Europese Commissie > EJN > Bevoegdheid van de rechtbanken > Duitsland

Laatste aanpassing: 06-10-2006
Printversie Voeg toe aan favorieten

Bevoegdheid van de rechtbanken - Duitsland

EJN logo

Deze pagina is vervallen. De originele taalversie is bijgewerkt en verplaatst naar het Europees e-justitieportaal.


Opmerking vooraf: de volgende vragen hebben slechts betrekking op binnenlandse juridische geschillen



 

INHOUDSOPGAVE

A. Moet ik mij wenden tot een gewone rechtbank of tot een gespecialiseerde rechtbank? A.
B. Als de gewone rechtbanken bevoegd zijn, hoe kan ik dan te weten komen welke van die rechtbanken bevoegd is voor mijn zaak? B.
B.I. Is er een onderscheid tussen lagere en hogere gewone burgerlijke rechtbanken van eerste aanleg en zoja, welke rechtbank is dan bevoegd voor mijn zaak? B.I.
B.II. Territoriale bevoegdheid B.II.
B.II.1. De basisregel van de territoriale bevoegdheid B.II.1.
B.II.2. Uitzonderingen op de basisregel B.II.2.
B.II.2.a) Wanneer mag ik kiezen tussen de rechtbank van de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel) en een andere rechtbank? B.II.2.a)
B.II.2.b) Wanneer moet ik kiezen voor een andere rechtbank dan die van de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel)? B.II.2.b)
B.II.2.c) Mogen de partijen zelf een rechtbank aanwijzen die normaal gezien niet bevoegd zou zijn? B.II.2.c)
C. Als een gespecialiseerde rechtbank bevoegd is, hoe kan ik dan te weten komen tot welke rechtbank ik mij moet wenden? C.

 

A. Moet ik mij wenden tot een gewone rechtbank of tot een gespecialiseerde rechtbank?

In Duitsland zijn twee verschillende rechtbanken bevoegd voor burgerlijke geschillen: de Zivilgerichte (burgerlijke rechtbanken) en de Arbeitsgerichte (arbeidsrechtbanken). De Zivilgerichte maken deel uit van de gewone rechtbanken.

De Arbeitsgerichte zijn exclusief bevoegd voor burgerlijke geschillen die zodanig nauw verband houden met een arbeidsverhouding dat die arbeidsverhouding van doorslaggevend belang is. In de artikelen 2, 2A en 3 van de wet op de Arbeitsgerichte (Arbeitsgerichtsgesetz) zijn de bevoegdheden van de Arbeitsgerichte volledig opgesomd.

De Zivilgerichte zijn bevoegd voor alle andere burgerlijke geschillen.

B. Als de gewone rechtbanken bevoegd zijn, hoe kan ik dan te weten komen welke van die rechtbanken bevoegd is voor mijn zaak?

B.I. Is er een onderscheid tussen lagere en hogere gewone burgerlijke rechtbanken van eerste aanleg en zoja, welke rechtbank is dan bevoegd voor mijn zaak?

De Zivilgerichte van eerste aanleg zijn de Amtsgerichte (kantonrechtbanken) en de Landgerichte (arrondissementsrechtbanken).

1. Voor burgerlijke geschillen zijn in beginsel de Amtsgerichte bevoegd, voorzover de waarde van de vordering niet meer bedraagt dan 5 000 EUR en de vordering niet tot de exclusieve bevoegdheid van het Landgericht behoort (artikel 23, punt 1, van de wet op de gerechtelijke organisatie (Gerichtsverfassungsgesetz, hierna afgekort als „GVG”).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Voor bepaalde geschillen zijn de Amtsgerichte exclusief bevoegd, ongeacht de waarde van de vordering (artikelen 23 en 23a GVG).

De Amtsgerichte zijn bevoegd voor geschillen in verband met woninghuurovereenkomsten of het bestaan van een dergelijke overeenkomst (artikel 23, punt 2, onder a, GVG).

Voorts zijn de Amtsgerichte in eerste aanleg bevoegd voor familiezaken (artikel 23a GVG). Het gaat hierbij om:

  • zaken in verband met kinderen;
  • burgerlijke onderhoudsverplichtingen uit hoofde van huwelijk of verwantschap;
  • alimentatievorderingen van de moeder in verband met de geboorte van een kind;
  • zaken in verband met het huwelijk;
  • geschillen in verband met het vermogen van de echtgenoten, ook wanneer

derden bij de procedure betrokken zijn.

De exclusieve bevoegdheden van de Amtsgerichte zijn neergelegd in artikel 23, punt 2, onder b tot en met h, GVG.

2. De Landgerichte zijn bevoegd voor alle burgerlijke geschillen waarvoor de Amtsgerichte niet bevoegd zijn. Het gaat in de eerste plaats om geschillen waarbij de waarde van de vordering meer dan 5 000 EUR bedraagt.

De Landgerichte zijn exclusief bevoegd voor geschillen in verband met het ambtenarenstatuut en voor geschillen in verband met bestuurlijke aansprakelijkheid.

In sommige Landgerichte zijn kamers voor handelszaken opgericht. De kamers voor handelszaken zijn onder meer bevoegd voor burgerlijke vorderingen tegen handelaars en voor geschillen in verband met wisselbrieven en cheques. In artikel 95 GVG zijn de bevoegdheden van de kamers voor handelszaken volledig opgesomd. In zijn verzoekschrift moet de eiser vragen dat zijn vordering door een kamer voor handelszaken wordt behandeld.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

B.II. Territoriale bevoegdheid
B.II.1. De basisregel van de territoriale bevoegdheid

Volgens de bepalingen van de wet op de burgerlijke procesvoering (Zivilprozessordnung, hierna afgekort als „ZPO”) wordt de territoriale bevoegdheid in beginsel bepaald door de woonplaats van de verweerder. Bij personen zonder woonplaats wordt de territoriale bevoegdheid bepaald door hun verblijfplaats in Duitsland. Is die verblijfplaats niet bekend, dan wordt de territoriale bevoegdheid bepaald door hun laatste woonplaats. Bij rechtspersonen is de plaats van de zetel doorslaggevend.

B.II.2. Uitzonderingen op de basisregel
B.II.2.a) Wanneer mag ik kiezen tussen de rechtbank van de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel) en een andere rechtbank?

Voor bepaalde soorten vorderingen heeft de eiser de mogelijkheid voor een andere rechtbank te kiezen dan die van de woonplaats van de verweerder (bijzondere, niet‑exclusieve bevoegdheid). Hieronder volgen enkele voorbeelden.

  • Voor vorderingen die uit een contractuele verhouding voortvloeien, en geschillen over het bestaan van een dergelijke verhouding kan men zich ook wenden tot de rechtbank van de plaats waar de verbintenis moet worden uitgevoerd (artikel 29, lid 1, ZPO). Een overeenkomst over de plaats van uitvoering is wat de procesvoering betreft slechts geldig wanneer de partijen bij de overeenkomst tot de groep personen behoren die volgens artikel 38, lid 1, ZPO een forumkeuzebeding mogen sluiten (zie punt B.II.2.c hieronder). Onder het begrip „contractuele verhouding” vallen alle overeenkomsten die verbintenissen in het leven roepen, ongeacht de aard van die verbintenissen. Deze bepaling is ook van toepassing wanneer de Arbeitsgerichte bevoegd zijn.
  • Voor vorderingen die uit een onrechtmatige daad voortvloeien, kan men zich ook wenden tot de rechtbank van de plaats waar de onrechtmatige daad is gesteld.
  • Het slachtoffer van een misdrijf kan in een strafrechtelijke procedure zijn geldelijke vordering die uit het misdrijf voortvloeit, instellen bij de rechtbank die de strafvordering behandelt.
  • De materiële bevoegdheid voor procedures in verband met echtscheiding is exclusief toegewezen aan het Familiengericht (familierechtbank, een afdeling van het Amtsgericht) van de plaats waar de echtgenoten hun gewone gemeenschappelijke verblijfplaats hebben (daarmee wordt het werkelijke centrum van hun leven bedoeld). Hebben de echtgenoten bij het instellen van de vordering (dat wil zeggen bij de betekening van het verzoekschrift of de gedinginleidende akte) geen gewone gemeenschappelijke verblijfplaats in Duitsland, dan is de bevoegdheid exclusief toegewezen aan het Familiengericht van de plaats waar een van de echtgenoten gewoonlijk verblijft met de gemeenschappelijke minderjarige kinderen.Kan de bevoegdheid niet aan de hand van voorgaande regels worden bepaald, dan is de bevoegdheid exclusief toegewezen aan het Familiengericht van de plaats waar de echtgenoten hun gewone gemeenschappelijke verblijfplaats hebben gehad, voorzover een van de echtgenoten bij het instellen van de vordering (zie hierboven) daar nog zijn gewone verblijfplaats heeft. Is deze voorwaarde evenmin vervuld, dan geldt de basisregel van de gewone verblijfplaats van de verweerder, behoudens wanneer hij geen gewone verblijfplaats in Duitsland heeft. In dat geval is de verblijfplaats van de eiser doorslaggevend.Kan de bevoegdheid evenmin aan de hand daarvan worden bepaald, dan is de bevoegdheid exclusief toegewezen aan het Familiengericht van het Amtsgericht Berlin-Schöneberg.
  • Voor alimentatievorderingen, dat wil zeggen voor echtgenoten en kinderen, is de rechtbank waarbij de echtscheidingsprocedure in eerste aanleg aanhangig is of was, exclusief bevoegd. Voor de alimentatievorderingen voor kinderen bestaat deze bevoegdheid echter slechts voorzover er sprake is van materiële samenhang met de echtscheiding.Voor zelfstandige alimentatievorderingen (dat wil zeggen alimentatievorderingen die geïsoleerd worden ingesteld) blijft de algemene regel gelden, namelijk de woonplaats van de verweerder.
  • In procedures in verband met ouderlijke verantwoordelijkheid geldt dezelfde regel, dat wil zeggen dat de rechtbank waarbij de echtscheidingsprocedure aanhangig is, ook voor deze vordering bevoegd is, voorzover er sprake is van materiële samenhang met de echtscheiding. Wordt deze procedure afzonderlijk aanhangig gemaakt, dan is de woonplaats van het kind doorslaggevend. Heeft het kind geen woonplaats, dan is zijn werkelijke verblijfplaats (in Duitsland) doorslaggevend. Het tijdstip dat voor de bepaling van de bevoegdheid in aanmerking komt, is dat waarop de vordering bij de rechtbank wordt ingesteld.
B.II.2.b) Wanneer moet ik kiezen voor een andere rechtbank dan die van de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel)?

Wanneer een wet uitdrukkelijk exclusieve bevoegdheid aan een rechtbank toewijst, heeft die rechtbank voorrang boven alle andere rechtbanken, dat wil zeggen dat de vordering slechts bij die exclusief bevoegde rechtbank op ontvankelijke wijze kan worden ingesteld. Exclusieve bevoegdheid vloeit met name voort uit bijzondere wetten.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Wanneer een vordering verband houdt met een onroerend goed of de rechten daarop (bijvoorbeeld pacht), is in bepaalde gevallen exclusief de rechtbank bevoegd van de plaats waar het onroerend goed gelegen is. Het gaat om vorderingen in verband met eigendom of onroerende lasten, geschillen over de vrijstelling van onroerende lasten, bezitsvorderingen en vorderingen in verband met afpaling of verdeling (artikel 24 ZPO).

De exclusieve bevoegdheid voor geschillen in verband met huur of pacht van onroerende goederen of over het bestaan van een dergelijke verhouding is toegewezen aan de rechtbank van de plaats waar het gehuurde of gepachte goed gelegen is (artikel 29a, lid 1, ZPO). Deze regel is niet van toepassing op de verhuring van woonruimten voor tijdelijk gebruik (vakantiewoningen, hotelkamers enzovoort), gemeubelde ruimten voor één huurder en huizen en ruimten voor de uitvoering van publieke taken (artikel 29a, lid 2, ZPO). De exclusieve bevoegdheid voor vorderingen tot vergoeding van milieuschade tegen de eigenaar van een in Duitsland gevestigde installatie is toegewezen aan de rechtbank waar de door de installatie veroorzaakte milieuschade zich heeft voorgedaan (artikel 32a ZPO).

De exclusieve bevoegdheid voor procedures in verband met het betalingsbevel is toegewezen aan het Amtsgericht die de algemeen bevoegde rechtbank van de eiser is, doorgaans het Amtsgericht van zijn woonplaats of de plaats van zijn zetel (artikel 689, lid 2, ZPO).

De exclusieve bevoegdheid in verband met gedwongen tenuitvoerlegging is toegewezen aan het Amtsgericht van de plaats waar de gedwongen tenuitvoerlegging zal plaatsvinden of plaatsgevonden heeft (artikel 764, lid 2, en artikel 802 ZPO). De exclusieve bevoegdheid in verband met de openbare verkoop van onroerende goederen of de aanwijzing van een sekwester is toegewezen aan het Amtsgericht van de plaats waar het onroerend goed gelegen is (artikel 1, lid 1, en artikel 146 Zwangsversteigerungsgesetz (wet op de openbare verkoop), en de artikelen 802 en 869 ZPO).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

B.II.2.c) Mogen de partijen zelf een rechtbank aanwijzen die normaal gezien niet bevoegd zou zijn?

aa) Overeenkomsten

De mogelijkheid een forumkeuzebeding te sluiten bestaat in het Duitse procesrecht. Krachtens artikel 38, lid 1, ZPO kan een rechtbank die normaal gezien niet bevoegd zou zijn, door een uitdrukkelijk of stilzwijgend akkoord tussen de partijen bevoegd worden. Deze overeenkomst kan slechts gesloten worden tussen kooplieden, rechtspersonen van publiek recht of bijzondere fondsen van publiek recht. Door een uitdrukkelijke of stilzwijgende overeenkomst over de bevoegdheid kan derhalve een in eerste aanleg onbevoegde rechtbank bevoegd worden.

Een overeenkomst over de bevoegdheid van een rechtbank van eerste aanleg is ook mogelijk wanneer minstens een van de partijen bij de overeenkomst geen algemeen bevoegde rechtbank in Duitsland heeft (artikel 38, lid 2, ZPO). In dat geval moet de overeenkomst schriftelijk worden gesloten of, indien zij mondeling gesloten werd, schriftelijk worden bevestigd. Heeft een van de partijen een algemeen bevoegde rechtbank in Duitsland, dan kan slechts een rechtbank worden gekozen die voor die partij de algemeen bevoegde rechtbank is of waaraan een bijzondere bevoegdheid is toegewezen.

Krachtens artikel 38, lid 3, ZPO is een forumkeuzebeding in andere gevallen slechts toelaatbaar wanneer het uitdrukkelijk en schriftelijk gesloten is nadat het geschil is gerezen of, wanneer het gesloten is voor het geval dat de toekomstige verweerder na het sluiten van de overeenkomst zijn woonplaats of gewone verblijfplaats in het buitenland zal vestigen of dat zijn woonplaats of gewone verblijfplaats bij het instellen van de vordering niet bekend is.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Voor een forumkeuzebeding is steeds vereist dat het betrekking heeft op een bepaalde rechtsverhouding en de geschillen die daaruit kunnen voortvloeien, zoniet kan het niet worden toegepast (artikel 40, lid 1, ZPO). Een forumkeuzebeding kan evenmin worden toegepast wanneer het betrekking heeft op andere dan vermogensrechtelijke vorderingen waarvoor het Amtsgericht bevoegd is ongeacht de waarde van de vordering. Een forumkeuzebeding is evenmin mogelijk wanneer bij wet exclusieve bevoegdheid aan een rechtbank is toegewezen (artikel 40, lid 2, ZPO).

Wanneer een forumkeuzebeding schriftelijk moet worden gesloten, voldoen ook algemene verkoopsvoorwaarden en voorwaarden op formulieren aan dit criterium.

Een geldig forumkeuzebeding is bindend voor de rechtbanken. Het antwoord op de vraag of overeengekomen is dat de rechtbank exclusief bevoegd is, hangt af van de inhoud van de overeenkomst.

bb) Zitting waarbij geen exceptie van onbevoegdheid wordt opgeworpen

De bevoegdheid van een rechtbank van eerste aanleg kan voorts gebaseerd zijn op het feit dat de verweerder zich verweert in verband met de grond van de zaak, zonder een exceptie van onbevoegdheid op te werpen (artikel 39 ZPO). Bij procedures voor de Amtsgerichte ontstaat dit rechtsgevolg pas wanneer het Amtsgericht hiervan nota heeft genomen.

De bevoegdheid kan echter niet worden gebaseerd op het feit dat de verweerder zich verweert in verband met de grond van de zaak zonder een exceptie van onbevoegdheid op te werpen, in die gevallen waarin een forumkeuzebeding niet kon worden toegepast (zie hierboven, namelijk andere dan vermogensrechtelijke vorderingen en exclusieve bevoegdheden).

C. Als een gespecialiseerde rechtbank bevoegd is, hoe kan ik dan te weten komen tot welke rechtbank ik mij moet wenden?

De bijzondere bevoegdheid van de Arbeitsgerichte bestaat uitsluitend ten aanzien van de materiële bevoegdheid. Ten aanzien van de territoriale bevoegdheid en de mogelijkheid een forumkeuzebeding te sluiten, gelden de algemene regels, die hierboven onder punt B zijn uiteengezet.

« Bevoegdheid van de rechtbanken - Algemene informatie | Duitsland - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 06-10-2006

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk