Europese Commissie > EJN > Rechtsbijstand > Frankrijk

Laatste aanpassing: 05-10-2004
Printversie Voeg toe aan favorieten

Rechtsbijstand - Frankrijk

EJN logo

Deze pagina is vervallen. De pagina wordt bijgewerkt en verplaatst naar het Europees e-justitieportaal.


 

INHOUDSOPGAVE

1. Wat zijn de proceskosten en wie moet ze normaliter betalen? 1.
2. Wat is rechtsbijstand? 2.
3. Kom ik in aanmerking voor rechtsbijstand? 3.
4. Kan rechtsbijstand worden verkregen voor alle geschillen? 4.
5. Bestaat er een specifieke procedure voor spoedeisende gevallen? 5.
6. Waar kan ik een aanvraagformulier voor rechtsbijstand verkrijgen? 6.
7. Welke documenten moet ik bij mijn verzoek om rechtsbijstand voegen? 7.
8. Waar moet ik mijn verzoek om rechtsbijstand indienen? 8.
9. Hoe kom ik te weten of ik al dan niet in aanmerking kom voor rechtsbijstand? 9.
10. Wat moet ik doen als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand? 10.
11. Wie kiest mijn advocaat als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand ? 11.
12. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, worden dan al mijn proceskosten betaald ? 12.
13. Wie betaalt de overige kosten als ik in aanmerking kom voor gedeeltelijke rechtsbijstand? 13.
14. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, worden dan ook de kosten vergoed van het beroep dat ik eventueel na het proces instel? 14.
15. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, kan die dan worden ingetrokken in de loop van het proces (of zelfs na het proces)? 15.
16. Als ik niet in aanmerking kom voor rechtsbijstand, kan ik dan tegen die beslissing in beroep gaan? 16.

 

1. Wat zijn de proceskosten en wie moet ze normaliter betalen?

De kosten die een proces met zich meebrengt, zijn afhankelijk van de aard en complexiteit van de zaak, en van de procedure en de voor de behandeling van de zaak bevoegde rechterlijke instantie.

Er kunnen drie soorten kosten worden onderscheiden:

  • het honorarium van de advocaat, waarvoor geen vast tarief geldt en dat dus in overleg tussen de advocaat en zijn cliënt vrij wordt vastgesteld; deze kosten komen in principe voor rekening van laatstgenoemde, behalve als deze procesbijstand krijgt;

  • de kosten die limitatief opgesomd zijn in artikel 695 van het nieuwe wetboek van burgerlijke rechtsvordering en die hoofdzakelijk betreffen:

    1. de emolumenten voor vertegenwoordiging verschuldigd aan advocaten en, in voorkomend geval, aan procureurs (laatstgenoemden zijn in Frankrijk verplicht in procedures voor de Cour d’appel: hof van beroep); deze emolumenten zijn niet in het honorarium begrepen;
    2. de kosten voor gerechtsdeurwaarders;
    3. de kosten voor deskundigen en voor gerechtelijk onderzoek;
    4. de eventuele vergoedingen voor getuigen waarvoor een tarief geldt;
    5. het pleidooirecht;
    6. de verschotten: dit zijn de vastgestelde onkosten die door de beroepsbeoefenaren ten behoeve van het proces worden voorgeschoten.

    Deze kosten komen ten laste van de verliezende partij (artikel 696 van het nieuwe wetboek van burgerlijke rechtsvordering). De rechter kan echter bij een met redenen omklede beslissing de wederpartij geheel in de kosten veroordelen of besluiten tot verdeling van de kosten.

    Bovenkant paginaBovenkant pagina

  • de overige kosten die in verband met de procedure door de partijen bij het proces worden gemaakt; in principe moeten zij die kosten zelf betalen, tenzij de rechter anders beslist. Hij heeft hiertoe de mogelijkheid in zowel civiele als strafrechtelijke zaken. De rechter houdt rekening met de billijkheid of de financiële situatie van de veroordeelde partij. Hij kan, ook ambtshalve, de uitspraak doen dat er geen reden is voor veroordeling in deze kosten.

Op strafrechtelijk gebied draagt de overheid de gerechtskosten. De veroordeelde persoon moet een vast procedurerecht betalen, waarvan het bedrag afhangt van het strafbare feit.

2. Wat is rechtsbijstand?

De rechtsbijstandsregeling (aide juridique) is vastgelegd in wet nr. 91-647 van 10 juli 1991 op de rechtsbijstand, aangevuld door decreet nr. 91-1266 van 18 december 1991. Deze regeling is in de plaats gekomen van de stelsel voor 'assistance judiciaire', dat was geregeld bij een wet uit 1972. Onder de rechtsbijstandsregeling vallen:

  • procesbijstand in een procedure: financiële bijstand verleend voor een procedure voor een rechterlijke instantie en voor een schikking;
  • bijstand voor de diensten van een advocaat in strafrechtelijke procedures die als alternatief voor strafvervolging kunnen dienen (strafrechtelijke schikking, strafrechtelijke bemiddeling), bij maatregelen in verband met voorlopige hechtenis en voor de tuchtcommissie in penitentiaire aangelegenheden;
  • hulp bij de uitoefening van rechten (informatie, voorlichting, gratis juridisch advies).

De ontvanger van procesbijstand kan gratis hulp van een advocaat of van een andere justitieel medewerker (deurwaarder, procureur, notaris, taxateur etc…) krijgen en vrijgesteld worden van de gerechtskosten.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

3. Kom ik in aanmerking voor rechtsbijstand?

Procesbijstand wordt verleend door het bureau voor rechtsbijstand dat verbonden is aan de arrondissementsrechtbank (tribunal de grande instance). Daarbij geldt een aantal voorwaarden op het gebied van financiële draagkracht, nationaliteit, woonplaats en ontvankelijkheid.

  • Financiële draagkracht

    U komt in aanmerking voor procesbijstand als uw gemiddelde inkomsten, van welke aard ook, in het voorgaande kalenderjaar (kinderbijslag en bepaalde sociale uitkeringen niet meegerekend) een bepaald, jaarlijks bij wet vastgesteld maximum niet overschrijden.

    Zo worden in 2004 ingediende aanvragen om procesbijstand beoordeeld aan de hand van de in 2003 ontvangen inkomsten. Vanaf 1 januari 2004 bedraagt het plafond voor het maandinkomen van een alleenstaande 830 EUR voor volledige procesbijstand en 1244 EUR voor gedeeltelijke procesbijstand. In beide gevallen wordt dit plafond met een vast bedrag verhoogd voor elke persoon die de verzoeker ten laste heeft: 149 EUR voor de eerste en tweede persoon en 94 EUR vanaf de derde persoon ten laste.

  • Personen wier inkomsten deze drempels overschrijden kunnen bij wijze van uitzondering procesbijstand krijgen als hun vordering van bijzonder groot belang wordt geacht vanwege het onderwerp van het geschil of de te verwachten proceskosten (art. 6 van de wet van 1991).

    Bovenkant paginaBovenkant pagina

    De verklaring inzake de inkomsten wordt niet gevraagd aan personen die een uitkering krijgen van het nationaal solidariteitsfonds (Fonds National de Solidarité) of die het minimuminkomen krijgen (Revenu Minimum d’Insertion), noch aan mensen die rechten willen doen gelden op het gebied van militaire invaliditeitspensioenen of uitkeringen voor oorlogsslachtoffers.

  • Nationaliteit

    U komt in aanmerking voor procesbijstand als u de Franse nationaliteit hebt of onderdaan bent van een lidstaat van de Europese Unie of wanneer u een andere nationaliteit hebt maar legaal uw gewone verblijfplaats in Frankrijk hebt.

    Ook komt u in aanmerking voor procesbijstand in verband met een zaak die voor een Franse rechter dient als u, als vreemdeling die niet in Frankrijk woont, onderdaan bent van een staat die met Frankrijk een multilaterale of bilaterale overeenkomst heeft gesloten volgens welke zijn onderdanen aanspraak hebben op rechtsbijstand.

  • Verblijfplaats

    Afgezien van de bovengenoemde gevallen geldt normaal gesproken de eis dat de betrokkene zijn vaste en gewone verblijfplaats in Frankrijk heeft.

    Van deze voorwaarde kan echter bij wijze van uitzondering worden afgezien wanneer de situatie van de verzoeker daar, gezien het onderwerp van het geschil of de te verwachten proceskosten, in het bijzonder aanleiding toe geeft.

    Bovenkant paginaBovenkant pagina

    Procesbijstand wordt zonder het verblijfplaatsvereiste tevens toegekend aan vreemdelingen wanneer zij minderjarig zijn, als getuigen door een advocaat worden bijgestaan, aan een onderzoek worden onderworpen, verdachten of veroordeelden zijn, zich als civiele partij in een strafproces voegen, of wanneer tegen hen een procedure aanhangig is inzake de voorwaarden voor binnenkomst en verblijf in Frankrijk.

  • Ontvankelijkheid

    Rechtsbijstand wordt verleend aan personen wier vordering niet kennelijk niet-ontvankelijk of ongegrond geacht wordt. Deze voorwaarde geldt niet voor gedaagden, voor mensen die civielrechtelijk aansprakelijk zijn, voor getuigen die door een advocaat worden bijgestaan, voor verdachten en voor veroordeelden.

    In geval van cassatie wordt procesbijstand geweigerd aan verzoekers als geen behoorlijk cassatiemiddel kan worden aangevoerd.

    Wanneer procesbijstand op grond van dit criterium is geweigerd, maar de rechter de door de verzoeker ingestelde rechtsvordering toch toewijst, krijgt de verzoeker de door hem gemaakte of betaalde kosten en honoraria vergoed tot het bedrag van de procesbijstand die hij met inachtneming van zijn financiële draagkracht zou hebben ontvangen.

4. Kan rechtsbijstand worden verkregen voor alle geschillen?

Procesbijstand wordt verleend aan eisers en gedaagden op het gebied van de voluntaire en contentieuze jurisdictie voor elke rechterlijke instantie.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Rechtsbijstand kan voor de hele procedure of voor een deel daarvan worden toegekend, alsmede om tot een schikking te komen voordat een procedure wordt aangespannen.

Rechtsbijstand kan tevens worden toegekend voor de tenuitvoerlegging van een rechterlijke uitspraak of van elke andere executoriale titel.

5. Bestaat er een specifieke procedure voor spoedeisende gevallen?

Procesbijstand kan voorlopig worden toegekend wanneer de procedure het essentiële levensonderhoud van de betrokkene in gevaar brengt, met name in het geval van executoriaal beslag of uitzetting. In een dergelijk geval kan de beslissing daarover worden genomen door de voorzitter van het bureau voor rechtsbijstand, maar ook door het bevoegde gerecht of de president daarvan.

In strafzaken kan in spoedeisende gevallen een besluit tot verlening van procesbijstand worden genomen (bijvoorbeeld voorlopige hechtenis, verhoor bij eerste verschijning, onmiddellijke verschijning). Wanneer rechtsbijstand in de loop van de procedure wordt toegekend, dekt zij alle proceshandelingen.

6. Waar kan ik een aanvraagformulier voor rechtsbijstand verkrijgen?

U kunt een aanvraagformulier voor procesbijstand verkrijgen bij de arrondissementsrechtbank (tribunal de grande instance), of bij het kantongerecht (tribunal d’instance) van uw woonplaats of van de plaats waar de zaak zal dienen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Als u Frans onderdaan bent en in het buitenland verblijft, kan het formulier ook worden verkregen bij de consulaten of bij het Bureau voor rechtshulp in burgerlijke en handelszaken:

Bureau de l’entraide judiciaire en matière civile et commerciale, direction des affaires civiles et du sceau, Ministère de la Justice, 13 place Vendôme, 75042 Paris Cedex 01.

Als u geen Frans onderdaan bent en niet in Frankrijk woont, kunt het aanvraagformulier voor procesbijstand verkrijgen bij de centrale autoriteit die door uw land is aangewezen voor het doorzenden van internationale aanvragen om rechtsbijstand. De meeste landen hebben hun ministerie van Justitie aangewezen. Frankrijk heeft de bovengenoemde dienst van het ministerie van Justitie aangewezen, namelijk het Bureau voor rechtshulp in burgerlijke en handelszaken, dat bevoegd is voor de ontvangst en verzending van de aanvragen.

7. Welke documenten moet ik bij mijn verzoek om rechtsbijstand voegen?

Het aanvraagformulier voor procesbijstand moet ingevuld worden en vergezeld gaan van de bewijsstukken die in dit formulier worden genoemd; het gaat daarbij met name om bewijzen betreffende de financiële draagkracht (van u en van de personen met wie u samenleeft), over het onderwerp van uw aanvraag en over de rechterlijke instantie waarbij de zaak aanhangig is gemaakt.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

8. Waar moet ik mijn verzoek om rechtsbijstand indienen?

U kunt uw aanvraag indienen bij het Bureau voor rechtsbijstand van uw woonplaats of bij het Bureau voor rechtsbijstand in het gebied waarvan het gerecht is gevestigd dat de zaak zal behandelen.

Aan elke tribunal de grande instance is één Bureau voor rechtsbijstand verbonden dat de aanvragen om procesbijstand voor het aanhangig maken van een zaak bij dat gerecht of bij de in het rechtsgebied daarvan gevestigde gerechten behandelt: tribunaux d’instance (kantongerechten), administratieve rechtbank, conseil des prud’hommes (arbeidsrechtbank), maar ook van zaken voor het hof van beroep (cour d’appel) en het administratieve hof van beroep (cour administrative d’appel).

Daarnaast is er een bureau verbonden aan elk van de volgende rechterlijke instanties:

- Het Hof van cassatie (Cour de Cassation);
- de Raad van State (Conseil d'État, de hoogste administratieve rechter);
- de beroepscommissie voor vluchtelingen (Commission des recours des réfugiés).

9. Hoe kom ik te weten of ik al dan niet in aanmerking kom voor rechtsbijstand?

De beslissing van het Bureau voor rechtsbijstand wordt u schriftelijk meegedeeld.

10. Wat moet ik doen als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand?

U moet contact opnemen met uw advocaat (of met de justitieel medewerker: deurwaarder, procureur, notaris,…) of met de advocaat die u is toegewezen om met hem uw zaak te bespreken en alle informatie en stukken te geven die relevant zijn voor de behandeling daarvan.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Als u gedeeltelijke procesbijstand hebt gekregen, moet u met hem overleggen over het aanvullende honorarium dat u hem moet betalen. Dat bedrag moet vermeld worden in een overeenkomst die u moet ondertekenen.

11. Wie kiest mijn advocaat als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand ?

Iedere rechtzoekende heeft het recht zelf een advocaat te kiezen.

Als u zelf een advocaat kiest, moet u diens naam op het aanvraagformulier voor procesbijstand vermelden.

Als u zelf geen advocaat kent, zal de deken van de orde van advocaten bij de tribunal de grande instance u er een toewijzen.

12. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, worden dan al mijn proceskosten betaald ?

In het geval van volledige procesbijstand dekt deze alle gerechtskosten, met inbegrip van de bijdrage die rechtstreeks aan de advocaat of de andere justitiële medewerkers (deurwaarders, procureurs, notarissen,…) wordt betaald. Deze bijdrage wordt berekend aan de hand van een schaal of tarief per soort procedure.

13. Wie betaalt de overige kosten als ik in aanmerking kom voor gedeeltelijke rechtsbijstand?

Naar gelang van uw inkomen kan u gedeeltelijke procesbijstand worden toegekend; de overheidsbijdrage bedraagt een van de volgende zes percentages: 85, 70, 55, 40, 25 en 15%. U dient een niet-vastgelegde aanvulling op het honorarium te betalen, die bij overeenkomst tussen u en de advocaat wordt bepaald, onder toezicht van de deken van de orde van advocaten, tot wie u zich in geval van een geschil kunt wenden.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De ontvanger van gedeeltelijke procesbijstand is, net als in het geval van volledige procesbijstand, vrijgesteld van alle andere kosten van de procedure.

14. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, worden dan ook de kosten vergoed van het beroep dat ik eventueel na het proces instel?

  • Als u gedaagde bent en rechtsbijstand hebt gekregen, geldt die automatisch voor een beroepsprocedure die wordt ingesteld door uw wederpartij, mits uw financiële draagkracht niet veranderd is of de drempel nog steeds niet overschrijdt.

    U moet wel formeel een nieuw aanvraagformulier invullen bij het bureau voor rechtsbijstand van de arrondissementsrechtbank (tribunal de grande instance) in het rechtsgebied waarvan het hof van beroep (cour d’appel) is gevestigd dat moet nagaan of uw financiële draagkracht onder de drempel is gebleven.

  • Als u eiser bent, moet u een nieuwe aanvraag indienen op de bovengenoemde wijze. De verlening van procesbijstand hangt dan echter af van twee voorwaarden: naast uw financiële draagkracht wordt de ontvankelijkheid van uw beroep getoetst.

  • Als u al rechtsbijstand in de procedures voor de lagere gerechten hebt gekregen en u beroep in cassatie wilt instellen, gelden de eerdere beslissingen inzake rechtsbijstand niet meer. U moet een aanvraag indienen bij het bureau voor rechtsbijstand bij het Hof van cassatie (Cour de Cassation) dat, naast uw financiële draagkracht, de ontvankelijkheid van de beoogde vordering moet toetsen.

Bij beroep in cassatie kan rechtsbijstand namelijk worden geweigerd als geen behoorlijk cassatiemiddel kan worden aangevoerd.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

15. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, kan die dan worden ingetrokken in de loop van het proces (of zelfs na het proces)?

De verlening van rechtsbijstand kan tijdens of na het proces in de volgende omstandigheden worden ingetrokken (art. 50 van de wet van 1991):

  • als de bijstand op grond van onjuiste verklaringen of door overlegging van onjuiste stukken is verkregen;
  • als u tijdens het proces bestaansmiddelen verwerft die zo hoog zijn dat u, als u die op de dag van de aanvraag om procesbijstand had gehad, geen rechtsbijstand zou hebben gekregen;
  • als u als gevolg van de in kracht van gewijsde gegane uitspraak middelen hebt verworven die zo hoog zijn dat u, als u die op de dag van de aanvraag om procesbijstand had gehad, geen rechtsbijstand zou hebben gekregen;
  • als de met behulp van procesbijstand door u aangespannen procedure als een vertragingsmanoeuvre of als misleidend is aangemerkt.

16. Als ik niet in aanmerking kom voor rechtsbijstand, kan ik dan tegen die beslissing in beroep gaan?

Als uw verzoek om procesbijstand is afgewezen, kunt u tegen die beslissing beroep instellen.

Er zijn twee mogelijkheden:

  • Als de aanvraag is afgewezen op grond van uw financiële draagkracht, kunt u het bureau voor rechtsbijstand vragen uw aanvraag opnieuw te toetsen.
  • Als de aanvraag om andere redenen is afgewezen, kunt u tegen de beslissing inzake afwijzing beroep instellen bij de president van de arrondissementsrechtbank (tribunal de grande instance) waarbij het bureau voor rechtsbijstand is gevestigd dat die beslissing heeft genomen. In dit geval kan tegen de nieuwe beslissing geen hoger beroep worden ingesteld.

Procesbijstand kan met terugwerkende kracht worden toegekend wanneer een partij een vordering heeft ingesteld en de zaak heeft gewonnen terwijl procesbijstand geweigerd was vanwege het feit dat die vordering geacht werd geen redelijke kans van slagen te hebben.

« Rechtsbijstand - Algemene informatie | Frankrijk - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 05-10-2004

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk