Bevoegdheid van de rechtbanken - Gemeinscheftsrecht

Een volledig samenstel van regels inzake de rechterlijke bevoegdheid binnen de Europese Unie bepaalt van welke lidstaat de gerechten van welke lidstaat bevoegd zijn

Als u betrokken bent bij een conflict met een bedrijf, een beroepsbeoefenaar, uw werkgever of iemand anders uit een andere lidstaat, moet u zien te achterhalen van welke lidstaat de gerechten bevoegd zijn. Het antwoord op deze vraag kan belangrijke gevolgen hebben. Als u in het buitenland moet procederen, kan dat extra kosten en moeite met zich meebrengen, bijvoorbeeld omdat uw verklaringen vertaald moeten worden, omdat u een advocaat moet nemen in de lidstaat waar het proces plaatsvindt of omdat u naar de rechtszittingen moet reizen.

In 2000 heeft de Europese Unie Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken vastgesteld, die de regels vastlegt inzake de bevoegdheid voor rechtszaken met een internationale dimensie waarbij meer dan één lidstaat betrokken is. De verordening vervangt en wijzigt de inhoud van het Verdrag van Brussel betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, dat door de lidstaten in 1968 is gesloten.

De verordening is rechtstreeks toepasselijk in de gehele Unie, met uitzondering van Denemarken. Voor kwesties betreffende de rechterlijke bevoegdheid tussen Denemarken en de overige lidstaten geldt nog steeds het Verdrag van Brussel van 1968.

De verordening bepaalt alleen van welke lidstaat de gerechten bevoegd zijn. De vaststelling van het concrete bevoegde gerecht in die lidstaat wordt overgelaten aan het nationale procesrecht. Klik voor informatie over de wetgeving inzake de rechterlijke bevoegdheid op het gebied van vorderingen in burgerlijke en handelszaken in een lidstaat op de vlag van het desbetreffende land.

Wat zijn de belangrijkste beginselen van de verordening met betrekking tot de rechterlijke bevoegdheid?

In het algemeen is de woonplaats van de verweerder de bepalende factor voor de bevoegdheid. Personen die in een lidstaat wonen, worden ongeacht hun nationaliteit opgeroepen voor de gerechten van die lidstaat. De verordening bevat niettemin een aantal bepalingen die afwijken van dit beginsel en toestaan dat een rechtszaak aanhangig wordt gemaakt in een andere lidstaat dan die waar de verweerder woont. Hieronder volgen hiervan de belangrijkste voorbeelden:

Bovenkant pagina

• In zaken betreffende verbintenissen uit overeenkomst kan een persoon gedaagd worden voor de gerechten van de plaats van uitvoering van die verbintenis. Zo kan de Duitse verkoper van een vrachtwagen in Italië voor de rechter worden gedaagd als het voertuig daar moest worden geleverd.
• Ten aanzien van een schadeclaim zijn de gerechten van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan, bevoegd. Wanneer een verkeersongeval heeft plaatsgevonden in Griekenland en daarbij een Britse toerist en een ter plekke wonende Griek betrokken waren, kan de Griekse eiser de zaak dus aanhangig maken bij de Griekse gerechten. Soms zijn de plaats waar het feit zich voordoet dat aanleiding geeft tot aansprakelijkheid wegens onrechtmatige daad (bijv. de lozing van giftige stoffen in een rivier in Frankrijk) en de plaats waar die gebeurtenis tot schade leidt (bijv. schade aan gewassen die geïrrigeerd zijn met het water van de vervuilde rivier in België) niet in dezelfde lidstaat gelegen. In dat geval kan de eiser voor de gerechten van een van die lidstaten kiezen.
• Ten aanzien van zaken in verband met onderhoudsverplichtingen kan de tot onderhoud gerechtigde zich wenden tot de gerechten van de lidstaat waar hij zelf woont.
• In een aantal contractuele betrekkingen die gekenmerkt worden door een duidelijk ongelijke machtspositie tussen de partijen, zoals zaken betreffende consumenten-, verzekerings- en individuele arbeidsovereenkomsten, wordt de zwakke partij geacht speciale bescherming nodig te hebben. Als algemene regel kunnen de zwakke partijen (de consument, de verzekerde, de werknemer) slechts worden opgeroepen in de lidstaat waar zij wonen. De sterke partijen (de verkoper, de verzekeraar, de werkgever) kunnen daarentegen, onder bepaalde voorwaarden, soms ook voor de rechter gedaagd worden in de lidstaat waar de zwakke partij woont of (in het geval van arbeidsovereenkomsten) werkt.

De bovengenoemde bijzondere regels inzake de rechterlijke bevoegdheid vormen een aanvullende keuzemogelijkheid voor de eiser, die er ook voor kan kiezen de verweerder te dagen voor de gerechten van de lidstaat waar die persoon woont. Er zijn echter ook enkele gevallen van zogenoemde exclusieve bevoegdheid, die de bevoegdheid op basis van de woonplaats van de verweerder niet aanvullen, maar vervangen. Voorbeelden hiervan zijn:

• Ten aanzien van zaken in verband met zakelijke rechten op, alsmede huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende zaken zijn uitsluitend de gerechten van de lidstaat waar het goed gelegen is, bevoegd.
• Ten aanzien van rechten die geregistreerd moeten worden, zoals octrooien of merken, zijn de gerechten van de lidstaat waar de registratie heeft plaatsgehad, bij uitsluiting bevoegd.
• Onder bepaalde voorwaarden hebben de partijen ook de mogelijkheid de lidstaat waarvan de gerechten bevoegd zijn, vrij te kiezen. Een dergelijke overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegd gerecht leidt gewoonlijk tot de exclusieve bevoegdheid van de gerechten van de aangewezen lidstaat, tenzij de partijen anders overeenkomen.

Behoudens bepaalde uitzonderingen leidt het enkele feit dat de verweerder voor een gerecht verschijnt tot de bevoegdheid van de gerechten van die lidstaat, ook als zij normaliter niet bevoegd zijn.

Er zij op gewezen dat de bovenstaande beschrijving van de bevoegdheidsregels in de verordening niet uitputtend is, en evenmin gedetailleerd genoeg om in een concreet geval aan de hand ervan op betrouwbare wijze de bevoegdheid te kunnen vaststellen.

Wat gebeurt er als in twee lidstaten een rechtszaak over hetzelfde geschil aanhangig wordt gemaakt?

Soms spannen beide partijen bij een geschil over dezelfde zaak een rechtszaak aan in verschillende lidstaten. Bijvoorbeeld na een verkeersongeval waarbij twee personen betrokken zijn die respectievelijk in Duitsland en Frankrijk wonen, zouden beiden elkaar in de lidstaat van de woonplaats van de wederpartij voor het gerecht kunnen oproepen om schadevergoeding te eisen. In die situatie voorziet het verordening als uitgangspunt in de regel “wiet eerst komt, eerst maalt”. Het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht, moet zijn uitspraak aanhouden totdat de bevoegdheid van het andere gerecht vaststaat. Als de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, vaststaat, verklaart het andere gerecht zich onbevoegd. Slechts wanneer het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht tot de conclusie komt dat het niet bevoegd is, kan het andere gerecht het proces voortzetten.

Referentiedocumenten

• Advies 1/03 van het Hof van Justitie, 07.02.2006: Bevoegdheid van Gemeenschap tot sluiting van nieuw verdrag van Lugano betreffende rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken
• Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken
• Verdrag van Brussel van 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke zaken en handelszaken (geconsolideerde versie)
  
  

« Bevoegdheid van de rechtbanken - Algemene informatie | Gemeinscheftsrecht - Algemene informatie »

Bovenkant pagina

Laatste aanpassing: 11-05-2006