Europese Commissie > EJN > Bevoegdheid van de rechtbanken > Tsjechië

Laatste aanpassing: 16-12-2008
Printversie Voeg toe aan favorieten

Bevoegdheid van de rechtbanken - Tsjechië

EJN logo

Deze pagina is vervallen. De originele taalversie is bijgewerkt en verplaatst naar het Europees e-justitieportaal.


 

INHOUDSOPGAVE

A. Moet ik mij wenden tot een gewone rechtbank of tot een gespecialiseerde rechtbank? A.
B. Als de gewone rechtbanken bevoegd zijn, hoe kan ik dan te weten komen welke van die rechtbanken bevoegd is voor mijn zaak? B.
I. Is er een onderscheid tussen lagere en hogere gewone burgerlijke rechtbanken van eerste aanleg en zo ja, welke rechtbank is dan bevoegd voor mijn zaak? I.
II. Territoriale bevoegdheid II.
1. De basisregel van de territoriale bevoegdheid 1.
2. Uitzonderingen op de basisregel 2.
a) Wanneer mag ik kiezen tussen de rechtbank in de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel) en een andere rechtbank? a)
b) Wanneer moet ik kiezen voor een andere rechtbank dan die van de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel)? b)
c) Mogen de partijen zelf een rechtbank, die normaal gesproken niet bevoegd zou zijn, aanwijzen? c)
C. Als een gespecialiseerde rechtbank bevoegd is, hoe kan ik dan te weten komen tot welke rechtbank ik mij moet wenden? C.

 

A. Moet ik mij wenden tot een gewone rechtbank of tot een gespecialiseerde rechtbank?

De bevoegdheid van rechtbanken in Tsjechië voor burgerlijke zaken is in algemene bewoordingen vastgelegd in § 7(1) van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering (wet 99/1963 Coll.). Hierin worden verschillende soorten privaatrechtelijke geschillen onderscheiden, zoals geschillen die voortvloeien uit burgerlijk recht, en geschillen die voortvloeien uit familie-, arbeids- of handelsrelaties.

Bij civiele procedures in Tsjechië wordt geen onderscheid in bevoegdheid gemaakt op basis van de aard van een conflict. Het rechtsstelsel kent geen bijzondere rechtbanken voor specifieke soorten zaken. De gewone rechtbank is in beginsel bevoegd voor alle privaatrechtelijke zaken.

B. Als de gewone rechtbanken bevoegd zijn, hoe kan ik dan te weten komen welke van die rechtbanken bevoegd is voor mijn zaak?

I. Is er een onderscheid tussen lagere en hogere gewone burgerlijke rechtbanken van eerste aanleg en zo ja, welke rechtbank is dan bevoegd voor mijn zaak?

Welke rechtbank in een civielrechtelijke zaak bevoegd is, is afhankelijk van het rechtsgebied van de rechtbank. Hiervoor geldt de regel dat het proces wordt gevoerd in de rechtbank met de beste locatie. Dit is over het algemeen de rechtbank die zich het dichtst bij de partijen of bij het onderwerp van het proces bevindt. Soms hebben andere vereisten echter voorrang boven deze regel, zoals een specifieke of grotere deskundigheid van een bepaalde rechtbank.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Volgens de Tsjechische wet is de bevoegdheid van een rechtbank om een zaak te horen en er uitspraak over te doen, gebaseerd op het inhoudelijke, territoriale en functionele rechtsgebied van de rechtbank.

Het inhoudelijke rechtsgebied bepaalt welke rechtbanken bevoegd zijn om als rechtbank van eerste aanleg een zaak te horen en er uitspraak over te doen. Het is hiervoor van belang of de procedure in eerste aanleg plaatsvindt op districtsniveau of op regionaal niveau.

Het Tsjechische procesrecht kent het principe van gedifferentieerde inhoudelijke rechtsgebieden. Dit houdt in dat de bevoegdheid, in verband met een grotere deskundigheid en consistente besluitvorming, in sommige gevallen bij de regionale rechtbank ligt in plaats van bij de districtsrechtbank.

De inhoudelijke bevoegdheid wordt geregeld in § 9 van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering (wet 99/1963 Coll.), waarin staat dat de districtsrechtbank in eerste aanleg inhoudelijk bevoegd is tenzij de wet anders voorschrijft. Uitzonderingen op deze regel zijn vastgelegd in § 9(2), (3) en (4) van dit wetboek.

De inhoudelijke bevoegdheid van regionale rechtbanken is vastgelegd in paragraaf 2 en 3. Paragraaf 2 gaat hoofdzakelijk over ingewikkelde en specialistische niet-commerciële zaken die weinig voorkomen (zoals bescherming van de persoonlijke levenssfeer). Paragraaf 3 gaat, behalve subparagraaf (r), over commerciële zaken waarin niet de regionale rechtbank maar de districtsrechtbank bevoegd is (zoals procedures inzake financiële schadevergoedingen tot 100 000 CZK, kredietovereenkomsten, zakelijke rechten of huur van onroerende zaken).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Paragraaf 4 regelt de inhoudelijke bevoegdheid van het hooggerechtshof voor zover deze is vastgelegd in specifieke wetgeving (het hooggerechtshof is bijvoorbeeld volgens § 67 van wet 97/1963 Coll. betreffende internationaal privaat- en procesrecht bevoegd uitspraak te doen over bepaalde buitenlandse besluiten).

II. Territoriale bevoegdheid

Het territoriale rechtsgebied is bepalend voor de verdeling van zaken over rechtbanken van hetzelfde niveau. Op basis hiervan wordt bepaald welk van de rechtbanken met dezelfde inhoudelijke bevoegdheid een zaak in behandeling neemt. Als de inhoudelijke bevoegdheid bijvoorbeeld ligt bij de districtsrechtbanken, bepaalt de territoriale bevoegdheid welke districtsrechtbank de zaak hoort en er uitspraak over doet. Elke rechtbank heeft een eigen territoriaal gebied waarin het bevoegd is.

Volgens § 11(1) van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering (wet 99/1963 Coll.) moet een zaak altijd worden voorgelegd aan de rechtbank die inhoudelijk én territoriaal bevoegd is. De regels ten aanzien van de territoriale bevoegdheid sluiten niet uit dat er voor bepaalde zaken meer dan één rechtbank bevoegd is. Welke rechtbank in dat geval bevoegd is voor een specifieke zaak, wordt bepaald door de omstandigheden die in de periode voorafgaand aan de procedure het zwaarst wegen.

1. De basisregel van de territoriale bevoegdheid

De territoriale bevoegdheid wordt geregeld door § 84 et seq. van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering (wet 99/1963 Coll.). Er wordt onderscheid gemaakt tussen een algemene en een specifieke territoriale bevoegdheid. De specifieke territoriale bevoegdheid wordt nog nader onderverdeeld in 'voluntaire bevoegdheid' (niet-verplicht) en 'exclusieve bevoegdheid' (verplicht).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Als algemene regel voor de territoriale bevoegdheid geldt dat de gewone rechtbank van de woonplaats van de verweerder bevoegd is. De gewone rechtbank wordt op basis van de betrokken persoon bepaald door § 85-86. De gewone rechtbank van een natuurlijk persoon is de districtsrechtbank van het gebied waar de verweerder woont, en als deze geen vaste woonplaats heeft, de rechtbank van het gebied waar de verweerder verblijft. De gewone rechtbank van een natuurlijk persoon die zakenman is, is de districtsrechtbank van het gebied waar de verweerder zijn zakelijk adres heeft (§ 2(3) van het wetboek van koophandel, wet 513/1991 Coll.), en als deze geen zakelijk adres heeft, de rechtbank van het gebied waar verweerder woont of verblijft.

De gewone rechtbank van een rechtspersoon wordt bepaald aan de hand van de vestigingsplaats van de statutaire zetel (§ 19c van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering – wet 40/1964).

Indien er voor de verweerder geen gewone rechtbank is, of indien deze geen gewone rechtbank in Tsjechië heeft, gelden de specifieke bepalingen van § 86. Als er een Tsjechisch staatsburger bij een zaak betrokken is, is de districtsrechtbank van het gebied waar deze persoon het laatst een bekende woonplaats in Tsjechië had, bevoegd. Eigendomsrechten van een persoon die geen bevoegde rechtbank in Tsjechië heeft, kunnen worden uitgeoefend voor de districtsrechtbank van het gebied waar het eigendom van deze persoon zich bevindt, of in geval van een buitenlander, voor de rechtbank van het gebied waar het bedrijf van deze persoon of een filiaal ervan is gevestigd.

De gewone rechtbank van de verweerder is altijd de districtsrechtbank, maar als een regionale rechtbank inhoudelijk bevoegd is, is de gewone rechtbank de regionale rechtbank van het gebied waarin de districtsrechtbank van de partij zich bevindt (§ 85a van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Op de territoriale bevoegdheid is het principe van perpetuatio fori (§ 11(1) van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering) van toepassing. Dit wil zeggen dat de omstandigheden in de periode voorafgaand aan de procedure doorslaggevend zijn voor het bepalen van de bevoegde rechtbank. Als de situatie tijdens de procedure wijzigt (bijvoorbeeld als de verweerder verhuist), heeft dit geen invloed op het verloop ervan. In de wet worden hierop echter een paar uitzonderingen gemaakt, zoals in geval van overdracht of delegatie van bevoegdheden (verwijzing van zaken). De bevoegdheid kan op territoriaal gebied alleen worden overgedragen bij zaken die vanwege hun aard langer duren dan gebruikelijk (bijvoorbeeld justitiële bescherming van minderjarigen, handelsregister).

2. Uitzonderingen op de basisregel
a) Wanneer mag ik kiezen tussen de rechtbank in de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel) en een andere rechtbank?

Alleen bij specifieke voluntaire, territoriale bevoegdheden mag de eiser kiezen tussen een gewone rechtbank en de rechtbanken waarnaar wordt verwezen in § 87 van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering. Het proces kan dan ook worden gevoerd door de rechtbank van het gebied waar:

  1. de verweerder zijn permanente werkadres heeft;
  2. het feit dat recht geeft op schadevergoeding heeft plaatsgehad;
  3. een filiaal van het bedrijf van de natuurlijke of rechtspersoon die voor het gerecht wordt gedaagd, is gevestigd, mits het geschil betrekking heeft op dit filiaal;
  4. de plaats van betaling zich bevindt, in geval van uitoefening van een recht inzake een wissel, cheque of ander waardepapier
  5. de statutaire zetel van de effectenbeurs zich bevindt, in geval van een geschil over een beurstransactie;
  6. de toekomstige statutaire zetel van een nog op te zetten Europese onderneming zich zal bevinden, indien dit binnen Tsjechië is en het geding de inschakeling van een deskundige volgens een specifieke regel betreft.

De eiser moet een keuze hebben gemaakt op het moment dat hij de zaak aanhangig maakt.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

b) Wanneer moet ik kiezen voor een andere rechtbank dan die van de woonplaats van de verweerder (aangewezen door de basisregel)?

Indien de exclusieve territoriale bevoegdheid vastgelegd in § 88 van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering van toepassing is, kan de zaak niet aanhangig worden gemaakt bij de gewone rechtbank van de partij, maar moet deze worden gehoord door de rechtbank die in bovengenoemde bepaling is aangewezen. De meeste gevallen van exclusieve territoriale bevoegdheid betreffen procedures die onder de oneigenlijke rechtspraak vallen en waarbij er geen verweerder is.

Ook de eigenlijke rechtspraak kent exclusieve territoriale bevoegdheden. Zo is de bevoegde rechtbank bij scheidingszaken of nietigverklaring van een huwelijk de rechtbank van het gebied in Tsjechië waar de echtgenoten hun laatste gezamenlijke woning hadden. Als daar geen bevoegde rechtbank is en ten minste één van de echtgenoten nog in dit gebied woont, is de rechtbank van de verweerder of de gewone rechtbank van de eiser bevoegd. De rechtbank die de scheiding heeft uitgesproken, doet eveneens uitspraak over de verdeling van de gezamenlijke bezittingen van de echtgenoten en over de beëindiging van een eventuele gezamenlijke huur van een woning.

De territoriaal bevoegde rechtbank voor voogdijschap over een minderjarige is de rechtbank van het gebied waar de minderjarige woont op basis van een gezamenlijke overeenkomst van de ouders, een gerechtelijke uitspraak of andere doorslaggevende factoren.

Een ander belangrijk type exclusieve bevoegdheid is de bevoegdheid van een rechtbank van het gebied waar zich onroerende zaken bevinden bij procedures waarin het recht op deze zaken wordt betwist (het gaat hier vooral om zakelijke rechten en niet om vorderingen van een verplichting).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Nadere bepalingen zijn vastgelegd in de wet.

c) Mogen de partijen zelf een rechtbank, die normaal gesproken niet bevoegd zou zijn, aanwijzen?

Overeenkomst inzake het aanwijzen van een bevoegde rechtbank: volgens § 89a van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering zijn de partijen in een handelszaak gerechtigd een andere rechtbank aan te wijzen dan de rechtbank die volgens de wet territoriaal bevoegd is, mits er voor de zaak geen exclusieve territoriale bevoegdheid geldt. Een overeenkomst over het aanwijzen van een bevoegde rechtbank moet vooraf worden getekend en deze moet aan het verzoekschrift worden gehecht. Deze overeenkomst moet niet worden verward met een overeenkomst inzake vaststelling van de internationale bevoegdheid van Tsjechische rechtbanken (§ 37 van de wet op internationaal privaat- en procesrecht - nr. 97/1963 Coll.).

Bezwaar tegen de territoriale bevoegdheid: de rechtbank is verplicht de territoriale bevoegdheid voor een bepaalde zaak vast te stellen voordat deze in behandeling wordt genomen (dus voordat de rechtbank partijen oproept voor de eerste zitting of voordat deze uitspraak doet zonder dat er een zitting plaatsvindt). De territoriale bevoegdheid mag daarna alleen nog aan de orde worden gesteld na bezwaar van een der partijen mits dit bezwaar direct wordt gemaakt nadat de partij bij de zaak is betrokken. Als op dat moment niet wordt vastgesteld dat de rechtbank niet territoriaal bevoegd is, kan dit later niet alsnog worden gedaan en zal de zaak verder worden behandeld door de rechtbank die volgens de wet niet territoriaal bevoegd is.

C. Als een gespecialiseerde rechtbank bevoegd is, hoe kan ik dan te weten komen tot welke rechtbank ik mij moet wenden?

Zoals onder A al is aangegeven, kent het Tsjechische burgerlijke rechtsstelsel geen gespecialiseerde rechtbanken. Alle relevante bepalingen aangaande de bevoegdheden van de rechtbanken zijn vastgelegd in het wetboek van burgerlijke rechtsvordering (wet 99/1963 Coll.).

« Bevoegdheid van de rechtbanken - Algemene informatie | Tsjechië - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 16-12-2008

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk