Volgens sommige auteurs heeft de onder c) besproken regel betrekking op de rechtstreekse werking van de verordeningen en de richtlijnen van de Gemeenschap en van de besluiten die tot de lidstaten zijn gericht.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

5. Welke overheden zijn bevoegd om rechtsregels uit te vaardigen?

Rechtsregels kunnen worden uitgevaardigd door het parlement, de regering en de regionale regeringen en parlementen van de autonome regio's Azoren en Madeira, door de plaatselijke autoriteiten en door bepaalde administratieve autoriteiten.

6. Hoe worden rechtsregels uitgevaardigd?

De wijze waarop rechtsregels worden uitgevaardigd, hangt af van de procedures die moeten worden gevolgd door het orgaan dat bevoegd is om deze rechtsregels uit te vaardigen. De verschillende soorten rechtsregels komen derhalve volgens verschillende procedures tot stand. De twee voornaamste formele procedures voor het uitvaardigen van rechtsregels zijn hieronder beschreven.

De meeste complexe procedure, namelijk die waarbij het parlement betrokken is, bestaat samenvattend uit de volgende stappen:

  1. wetgevend initiatief. Krachtens artikel 167, lid 1, van de grondwet ligt het wetgevend initiatief bij de parlementsleden, de parlementaire fracties en de regering en, onder bepaalde voorwaarden die in de wet zijn vastgelegd, bij groepen geregistreerde kiezers. Voor de autonome regio's ligt het wetgevend initiatief bij de respectieve parlementen;
  2. eerste toelating, publicatie, registratie, nummering en beoordeling. In deze fase wordt nagegaan of het voorstel toelaatbaar is, wordt de tekst ervan bekendgemaakt in de Diário da Assembleia (publicatieblad van het parlement), wordt het administratief behandeld en ten slotte inhoudelijk beoordeeld;
  3. bespreking en goedkeuring. Eerst wordt een algemeen debat gevoerd, daarna een debat over specifieke punten. Dan vindt een stemming plaats over het voorstel in zijn geheel, dan een stemming over specifieke punten en ten slotte een definitieve globale stemming. Voor goedkeuring kan een gewone meerderheid, een absolute meerderheid of een gekwalificeerde meerderheid vereist zijn;
  4. controle van de president van de Republiek binnen de wettelijk vastgestelde termijn. De president kan de tekst bekrachtigen of zijn vetorecht uitoefenen. In dit laatste geval wordt de wet opnieuw in het parlement besproken. Indien de stemming wordt bevestigd of er wijzigingen worden aangebracht, wordt de tekst opnieuw aan de president toegezonden, die de maatregel dan moet afkondigen binnen een vooraf bepaalde termijn. Krachtens artikel 134, onder b), van de grondwet heeft de president van de Republiek tot taak de afkondiging van wetten en de goedkeuring van resoluties van het parlement waarbij internationale overeenkomsten worden goedgekeurd;
  5. publicatie. Na de afkondiging beveelt de president dat de nieuwe wet in de Diário da República (publicatieblad van de Republiek) wordt bekendgemaakt.

De procedure volgens welke de regering wetsdecreten uitvaardigt, bestaat uit de volgende stappen:

Bovenkant paginaBovenkant pagina

  1. wetgevend initiatief. De voorstellen voor wetsdecreten worden door de ministeriële departementen ingediend;
  2. onderzoek. In deze fase worden adviezen ingezameld door de minister die het voorstel indient. Krachtens de grondwet en sommige wetten moeten bepaalde organen verplicht worden geconsulteerd;
  3. voorafgaande en gedetailleerde beoordeling. Het voorstel wordt onderzocht en beoordeeld nadat het voorlopig is toegelaten;
  4. goedkeuring. Doorgaans is de ministerraad verantwoordelijk voor de goedkeuring van het voorstel, ofschoon bepaalde categorieën wetsdecreten niet door de ministerraad hoeven te worden goedgekeurd;
  5. controle. Krachtens artikel 136, nr. 4, van de grondwet van de Republiek kan de president van de Republiek binnen veertig dagen na ontvangst van de tekst het wetsdecreet afkondigen of zijn vetorecht uitoefenen. In dit laatste geval stelt hij de regering van het veto in kennis;
  6. publicatie. Na de afkondiging wordt het wetsdecreet in de Diário da República bekendgemaakt.

7. Hoe treden Portugese rechtsregels in werking?

Wetten zijn pas bindend na publicatie in het publicatieblad. Krachtens artikel 5 van het burgerlijk wetboek treedt een wet na haar publicatie in werking na het verstrijken van de termijn die in de wet zelf is bepaald of, indien geen termijn is bepaald, na de termijn die in bijzondere wetgeving is vastgesteld.

Artikel 2 van wet nr. 74/98 van 11 november 1998, gewijzigd bij wet nr. 2/2005 van 24 januari 2005 bepaalt het volgende:

  1. wetten en andere maatregelen van algemene aard treden in werking op de datum die in de wet of de maatregel zelf is bepaald. In geen geval treden zij in werking op de datum van publicatie;
  2. indien er geen datum is bepaald, treedt de maatregel in werking op de vijfde dag na de publicatie;
  3. in de autonome regio's Azoren en Madeira treden maatregelen in werking op de vijftiende dag na publicatie en in het buitenland op de dertigste dag;
  4. de termijnen nemen een aanvang op de dag volgende op die van de publicatie van de maatregel of op de datum van daadwerkelijke distributie, wanneer die op een latere datum plaatsvindt.

8. Hoe kunnen eventuele conflicten tussen rechtsregels worden opgelost?

In dit verband is de belangrijkste rol weggelegd voor het grondwettelijk hof, dat rechtsregels die indruisen tegen de grondwet of de daarin vastgelegde beginselen, ongrondwettelijk kan verklaren.

Bij de beoordeling van specifieke zaken mogen de gerechten geen bepalingen toepassen die tegen de grondwet of de daaruit voortvloeiende beginselen indruisen.

Bij de beoordeling van de feiten die hen worden voorgelegd, moeten de gerechten conflicten tussen rechtsregels oplossen, rekening houdend met de hierboven uiteengezette hiërarchie tussen de verschillende rechtsbronnen. Hierbij moeten zij het systeem als een geheel beschouwen, zonder rekening te houden met leemten of inconsistenties, inzonderheid van logische of semantische aard. Krachtens artikel 9 van het burgerlijk wetboek moeten zij rekening houden met de omstandigheden die tot de goedkeuring van de rechtsregel hebben geleid en met de specifieke omstandigheden die bestaan op het ogenblik waarop de procedure wordt gevoerd. De interpretatie moet worden gestaafd met een minimum aan tekstuele overeenstemming, hoe gebrekkig ook. Ten slotte geldt het vermoeden dat de wetgever voor de meest geschikte oplossingen heeft gekozen en zijn intenties op passende wijze tot uitdrukking heeft gebracht.

Krachtens artikel 46, lid 2, onder c), van het wetboek van administratieve rechtsvordering kan een bijzondere administratieve procedure worden ingesteld om een maatregel die krachtens een administratieve wet is aangenomen, onwettelijk te verklaren.

In verband met conflicten tussen regels van internationaal privaatrecht, zie het thema „Toepasselijk recht - Portugal”.

« Rechtsorde - Algemene informatie | Portugal - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 17-12-2008

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk