Kummissjoni Ewropea > NGE > Ordni Legali > Polonja

L-aħħar aġġornament: 03-03-2008
Verżjoni għall-istampar Immarka din il-paġna

Ordni Legali - Polonja

Il-Kostituzzjoni Pollakka tipprovdi għal distinzjoni bejn il-liġi li torbot b'mod universali u l-liġi interna.

Il-liġi li torbot b'mod universali torbot lill-entitajiet kollha fil-pajjiż, tirregola s-sitwazzjoni legali taċ-ċittadini u entitajiet oħrajn (bħal persuni legali, operaturi ta' negozji, assoċjazzjonijiet, organizzazzjonijiet, eċċ) u tiddetermina d-drittijiet u l-obbligi tagħhom.

Il-promulgazzjonijiet tal-liġi interna jikkonċernaw biss is-sitwazzjoni legali ta' l-entitajiet fl-istruttura organizzativa tal-korp li jagħmel dawn il-promulgazzjonijiet.

Il-Kapitolu III tal-Kostituzzjoni (l-Artikoli 87 - 94) jelenka s-sorsi tal-liġi li torbot b'mod universali. Dawn huma:

  • il-Kostituzzjoni;
  • l-istatuti;
  • il-ftehimiet internazzjonali rratifikati;
  • ir-regolamenti, u
  • il-promulgazzjonijiet ta' liġi lokali (bla ħsara għall-kundizzjoni li jorbtu biss fil-ġuriżdizzjoni tal-korp li joħroġhom u fil-limiti tal-poteri stabbiliti mil-liġi).

Minbarra dawn ta' hawn fuq, l-Artikolu 234 tal-Kostituzzjoni jipprovdi għal din il-liġi li ġejja li torbot b'mod universali - regolamenti li għandhom is-saħħa ta' statut polski, maħruġa mill-President tar-Repubblika, biss fil-każijiet definiti b'mod ristrettiv mill-Kostituzzjoni (eż., matul il-liġi marzjali jew kull meta s-Sejm ma jkunx jista' jitlaqqa' għal seduta).

Sors ieħor ta' liġi li torbot b'mod universali huwa kkostitwit mil-leġiżlazzjoni ta' l-organizzazzjonijiet internazzjonali jekk il-ftehim internazzjonali li jistabbilixxi dawn l-organizzazzjonijiet jipprovdi biex il-leġiżlazzjoni stabbilita minnhom jkollha effett fil-liġi domestika (l-Artikolu 91(3) tal-Kostituzzjoni). Dan l-artikolu jikkonċerna l-leġiżlazzjoni sekondarja Komunitarja.

Il-pubblikazzjoni tat-test sħiħ ta' l-Atti, regolamenti u promulgazzjonijiet tal-liġi lokali hija soġġetta għar-riproduzzjoni tagħhom b'mod sħiħ f'waħda mill-pubblikazzjonijiet uffiċjali tal-Polonja (l-Artikolu 88 tal-Kostituzzjoni). Bħalissa hemm tlieta minn dawn il-pubblikazzjonijiet: il-Ġurnal tal-Liġijiet tar-Repubblika Pollakka, il-Gazzetta Uffiċjali tar-Repubblika Pollakka (il-Monitor Pollakk) u l-Gazzetta Uffiċjali tar-Repubblika Pollakka (il-Monitor Pollakk B). Il-promulgazzjonijiet tal-liġi li torbot b'mod universali huma ppubblikati fil-Ġurnal tal-Liġijiet.

FuqFuq

Il-Kostituzzjoni Pollakka (datata 2 ta' April 1997) hija s-sors l-aktar importanti ta' liġi li torbot b'mod universali fil-Polonja. Il-Kostituzzjoni hija Att, jiġifieri liġi li torbot b'mod universali. Hija adottata u emendata b'mod differenti minn Atti ordinarji (l-Artikolu 235 tal-Kostituzzjoni). Il-Kostituzzjoni hija meqjusa bħala liġi bażika minħabba l-kontenut partikolari tagħha, il-forma u l-forza legali. Tirregola s-sistema politika, soċjali u ekonomika tal-Polonja, u tistabbilixxi d-drittijiet fundamentali u l-libertajiet taċ-ċittadini Pollakki. Il-Kostituzzjoni għandha l-ogħla pożizzjoni fil-ġerarkija tas-sorsi tal-liġi fil-Polonja. Tindika s-sorsi l-oħrajn tal-liġi, l-ambitu tagħhom u n-natura awtonoma jew eżekuttiva tagħhom. L-atti normattivi l-oħrajn kollha jridu jkunu kompatibbli mal-Kostituzzjoni. Il-Qorti Kostituzzjonali tikkonferma l-kompatibbiltà mal-Kostituzzjoni ta' atti normattivi oħrajn u wkoll il-kompatibbiltà ta' atti normattivi sussidjarji ma' leġiżlazzjoni ogħla. Minbarra dan, taħt l-Artikolu 79 tal-Kostituzzjoni, kwalunkwe persuna li d-drittijiet jew il-libertajiet Kostituzzjonali tagħha ġew miksura hija intitolata li tressaq ilment quddiem il-Qorti Kostituzzjonali fir-rigward tal-kompatibbiltà mal-Kostituzzjoni ta' Att jew att normattiv ieħor, li skondhom qorti jew korp pubbliku jkunu ħarġu sentenza definittiva dwar id-drittijiet, libertajiet jew obbligi Kostituzzjonali tagħhom.

Il-ftehimiet internazzjonali huma rratifikati mill-President tar-Repubblika. Iżda, fejn ftehim internazzjonali jikkonċerna kwistjonijiet fundamentali bħal: il-paċi, arranġamenti politiċi jew militari, il-libertajiet, id-drittijiet u r-responsabbiltajiet taċ-ċittadini, is-sħubija fl-organizzazzjonijiet internazzjonali, rabtiet finanzjarji ewlenin min-naħa ta' l-Istat u kwistjonijiet li huma rregolati minn Att jew li, fir-rigward tagħhom, l-Kostituzzjoni teħtieġ li jkun hemm leġiżlazzjoni, ir-ratifika tiddependi fuq qbil minn qabel li jkun jinsab f'dak l-Att (l-Artikolu 89 tal-Kostituzzjoni). Wara li ftehim internazzjonali rratifikat ikun ġie ppubblikat fil-Ġurnal tal-Liġijiet, isir parti mill-korp nazzjonali tal-liġijiet u japplika direttament, ħlief fejn l-applikazzjoni tkun teħtieġ il-promulgazzjoni ta' Att. Barra minn dan, ftehim internazzjonali rratifikat bi qbil minn qabel li jinsab f'Att jieħu preċedenza fuq Att jekk huwa inkompatibbli mal-ftehim. Il-leġiżlazzjoni mgħoddija minn organizzazzjoni internazzjonali hija wkoll applikata direttament u tieħu preċedenza fil-każ ta' kunflitt ma' Att fejn dan ikun previst fil-ftehim li jistabbilixxi dik l-organizzazzjoni u jkun ġie rratifikat mill-Polonja (l-Artikolu 91 tal-Kostituzzjoni).

FuqFuq

L-Artikolu 91 tal-Kostituzzjoni jiddefinixxi l-post tal-liġi Komunitarja fis-sistema legali domestika. Il-leġiżlazzjoni primarja ta' l-UE fil-forma ta' ftehimiet internazzjonali tifforma parti mis-sistema legali domestika, tapplika direttament u tieħu preċedenza fuq l-Atti. Il-leġiżlazzjoni sekondarja ta' l-UE tapplika direttament u tieħu preċedenza fil-każ ta' kunflitt ma' l-Atti.

L-Atti huma subordinati għall-Kostituzzjoni u għall-ftehimiet internazzjonali polski rratifikati bil-qbil minn qabel li jkun jinsab f'Att, iżda għandhom pożizzjoni ogħla mir-regolamenti polski. Att jista' jiġi ppromulgat fuq kwalunkwe suġġett iżda l-kwistjonijiet l-aktar importanti jistgħu biss jiġu rregolati minn Att (eż., l-Att dwar il-Baġit polski, leġiżlazzjoni li tiddefinixxi l-istat legali taċ-ċittadini, ir-regoli li jirregolaw is-sistemi tal-gvern lokali polski u l-mandat tagħhom). L-atti normativi adottati minn korpi tal-gvern jistgħu jiġu ppromulgati biss permezz ta' awtorizzazzjoni li tkun tinsab f'Att bl-għan li jiġu implimentati. Il-Kostituzzjoni polski kultant teħtieġ l-adozzjoni ta' l-Att korrispondenti, li jiddeskrivi fil-qosor is-soluzzjonijiet li jikkontempla.

Il-proċedura leġiżlattiva hija rregolata mil-Kostituzzjoni (l-Artikoli 118-124) u r-Regoli tal-Proċedura tal-Parlament (is-Sejm) u s-Senat.

Il-Kabinett polski, grupp ta' għall-inqas 15-il Membru tal-Parlament, is-Senat polski, il-President tar-Repubblika polski jew grupp ta' għall-inqas 100,000 ċittadin għandhom id-dritt li jagħtu bidu għall-proċess leġiżlattiv. L-abbozzi huma sottomessi lis-Sejm, fejn huma ttratati fi tliet qarjiet. Matul dan il-proċess is-Sejm jeżamina l-abbozz u jittrażmettih lill-kumitati parlamentari xierqa għall-emenda. Imbagħad l-abbozz jintbagħat lura lis-Sejm, li jivvota fuq l-emendi u l-abbozz sħiħ. Is-Sejm japprova l-abbozz b'maġġoranza sempliċi, kemm-il darba għall-inqas nofs in-numru statutorju tal-Membri jkun preżenti. Ladarba jkun ġie mgħoddi mis-Sejm, l-abbozz jiġi trażmess lis-Senat, li għandu xahar biex jadottah mingħajr emenda, jemendah jew jiċħdu. Jekk abbozz jiġi emendat jew miċħud mis-Senat, għandu jerġa' jiġi eżaminat mis-Sejm. F'dan il-każ, is-Sejm jeħtieġ maġġoranza assoluta, kemm-il darba għall-inqas nofs in-numru statutorju tal-Membri jkun preżenti, sabiex jegħleb rakkomandazzjoni tas-Senat. Jekk il-Parlament ilesti l-proċess leġiżlattiv, l-abbozz huwa trażmess lill-President, li għandu jiffirmah fi żmien tliet ġimgħat u jordna l-pubblikazzjoni tiegħu fil-Ġurnal tal-Liġijiet. Qabel ma jiffirma abbozz, il-President jista' jirreferih lill-Qorti Kostituzzjonali għal stħarriġ kostituzzjonali. Jekk il-Qorti Kostituzzjonali tqis li l-abbozz huwa kompatibbli mal-Kostituzzjoni, il-President ma jistax jirrifjuta li jiffirmah. Il-President għandu wkoll l-għażla li ma jirreferix abbozz lill-Qorti Kostituzzjonali iżda jirritornah lis-Sejm għal qari ulterjuri ("veto presidenzjali"). Madankollu, is-Sejm jista' jiċħad veto presidenzjali b'maġġoranza ta' 3/5, kemm-il darba għall-inqas nofs in-numru statutorju tal-Membri jkun preżenti. Jekk l-abbozz jerġa' jiġi adottat mis-Sejm, il-President ikollu ġimgħa biex jiffirmah u jordna l-pubblikazzjoni tiegħu.

FuqFuq

Ir-regolamenti huma maħruġa mill-korpi indikati fil-Kostituzzjoni bis-saħħa ta' awtorizzazzjoni dettaljata li tinsab f'Att bl-għan li jiġi implimentat. L-awtorizzazzjoni għandha taħtar il-korp bis-setgħa li joħroġ ir-regolament, għandha tindika l-ambitu tal-kwistjonijiet li għandhom jiġu rregolati u l-linji gwida u l-kontenut ta' l-Att (l-Artikolu 92 tal-Kostituzzjoni). Dawn il-korpi li ġejjin għandhom is-setgħa taħt il-Kostituzzjoni li joħorġu regolamenti: il-President polski, il-Kabinett polski, iċ-Chairman tal-Kabinett polski, il-Ministru polski responsabbli għall-amministrazzjoni tal-gvern, iċ-chairman tal-kumitat maħtur mill-Kabinett u l-Kunsill Nazzjonali tax-Xandir fuq ir-Radju u t-Televiżjoni polski. Il-korp polski maħtur biex joħroġ ir-regolament ma jistax jittrasferixxi dik l-awtorizzazzjoni lil korp ieħor. L-iskop ta' regolament huwa li jimplimenta Att u għalhekk, ma jista' jkun la inkompatibbli miegħu u lanqas imur lil hinn mill-ambitu tal-poteri ddelegati.

Ir-regolamenti huma soġġetti għal verifiki mill-qrati. Għal din ir-raġuni, jistgħu jiġu kkontestati mill-Qorti Kostituzzjonali u wkoll minn tribunal ġudizzjarju jew amministrattiv. Jekk, fi proċedimenti speċifiċi, qorti tordna li regolament jew id-dispożizzjonijiet tiegħu jiksru leġiżlazzjoni ogħla (jiġifieri Att), tista' tiddeżisti milli tapplikah fil-kawża kkonċernata u tittrattah bħala null u mingħajr effett.

Il-promulgazzjonijiet tal-liġi interna (eż. Ordnijiet) huma ta' natura interna u jorbtu biss lill-entitajiet organizzattivi li huma subordinati għall-korp li joħroġ dawn il-promulgazzjonijiet (l-Artikolu 93 tal-Kostituzzjoni). Eżempji ta' promulgazzjonijiet tal-liġi interna jinkludu ordinanzi tal-kabinett u ordnijiet maħruġa mill-President u mill-Ministri. L-ordnijiet jistgħu jinħarġu biss fuq il-bażi ta' Att. Ma jistgħux jiffurmaw il-bażi ta' deċiżjoni dwar iċ-ċittadini, persuni legali jew entitajiet oħrajn.

FuqFuq

Il-promulgazzjonijiet tal-liġi lokali jinħarġu mill-korpi tal-gvern lokali (eż., riżoluzzjonijiet muniċipali) u minn korpi amministrattivi tal-gvern ċentrali fuq il-bażi ta' u fl-ambitu ta' awtorizzazzjonijiet stabbiliti f'Att (eż., ordnijiet u regolamenti li jimplimentaw tal-provinċji (l-Artikolu 94 tal-Kostituzzjoni). Dawn il-promulgazzjonijiet jorbtu biss fil-ġuriżdizzjoni tal-korpi li joħorġuhom, iżda, minħabba n-natura tagħhom li jorbtu b'mod universali, jistgħu jkunu indirizzati lill-entitajiet kollha u jistabbilixxu d-drittijiet u l-obbligi tagħhom.

Il-ġurisprudenza ma tikkostitwixxix sors tal-liġi fil-Polonja. Taħt l-Artikolu 178(1) tal-Kostituzzjoni, l-imħallfin fil-Polonja huma subordinati biss għall-Kostituzzjoni, l-Atti u l-ftehimiet internazzjonali rratifikati b'kunsens minn qabel li jinsab f'Att. Dan ifisser li l-qrati huma marbutin b'dmir li japplikaw il-Kostituzzjoni, l-Atti u l-imsemmija ftehimiet internazzjonali. Il-qrati ma jistgħux jirrifjutaw li japplikaw dawn l-atti normattivi għar-raġuni li jkunu kontra l-kostituzzjoni. Madankollu, skond l-Artikolu 193 tal-Kostituzzjoni, jistgħu jindirizzaw domanda legali lill-Qorti Kostituzzjonali dwar il-kompatibbiltà ta' att normattiv partikolari mal-Kostituzzjoni, ta' ftehimiet internazzjonali rratifikati jew ta' Atti jekk ir-riżultat ta' kawża pendenti quddiem il-qorti jiddependi fuq ir-risposta għal dik id-domanda legali. Iżda l-imħallfin mhumiex marbuta minn promulgazzjonijiet li huma subordinati għall-Atti, bħar-regolamenti u, meta jeżaminaw kawża partikolari, jistgħu jiddeterminaw, fuq bażi indipendenti, jekk dawn il-promulgazzjonijiet humiex kompatibbli ma' l-Atti u mal-Kostituzzjoni. Jekk jinsab li promulgazzjoni hija inkompatibbli, il-qorti tista' tirrifjuta li tapplikaha u twarrabha meta tagħti d-deċiżjoni.

Madankollu, il-ġurisprudenza u, b'mod partikolari, il-ġurisprudenza tal-Qorti Suprema, għandha rwol importanti fl-interpretazzjonijiet ta' l-istatuti mill-qrati.

Links utli:

Il-Kostituzzjoni Pollakka

http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/polski/kon1.htm Deutsch - English - français - polski

Is-Sejm:

http://www.sejm.gov.pl English - polski

Is-Senat:

http://www.senat.gov.pl English - polski

Il-proċess leġiżlattiv:

http://www.sejm.gov.pl/prace/prace.html English - polski

Il-Qorti Kostituzzjonali:

http://www.trybunal.gov.pl/index2.htm English - polski

« Ordni Legali - Informazzjoni Ġenerali | Polonja - Informazzjoni Ġenerali »

FuqFuq

L-aħħar aġġornament: 03-03-2008

 
  • Liġi Komunitarja
  • Liġi Internazzjonali

  • Belġju
  • Bulgarija
  • Repubblika Ċeka
  • Danimarka
  • Ġermanja
  • Estonja
  • Irlanda
  • Greċja
  • Spanja
  • Franza
  • Italja
  • Ċipru
  • Latvja
  • Litwanja
  • Lussemburgu
  • Ungerija
  • Malta
  • Olanda
  • Awstrija
  • Polonja
  • Portugall
  • Rumanija
  • Slovenja
  • Slovakkja
  • Finlandja
  • Isvezja
  • Renju Unit