Komisja Europejska > EJN > Pomoc sądowa > Czechy

Ostatnia aktualizacja: 17-10-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Pomoc sądowa - Czechy

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Jakie są koszty procesu sądowego i kto je zazwyczaj ponosi? 1.
2. Na czym polega pomoc prawna? 2.
3. Czy mogę skorzystać z pomocy prawnej? 3.
4. Czy pomoc prawna przysługuje w przypadku wszystkich sporów? 4.
5. Czy istnieje odrębna procedura odnosząca się do sytuacji wyjątkowych? 5.
6. Gdzie można uzyskać formularze wniosków o pomoc prawną? 6.
7. Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku o pomoc prawną? 7.
8. Gdzie należy zgłosić wniosek o pomoc prawną? 8.
9. W jaki sposób można się dowiedzieć o zakwalifikowaniu do uzyskania pomocy prawnej? 9.
10. Co należy zrobić, w razie zakwalifikowania się do uzyskania pomocy prawnej? 10.
11. Kto wybiera adwokata lub radcę prawnego dla osoby, której przyznano pomoc prawną? 11.
12. Czy przyznanie pomocy prawnej jest równoznaczne z pokryciem wszystkich kosztów postępowania wnioskodawcy? 12.
13. Kto, w razie przyznania częściowej pomocy prawnej, ponosi pozostałe koszty? 13.
14. Czy, w razie przyznania pomocy prawnej, pomoc ta obejmuje również koszty wszelkich odwołań po zakończeniu postępowania? 14.
15. Czy, w razie przyznania pomocy prawnej, pomoc ta może zostać cofnięta przed zakończeniem postępowania (lub nawet po postępowaniu)? 15.
16. Czy, w razie nieprzyznania pomocy prawnej, można odwołać się od tego postanowienia? 16.

 

1. Jakie są koszty procesu sądowego i kto je zazwyczaj ponosi?

Kodeks postępowania cywilnego wymienia następujące rodzaje kosztów postępowania cywilnego: wydatki pieniężne stron i ich pełnomocników (np. na przejazd, zakwaterowanie i wyżywienie), opłaty sądowe, utracone zarobki stron i ich przedstawicieli ustawowych, koszty powołania dowodów, opłaty notarialne za wykonanie przez notariusza czynności, w których reprezentuje on sąd oraz poniesione przy tym wydatki notariusza (np. w postępowaniu spadkowym), opłata wykonawcy w postępowaniu spadkowym i wydatki przez niego poniesione, opłaty za tłumaczenie i zastępstwo procesowe. Wykaz ten nie jest wyczerpujący, bowiem za koszty uznać można również inne wydatki. Jednakże muszą to być wydatki poniesione w związku z postępowaniem. Oznacza to, że do kosztów postępowania nie zalicza się np. kosztów związanych z wezwaniami dłużnika do zapłaty wystosowanymi jeszcze przed wniesieniem pozwu lub wydatków poniesionych przy próbie zawarcia ugody pozasądowej.

Zasadniczo strona postępowania ponosi koszty związane z udziałem jej samej lub swojego pełnomocnika, nawet jeśli jest zwolniona od opłat sądowych. Państwo pokrywa wydatki pełnomocnika strony, jeżeli ustanowił go sąd (§ 30 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli jako pełnomocnika wyznaczono adwokata, państwo pokrywa opłatę za zastępstwo procesowe.

Płatność opłat sądowych regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o opłatach sądowych. W zwykłym postępowaniu spornym koszty sądowe pokrywa strona wytaczająca powództwo. Ustawa określa, które rodzaje postępowania są wolne od opłat sądowych (np. w sprawach o opiekę, o ustanowienie kurateli sądowej dla nieletnich, o alimenty na rzecz dzieci lub rodziców, sprawach spadkowych w pierwszej instancji).

Do góryDo góry

2. Na czym polega pomoc prawna?

Według prawa czeskiego za pomoc prawną w sprawach cywilnych uznaje się:

  • zwolnienie strony od opłat sądowych,
  • ustanowienie pełnomocnika strony – możliwe także przed wszczęciem postępowania celem wniesienia powództwa (wniosku o wszczęcie postępowania) – strona, której wyznaczono pełnomocnika nie pokrywa wydatków pieniężnych pełnomocnika ani opłaty za zastępstwo,
  • wyznaczenie adwokata przez Czeską Izbę Adwokacką.

Do pomocy prawnej w sporach transgranicznych mają zastosowanie odrębne przepisy, tj. ustawa o świadczeniu pomocy prawnej w sporach transgranicznych na obszarze Unii Europejskiej. Udzielenie pomocy prawnej oznacza:

  • ustanowienie pelnomocnika,
  • powołanie tłumacza,
  • zwolnienie z opłat sądowych oraz z płatności zaliczek na poczet kosztów powołania dowodów w postępowaniu dowodowym,
  • dostarczenie tłumaczeń dokumentów w formie pisemnej (z wyjątkiem dokumentów sporządzonych w języku słowackim),
  • zwrot niezbędnych kosztów przejazdu.

Pomoc prawna może być przyznana także poza postępowaniem przed sądem, w postaci usług prawnych zgodnie z ustawą o praktyce prawnej. Osobą, której nie stać na te usługi i która spełnia przepisane warunki, może zwrócić się do Czeskiej Izby Adwokackiej o wyznaczenie adwokata.

3. Czy mogę skorzystać z pomocy prawnej?

Sąd może, na wniosek strony, zwolnić stronę postępowania (lub współuczestnika w sporze) z opłat sądowych:

Do góryDo góry

  • jeżeli jest to podyktowane sytuacją strony oraz
  • w sprawach, w których dochodzenie lub obrona prawa nie są arbitralne lub wyraźnie daremne.

Zwolnienie przysługuje osobom fizycznym i prawnym.

Strony w postępowaniu nie mogą być pozbawione możliwosci dochodzenia lub obrony swoich praw przed sądem ze względu na niekorzystną sytuację materialną. Sąd bierze pod uwagę w szczególnosci pełny status majątkowy wnioskodawcy, wysokosć opłaty sądowej, prawdopodobne koszty powołania dowodów oraz charakter roszczenia. W przypadkach osób fizycznych sąd uwzględnia ich sytuację społeczną, stan zdrowia itp. Względem osób prawnych i fizycznych będących przedsiębiorcami uwzględnia się także charakter prowadzonej działalnosci gospodarczej lub innej, wartosć i strukturę ich majątku oraz ich wypłacalnosć.

Wyraźnie daremne dochodzenie prawa zachodzi zwłaszcza wtedy, gdy na podstawie faktów przytoczonych przez wnioskodawcę nie ma wątpliwosci, że jego żądanie nie może być uwzględnione w danej sytuacji. Doskonałym przykładem arbitralnego dochodzenia lub obrony prawa jest wykonywanie prawa w celu dręczenia lub spowodowania oczywistej zwłoki w wykonaniu zobowiązań ciążących na dłużniku.

Od strony zwolnionej przez sąd z opłat sądowych nie można żądać wypłaty zaliczki na poczet kosztów dowodowych ani zwrotu jakichkolwiek kosztów ponoszonych przez państwo.

Sąd, działając na wniosek, ustanowi pełnomocnika dla strony, która spełnia warunki zwolnienia od opłat sądowych, jeżeli to konieczne dla ochrony interesów strony. Jednakże stronie zwolnionej z opłat sądowych ex lege (tj. z mocy ustawy o opłatach sądowych) nie przysługuje automatycznie prawo do ustanowienia na jej rzecz pełnomocnika. Nawet w takich przypadkach należy spełniać wyżej wspomniane warunki zwolnienia z opłat sądowych, okreslone w Kodeksie postępowania cywilnego. Pełnomocnikiem może być osoba fizyczna posiadająca zdolnosć prawną oraz mogąca należycie spełnić rolę pełnomocnika; wymagana jest zgoda tej osoby. Adwokat będzie wyznaczony na pełnomocnika strony, jeżeli to konieczne dla ochrony jej interesów lub w sprawach wymagających zastępstwa przez adwokata (np. przed Sądem Najwyższym). Wydatki pieniężne adwokata oraz koszty zastępstwa pokrywa państwo. Jeżeli strona chce wniesć powództwo przez pełnomocnika, to sąd może ustanowić pełnomocnika jeszcze przed wszczęciem postępowania.

Do góryDo góry

W sytuacji, gdy sąd odrzuci wniosek strony o ustanowienie pełnomocnika, strona może wystąpić do Czeskiej Izby Adwokackiej o wyznaczenie adwokata. Izba może wyznaczyć adwokata, jeżeli wnioskodawca wykaże, że przynajmniej dwóch adwokatów odmówiło mu pomocy prawnej. Nie istnieje tytuł prawny do uzyskania pomocy adwokata. Potrzeba jego wyznaczenia musi wynikać z konkretnej sprawy, tzn. zastępstwo przez adwokata musi być niezbędne lub wymagane prawem dla ochrony praw wnioskodawcy. Jeżeli Izba stwierdzi zasadnosć wniosku o wyznaczenie adwokata, to wyznacza adwokata do swiadczenia konkretnej usługi prawnej. Od adwokata nigdy nie wymaga się kompleksowej obsługi wnioskodawcy.

4. Czy pomoc prawna przysługuje w przypadku wszystkich sporów?

Pomoc prawną opisaną w odpowiedziach na pytania 2 i 3 można uzyskać w sprawach z zakresu prawa cywilnego, pracy, rodzinnego lub prawa działalnosci gospodarczej.

Pomoc prawna przysługuje także w sądownictwie administracyjnym, zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego.

5. Czy istnieje odrębna procedura odnosząca się do sytuacji wyjątkowych?

Nie istnieje żadna szczególna procedura w takich sytuacjach.

6. Gdzie można uzyskać formularze wniosków o pomoc prawną?

Nie ma żadnych specjalnych formularzy wniosków. Wniosek powinien zawierać:

  • dane wnioskodawcy potrzebne dla stwierdzenia jego tożsamosci;
  • szczegóły dotyczące sprawy;
  • oswiadczenie wnioskodawcy, że nie jest w stanie należycie dochodzić swoich praw przed sądem z uwagi na swój status materialny;
  • wyszczególnienie, czy wnioskodawca ubiega się o: a) zwolnienie z opłat sądowych, b) ustanowienie pełnomocnika, c) ustanowienie adwokata jako pełnomocnika, ze względu na złożonosć sprawy;
  • oswiadczenie o przeciętnych miesięcznych dochodach wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia (samozatrudnienia);
  • oswiadczenie o pozostałych dochodach (np. dochodach kapitałowych z papierów wartosciowych);
  • oswiadczenie o swiadczeniach emerytalno-rentowych pobieranych przez wnioskodawcę (wraz z podaniem pełnych danych);
  • pełne dane o majątku osobistym znacznej wartosci (np. o oszczędnosciach pieniężnych, papierach wartosciowych, biżuterii, pojazdach, nieruchomosciach niezajętych na zaspokojenie podstawowych potrzeb mieszkaniowych lub zawodowych wnioskodawcy - gruntach, budynkach do celów rekreacyjnych itp.);
  • pełne dane o podstawowych miesięcznych wydatkach (wydatkach na cele mieszkaniowe, utrzymanie, dojazd do pracy, obowiązkach alimentacyjnych wobec dzieci lub (byłego) małżonka - wraz z podaniem szczegółów na temat orzeczenia nakładającego ten obowiązek na wnioskodawcę oraz organu, który je wydał);
  • pełne dane o długach i wierzycielach, umowach najmu/dzierżawy, kredytach konsumpcyjnych (jeżeli własciwe, podać szczegóły dotyczące egzekucji przeciwko wnioskodawcy);
  • pełne dane dotyczące innych istotnych faktów;
  • odesłania do załączników do wniosku, tj. szczegółowych informacji urzędowych o podanych dochodach (potwierdzenie od pracodawcy lub z urzędu skarbowego; dla osób samozatrudnionych potwierdzenie musi obejmować ostatni okres podatkowy); potwierdzeń, że wnioskodawca odprowadza składki emerytalno-rentowe; orzeczeń, na których podstawie wnioskodawca płaci alimenty na rzecz innych osób; dokumentów potwierdzających wydatki konieczne (np. rachunków za czynsz);
  • formalne oswiadczenie wnioskodawcy, że ujawnił prawdziwe informacje we wniosku oraz że nie zataił żadnych faktów;
  • data, podpis wnioskodawcy.

W sprawach transgranicznych wniosek należy sporządzić na gotowym formularzu. Formularz ten można wypełnić bezposrednio na stronie internetowej Europejskiego atlasu sądowniczego w sprawach cywilnych.

Do góryDo góry

7. Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku o pomoc prawną?

Potwierdzenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy poprzeć dokumentami wykazującymi wszystkie jego dochody i wydatki podane we wniosku (patrz pkt 6).

8. Gdzie należy zgłosić wniosek o pomoc prawną?

Wniosek o zwolnienie z opłat sądowych można złożyć do sądu rozpatrującego sprawę, w związku z którą strona ubiega się o zwolnienie. Wnioski rozstrzyga sąd w pierwszej instancji, nawet jesli wniosek o dotyczy zwolnień z opłat za postępowanie po złożeniu apelacji.

Wniosek o ustanowienie pełnomocnika przed wszczęciem postępowania można złożyć do sądu rejonowego, w którego obwodzie zamieszkuje wnioskodawca lub do innego sądu rejonowego.

Wniosek o wyznaczenie adwokata przez Czeską Izbę Adwokacką (patrz pkt 3) należy złożyć do Czeskiej Izby Adwokackiej, oddział w Brnie, nám. Svobody 84/15, 602 00 Brno.

9. W jaki sposób można się dowiedzieć o zakwalifikowaniu do uzyskania pomocy prawnej?

Sąd ma obowiązek pouczyć strony o przysługującym im prawie do złożenia wniosku o zwolnienie od opłat sądowych, jeżeli strony nie są reprezentowane przez adwokata lub notariusza. Sąd ma także obowiązek pouczyć strony o prawie do ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika.

Adwokaci są uprawnieni do udzielania porad prawnych.

10. Co należy zrobić, w razie zakwalifikowania się do uzyskania pomocy prawnej?

Sąd, na podstawie wniosku, rozstrzyga, czy strona kwalifikuje się do uzyskania pomocy prawnej. Informacje na temat składania wniosku można znaleźć w odpowiedziach na pytania 6-8.

Do góryDo góry

11. Kto wybiera adwokata lub radcę prawnego dla osoby, której przyznano pomoc prawną?

Sąd ustanawia pełnomocnika na wniosek strony (patrz odpowiedź na pytanie 2). Sąd wybiera konkretnego adwokata jako pełnomocnika, kiedy podyktowane jest to ochroną interesów strony lub zastępstwo strony przez adwokata jest obowiązkowe. Sąd wybiera konkretnego adwokata, który ma obowiązek swiadczenia usług prawnych, chyba że istnieją uzasadnione powody do odmowy ustanowienia (np. ze względu na konflikt interesów). Jeżeli przynajmniej dwóch adwokatów odmówi swiadczenia usług prawnych, można wystąpić do Czeskiej Izby Adwokackiej o wyznaczenie adwokata.

12. Czy przyznanie pomocy prawnej jest równoznaczne z pokryciem wszystkich kosztów postępowania wnioskodawcy?

Patrz odpowiedź na pytanie 2.

13. Kto, w razie przyznania częściowej pomocy prawnej, ponosi pozostałe koszty?

Sąd może zwolnić stronę z opłat sądowych tylko częściowo – w części postępowania (np. tylko w postępowaniu w pierwszej instancji), lub z części opłat sądowych. Pozostałą część opłat musi pokryć strona.

Jeżeli stronie zwolnionej od opłat sądowych ustanowiono pełnomocnika, to strona ta nie pokrywa wydatków pieniężnych pełnomocnika ani opłaty za zastępstwo, jako że strona jest zwolniona od opłat sądowych.

14. Czy, w razie przyznania pomocy prawnej, pomoc ta obejmuje również koszty wszelkich odwołań po zakończeniu postępowania?

W tym aspekcie należy wprowadzić rozróżnienie między pomocą prawną w postępowaniu krajowym a pomocą prawną w postępowaniu transgranicznym na obszarze Unii Europejskiej.

Do góryDo góry

W postępowaniu krajowym przyjęto zasadę, że zwolnienie od kosztów sądowych traci ważność po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Oznacza to, że zwolnienie udzielone w postępowaniu w pierwszej instancji ma zastosowanie przy apelacji w zwykłym trybie, lecz nie do nadzwyczajnych środków zaskarżenia (skarga do Sądu Najwyższego o wznowienie postępowania, skarga na nieprawidłowości). Jednakże w takim nadzwyczajnym postępowaniu nie ma możliwości złożenia nowego wniosku o zwolnienie od opłat sądowych.

W postępowaniu w sporze transgranicznym orzeczenie o przyznaniu pomocy prawnej ma zastosowanie do wszystkich dalszych postępowań w sprawie, w tym do nadzwyczajnych środków zaskarżenia, postępowania o uznanie wyroku, postępowania o stwierdzenie wykonalności i postępowania egzekucyjnego.

15. Czy, w razie przyznania pomocy prawnej, pomoc ta może zostać cofnięta przed zakończeniem postępowania (lub nawet po postępowaniu)?

Jeżeli status strony ulegnie zmianie na tyle, że zwolnienie od opłat sądowych traci zasadność, lub w późniejszym czasie sąd ustali, że status strony nie uzasadniał zwolnienia w chwili, kiedy zostało ono przyznane, sąd odwoła zwolnienie. Środek ten działa z mocą wsteczną tylko wtedy, gdy sąd wyraźnie tak postanowi. Sąd może odwołać zwolnienie do chwili zamknięcia postępowania końcowym orzeczeniem w sprawie.

Jednakże zmiana kryteriów oceny sytuacji wnioskodawcy lub zmiana opinii sądu w kwestii, czy sprawa dotyczy arbitralnego lub wyraźnie daremnego dochodzenia lub ochrony prawa, nie stanowi przesłanki odwołania zwolnienia od opłat sądowych.

16. Czy, w razie nieprzyznania pomocy prawnej, można odwołać się od tego postanowienia?

Jeżeli wniosek o zwolnienie od opłat sądowych nie został uwzględniony w całości lub zwolnienie odwołano, strona może złożyć zażalenie na takie postanowienie. Nie jest dopuszczalne zażalenie do Sądu Najwyższego od rozstrzygnięcia w drugiej instancji.

Decyzję o wyznaczeniu adwokata przez Czeską Izbę Adwokacką podejmuje Przewodniczący Czeskiej Izby Adwokackiej w postępowaniu administracyjnym. Decyzja jest zaskarżalna.

« Pomoc sądowa - Informacje ogólne | Czechy - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 17-10-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania