Kummissjoni Ewropea > NGE > Ordni Legali > Repubblika Ċeka

L-aħħar aġġornament: 07-08-2006
Verżjoni għall-istampar Immarka din il-paġna

Ordni Legali - Repubblika Ċeka

 

LISTA TAL- KONTENUT

1. Sorsi tal-liġi 1.
2. Il-ġerarkija tas-sorsi tal-liġi 2.
3. Il-proċess leġiżlattiv 3.
4. Validità tal-leġiżlazzjoni 4.

 

1. Sorsi tal-liġi

L-ordni legali tar-Repubblika Ċeka hija magħmula mil-leġiżlazzjoni kollha tagħha u l-istrumenti relatati. L-iktar strumenti leġiżlattivi importanti huma l-liġijiet (zakony), jiġifieri l-ġabriet tar-regoli ta’ mġieba li jirregolaw l-oqsma prinċipali fil-ħajja ta’ l-individwi u s-soċjetà. L-iktar atti komprensivi (“kodiċi” zakoniky) jinkludu qasam sħiħ ta’ liġi u jistabbilixxu dispożizzjonijiet dettaljati f’mod sistematiku. Il-liġijiet li jinkludu qasam sħiħ ta’ dritt proċedurali u li jistabbilixxu dispożizzjonijiet proċedurali dettaljati jissejħu kodiċi proċedurali (řády). Il-liġijiet dwar il-kwistjonijiet l-iktar importanti ta’ l-Istat u tad-drittijiet taċ-ċittadini u umani (li jinkludu l-Kostituzzjoni tar-Repubblika Ċeka u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u tal-Libertajiet) huma magħrufa bħala l-liġijiet kostituzzjonali (ústavní zákony) u hemm proċedura speċjali għall-adozzjoni tagħhom.  

Il-liġijiet iserrħu fuq regolamenti ta’ implimentazzjoni: ir-regolamenti tal-gvern, l-ordnijiet mill-ministri u mill-entitajiet ċentrali tal-gvern u minn entitajiet reġjonali awtonomi.

L-ordni legali jinkludi wkoll il-ftehim internazzjonali li kien ratifikat mill-Parlament u li għalhekk jorbot lir-Repubblika Ċeka. Il-ftehim internazzjonali jieħu prijorità fuq il-leġiżlazzjoni l-oħra tant li ftehim internazzjonali jkollu preċendent fuq il-liġi nazzjonali jekk dawn it-tnejn ma jaqblux dwar punt partikolari.

Minbarra t-tipi ta’ leġiżlazzjonijiet imsemmija hawn fuq, il-liġi Ewropea tapplika wkoll fir-Repubblika Ċeka sa mill-adeżjoni tagħha ma’ l-Unjoni Ewropea, bl-istess mod bħal fi Stati Membri oħra.

FuqFuq

Il-konswetudni mhix sors tal-liġi fir-Repubblika Ċeka. Madankollu, f’xi każijiet il-liġi tippermetti li l-konswetudni tittieħed f’kunsiderazzjoni f’ċerti setturi u oqsma legali.  Fejn dan ikun il-każ, huwa speċifikat mil-liġi in kwistjoni u l-qrati jistgħu jinfurzaw dawn id-dispożizzjonijiet. L-opinjoni prevalenti hija għalhekk li s-sors legali mhuwiex, fih innifsu, il-prinċipju legali jew il-konswetudni iżda l-liġi li tirreferi għalih. Deċiżjoni tal-qorti mhix lanqas sors tal-liġi. Min-naħa l-oħra, qorti ma tistax tirrifjuta li tieħu deċiżjoni minħabba li l-liġi ma tkunx kompleta jew tkun ambigwa.  Ħafna drabi, għandha tagħti l-interpretazzjoni tagħha dwar il-kwistjoni, u fuqha l-qrati l-oħra jibbażaw id-deċiżjonijiet tagħhom, u għalhekk issir preċedent legali awtomatiku. Jekk id-deċiżjoni tkun ippubblikata fis-Sbírka soudních rozhodnutí a stanovisek (il-Ġurnal Uffiċjali tad-deċiżjonijiet u l-opinjonijiet tal-qorti), fejn deċiżjonijiet fundamentali tal-qorti suprema huma ġeneralment ippubblikati, fil-fatt din tkun ikkunsidrata bħala sors tal-liġi, minkejja li uffiċjalment mhix meqjusa bħala tali.

2. Il-ġerarkija tas-sorsi tal-liġi

L-ordni legali Ċeka hija strutturata b’mod ġerarkiku. Fuq nett hemm il-kostituzzjoni u l-liġijiet kostituzzjonali l-oħra; dawn l-iktar li għandhom awtorità legali u jistgħu ikunu emendati biss minn liġi kostituzzjonali oħra. Taħt dawn jiġu l-liġijiet ordinarji, ir-regolamenti ta’ implimentazzjoni, li għandhom l-inqas piż. Liġijiet b’piż inqas għandhom jikkonformaw ma’ dawk li għandhom iktar piż fil-ġerarkija legali. Il-leġiżlazzjoni tista’ tkun appellata jew emendata fil-qorti minn dispożizzjonijiet ta’ l-istess piż legali jew minn dawk b’iktar piż. Il-ftehim internazzjonali għandu pożizzjoni speċjali. Kif inhu indikat hawn fuq, dan jagħmel parti mill-ordni legali u għandu preċedent anki fuq il-liġi kostituzzjonali fl-eventwalità ta’ kunflitt bejn id-dispożizzjonijiet.

FuqFuq

Rigward il-liġi Ewropea, il-prinċipju ta’ l-UE dwar is-supremazija tal-liġi tal-Komunità japplika bħal fl-Istati Membri l-oħra. Skond dan il-prinċipju, il-leġiżlazzjoni Ewropea jkollha preċedent meta jkun hemm kunflitt bejn il-liġi nazzjonali (liġijiet, ordnijiet eċċ) u l-liġi Ewropea. Dan japplika kemm fejn ikun hemm kunflitt bejn il-liġi nazzjonali u l-leġiżlazzjoni primarja tal-Komunità (it-Trattati) kif ukoll bejn il-liġi nazzjonali u l-leġiżlazzjoni sekondarja tal-Komunità (regolamenti, direttivi eċċ.). Skond l-interpretazzjoni prevalenti tal-liġi, lanqas l-ogħla strumenti legali nazzjonali m’huma eżentati – il-liġi Ewropea għandha preċedent ukoll fuq il-kostituzzjoni u l-liġijiet kostituzzjonali ta’ l-Istati Membri.

Biex il-ftehim internazzjonali jsir parti mill-ordni legali u b’hekk jorbot lir-Repubblika Ċeka, il-Parlament għandu jirratifikah – bil-kundizzjoni li, ovvjament, ma jkollux bżonn ikun ratifikat permezz ta’ referendum taħt il-liġi kostituzzjonali. Il-President tar-Repubblika jirratifika l-ftehim internazzjonali. Wara r-ratifika, il-verżjoni Ċeka tal-ftehim għandha tkun ippubblikata fis-Sbírka mezinárodních smluv (il-Ġurnal Uffiċjali tal-ftehim internazzjonali).

3. Il-proċess leġiżlattiv

L-entità li tfassal il-liġijiet tar-Repubblika Ċeka hija l-Parlamet tagħha, li huwa magħmul minn żewġ kmamar indipendenti – il-Kamra tad-Deputati (200 membru) u s-Senat (81 sentur). Il-proċess tat-tfassil tal-liġijiet jibda bid-dritt ta’ l-inizjattiva.  Il-membri individwali tal-Parlament jew gruppi ta’ membri, is-Senat, il-gvern, u l-awtoritajiet reġjonali għandhom id-dritt li jipproponu liġijiet ġodda u jemendaw liġijiet eżistenti. Il-gvern biss jista’ jipproponi liġijiet li jikkonċernaw il-baġit ta’ l-Istat jew l-għeluq tal-kontijiet nazzjonali; il-Kamra tad-Deputati biss tista’ tiddeċiedi dwar dawn il-liġijiet. Madankollu, il-gvern għandu d-dritt li jesprimi l-opinjoni tiegħu dwar kwalunkwe liġi proposta (abbozzi ta’ liġijiet). Il-Kamra tad-Deputati l-ewwel tiddiskuti u mbagħad jekk ikun meħtieġ temenda l-abbozz fi tliet qarjiet suċċessivi. L-approvazzjoni tal-liġi teħtieġ maġġoranza sempliċi tad-deputati preżenti.

FuqFuq

Il-President tal-Kamra tad-Deputati jibgħat l-abbozz ta’ liġijiet lis-Senat mill-iktar malajr possibbli u s-Sentat ikollu biss 30 jum biex jiddiskutih – b’kuntrast mad-diskussjonijiet li ħafna drabi jkunu twal fil-Kamra tad-Deputati, li xi drabi jdumu għaddejjin għal xhur sħaħ. Sat-tmiem ta’ dan iż-żmien, is-Senat għandu japprova, jirrifjuta jew jibgħat lura verżjoni emendata ta’ l-abbozz lill-Kamra tad-Deputati. Jista’ wkoll jiddeċiedi li ma jiddiskutix l-abbozz. Jekk is-Senat japprova l-abozz ta’ liġijiet jew jiddeċiedi li ma jiddiskutihx, jew jekk ma jesprimi l-ebda opinjoni, il-liġi titqies li għandha tkun adottata u tintbagħat lill-President tar-Repubblika għall-iffirmar. Jekk is-Senat jirrifjuta l-abbozz, il-Kamra tad-Deputati terġa’ tivvota. Il-liġi tkun adottata jekk tkun approvata b’maġġoranza sempliċi fil-Kamra tad-Deputati. Jekk is-Senat jibgħat lura abbozz emendat lill-Kamra tad-Deputati, il-kamra t’isfel tivvota dwar il-verżjoni approvata mis-Senat. L-abbozz ta’ liġijiet huwa adottat b’maġġoranza sempliċi tad-deputati. Jekk il-Kamra tad-Deputati ma tapprovax l-abbozz emendat tas-Senat, terġa’ tivvota għall-verżjoni oriġinali ta’ l-abbozz mibgħtua lis-Senat. Il-liġi tkun adottata jekk tkun approvata b’maġġoranza sempliċi tad-deputati kollha (jiġifieri għall-inqas 101 voti). Il-liġijiet elettorali u ċerti tipi oħra ta’ liġijiet għandhom ikunu approvati kemm mill-Kamra tad-Deputati kif ukoll mis-Senat.

Il-President tar-Repubblika wkoll għandu vuċi fir-riżultat finali. Jista’ jiddeċiedi li ma jiffirmax l-abbozz approvat fi żmien 15-il jum li jintbagħat lilu, u jista’ jibagħtu lura lill-Kamra tad-Deputati għal iktar diskussjoni, billi jiddikjara r-raġunijiet tiegħu. Dan jissejjaħ il-veto presidenzjali. Il-Kamra tad-Deputati tista’ twaqqaf il-veto presidenzjali permezz ta’ maġġoranza tal-membri tagħha mingħajr l-ebda emendi fl-abbozz, f’liema każ il-liġi tgħaddi. Inkella, ma tiġix adottata.

FuqFuq

Minbarra l-President tar-Repubblika, il-President tal-Kamra tad-Deputati u l-Prim Ministru jiffirmaw ukoll il-liġijiet, għalkemm din hija biss formalità.

Jekk il-Kamra tad-Deputati tkun xolta, huwa f’idejn is-Senat li jadotta l-miżuri legali essenzjali f’ċerti oqsma li inkella jkunu jeħtieġu l-adozzjoni ta’ liġi. Il-gvern biss jista’ jipproponi miżuri lis-Senat u dawn għandhom ikunu approvati mill-Kamra tad-Deputati fl-ewwel laqgħa tagħhom, inkella jaqgħu.

L-eċċezzjonijiet f’dan il-proċess leġiżlattiv huma l-liġijiet kostituzzjonali. Biex dawn il-liġijiet ikunu adottati, għandhom ikunu approvati b’maġġoranza ta’ tlieta minn ħamsa tad-deputati kollha (maġġoranza kwalifikata) u b’maġġoranza ta’ tlieta minn ħamsa tas-senaturi preżenti, iktar milli b’maġġoranza sempliċi (nofs) tal-Membri kollha tal-Parlament li jkunu preżenti, kif inhu meħtieġ għal-liġijiet ordinarji. Il-liġijiet kostituzzjonali jistgħu jkunu emendati jew estiżi biss permezz ta’ liġijiet kostituzzjonali oħrajn (jiġifieri meta l-Kamra tad-Deputati tkun xolta, is-Senat ma jistax ibiddilhom bil-leġiżlazzjoni) u l-President ma jistax juża l-veto fuqhom.

Il-Ministeri, aġenziji amministrattivi oħra u entitajiet reġjonali awtogovernattivi jistgħu jippubblikaw regoli ta' implimentazzjoni dettaljati (regolamenti u digrieti) skond il-qasam ta' attività tagħhom.

4. Validità tal-leġiżlazzjoni

Biex test ta’ leġiżlazzjoni jidħol fis-seħħ, għandu jkun ippubblikat. Il-liġijiet kostituzzjonali, il-liġijiet u dispożizzjonijiet legali oħra (regolamenti tal-gvern, ordnijiet ministerjali eċċ.) huma ppubblikati fis-Sbírka zakonů (Bulettin ta’ liġijiet) maħruġ mill-Ministeru ta’ l-Intern. Il-leġiżlazzjoni tidħol fis-seħħ u ssir parti mill-ordni legali Ċeka fil-jum li tkun ippubblikata fis-Sbírka zakonů. Għal kull att fil-Bulettin, tingħata wkoll id-data li fiha jidħol fis-seħħ. Din hija d-data li fiha kulħadd għandu jirrispetta l-leġiżlazzjoni fil-kwistjoni.  Jekk l-ebda data ma tkun stipulata, il-leġiżlazzjoni tidħol fis-seħħ ħmistax-il jum wara l-pubblikazzjoni tagħha. F’każijiet eċċezzjonali ta’ neċessità pubblika urġenti, id-data tad-dħul fis-seħħ tista’ titressaq il-quddiem, iżda ma tistax tkun qabel id-data tal-pubblikazzjoni tagħha. Għalhekk, id-data li fiha test ta’ leġiżlazzjoni jidħol fis-seħħ tista’ tkun l-istess bħad-data tad-dħul fis-seħħ, iżda qatt ma jista’ jkollu effett qabel ma jidħol fis-seħħ. Il-leġiżlazzjoni adottata mis-Senat hija ppubblikata fis-Sbírka zakonů bħal-liġijiet; Il-ftehim internazzjonali ratifikat huwa ppubblikat fis-Sbírka mezinárodních smluv (Bulettin tal-ftehim internazzjonali). Ir-regolamenti provinċjali huma ppubblikati fil-gazzetti, il-leġiżlazzjoni muniċipali tidher fuq il-bord ta’ l-avviżi uffiċjali tal-kunsill għal 15-il ġurnata, imbagħad tkun ippubblikata bħas-soltu.

Meta l-liġijiet nazzjonali jew dispożizzjonijiet speċifiċi tal-liġi jkunu f’kunflitt ma’ l-ordni kostituzzjonali jew meta strumenti legali jew dispożizzjonijiet ta’ tali strumenti oħra jkunu f’kunflitt ma’ l-ordni kostituzzjonali jew ma’ liġijiet oħra, il-Qorti Kostituzzjonali għandha tiddeċiedi jekk dawn għandhomx ikunu annullati.

« Ordni Legali - Informazzjoni Ġenerali | Repubblika Ċeka - Informazzjoni Ġenerali »

FuqFuq

L-aħħar aġġornament: 07-08-2006

 
  • Liġi Komunitarja
  • Liġi Internazzjonali

  • Belġju
  • Bulgarija
  • Repubblika Ċeka
  • Danimarka
  • Ġermanja
  • Estonja
  • Irlanda
  • Greċja
  • Spanja
  • Franza
  • Italja
  • Ċipru
  • Latvja
  • Litwanja
  • Lussemburgu
  • Ungerija
  • Malta
  • Olanda
  • Awstrija
  • Polonja
  • Portugall
  • Rumanija
  • Slovenja
  • Slovakkja
  • Finlandja
  • Isvezja
  • Renju Unit