Komisja Europejska > EJN > Glosariusz

Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Glosariusz

Definicje zawarte w niniejszym glosariuszu mają za zadanie pomóc w zrozumieniu wyrażeń stosowanych na różnych stronach portalu Europejskiej Sieci Sądowej.Nie są to autorytatywne definicje prawne.



Bruksela I

Wyrażenie Bruksela I stosuje się często w odniesieniu do rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych.

Dokument ten reguluje nadanie jurysdykcji międzynarodowej pomiędzy Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej, jak również warunki i procedury uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych w Państwach Członkowskich, dokumentów urzędowych oraz ugód sądowych. Zastąpiło ono Konwencję Bruksela I z dnia 27 wrzesnia 1968 r. w odniesieniu do wszystkich Państw Członkowskich z wyjątkiem Danii.

Bruksela II

Wyrażenie Bruksela II stosuje się często w odniesieniu do rozporządzenia Rady (WE) nr 1347/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialnosci rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków.

Rozporządzenie okresla zasady regulujące jurysdykcję międzynarodową oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach dotyczących rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa, jak również orzeczeń dotyczących odpowiedzialnosci rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków wydanych w powiązaniu z nimi. Zastąpiło ono Konwencję Bruksela II z dnia 28 maja 1998 r. w odniesieniu do wszystkich Państw Członkowskich z wyjątkiem Danii.

Decyzja

W prawie wspólnotowym decyzja to dokument legislacyjny wiążący w całosci dla wszystkich podmiotów, do których jest skierowany.

Decyzję może przyjąć zgodnie z Traktatem WE albo Parlament Europejski i Rada, albo Rada albo Komisja. Decyzje rzadko wykorzystuje się w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych. Europejską Sieć Sądową w sprawach Cywilnych i Handlowych ustanowiono decyzją Rady.

Dokument urzędowy

Dokument urzędowy to dokument zawierający akt lub fakt prawny, którego autentycznosć poswiadcza organ publiczny.

Niektóre dokumenty urzędowe są wykonalne. Przykładem takiego dokumentu jest akt sprzedaży nieruchomosci, sporządzony przez notariusza lub radcę prawnego. Dokumenty urzędowe wykonalne w Państwie Członkowskim mogą być wykonane w innym Państwie Członkowskim zgodnie z procedurą uproszczoną przewidzianą rozporządzeniem Bruksela I.

Dyrektywa

W prawie wspólnotowym dyrektywa to dokument legislacyjny wiążący dla Państw Członkowskich, do których jest skierowany w zakresie celu, który należy osiągnąć, natomiast pozostawiający adresatom swobodę w zakresie okreslenia formy i metod.

Dyrektywy może przyjmować zgodnie z Traktatem WE albo Parlament Europejski i Rada, albo Rada albo Komisja. W dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych instytucje wspólnotowe posługują się częsciej rozporządzeniami niż dyrektywami. Po przyjęciu, każde Państwo Członkowskie nadal musi dokonać transpozycji dyrektyw wspólnotowych, czyli innymi słowy dyrektywy należy wdrożyć prawem krajowym.

Exequatur

Exequatur to pojęcie typowe dla prawa międzynarodowego prywatnego i odnoszące się do decyzji sądu sankcjonującej wykonanie w danym kraju orzeczenia, orzeczenia arbitrażowego, dokumentu urzędowego lub ugody sądowej wydanych za granicą.

Zniesienie procedury exequatur w Państwach Członkowskich dla wszystkich orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych jest ostatecznym celem programu wzajemnego uznawania przyjętego przez Komisję i Radę w grudniu 2000 r.

Forum

Forum to konkretne pojęcie prawa międzynarodowego prywatnego. Oznacza ono sąd, przed którym wytacza się powództwo.

Pojęcie forum leży u podłoża koncepcji lex fori i forum-shopping.

„Forum-shopping”

„Forum-shopping” (wybór sądu ze względu na korzystniejsze rozstrzygnięcie sprawy) to konkretne pojęcie z zakresu prawa międzynarodowego prywatnego. Osobę podejmującą inicjatywę wytoczenia powództwa przed sądem może skusić pomysł wyboru sądu na podstawie prawa tam stosowanego.

Osoba wytaczająca powództwo może ulec pokusie wyboru sądu (forum) nie ze względu na fakt, że jest to najbardziej własciwy sąd, ale ze względu na fakt, iż przepisy, dotyczące kolizji praw stosowane przez ten sąd, spowodują zastosowanie prawa, które osoba ta preferuje.

Jednolite prawa

Jednolite prawa to instrumenty sporządzane wspólnie przez kilka państw i/lub organizacji międzynarodowych w celu pomocy Państwom pragnącym zreformować lub zmodernizować swoje ustawodawstwo.

Organizacje międzynarodowe takie jak UNCITRAL i UNIDROIT (patrz strona główna Prawa międzynarodowego) zajmują się sporządzaniem jednolitych praw.

Jurysdykcja międzynarodowa

Jurysdykcja międzynarodowa to konkretne pojęcie prawa międzynarodowego prywatnego. Odnosi się do faktu, iż sądy danego państwa będą najbardziej własciwymi do rozpoznania sprawy o wymiarze międzynarodowym.

Spór ma wymiar międzynarodowy, w przypadku gdy, przykładowo, strony pochodzą z różnych państw lub nie zamieszkują w tym samym państwie. W takiej sytuacji sądy kilku państw mogą sprawować jurysdykcję w sprawie i mamy do czynienia ze zjawiskiem zwanym kolizją jurysdykcji. Przepisy jurysdykcji międzynarodowej ustanawiają kryteria, według których okresla się państwo, którego sądy będą sprawowały jurysdykcję w danej sprawie.

Kolizja jurysdykcji

Patrz jurysdykcja międzynarodowa.

Kolizja praw

Patrz własciwe prawo.

Komunikat Komisji

Komunikat to dokument polityczny bez żadnej mocy obowiązującej.

Komisja podejmuje inicjatywę opublikowania komunikatu, kiedy chce przedstawić własne poglądy na temat aktualnych problemów. Komunikat nie ma mocy prawnej.

Konwencja

Konwencje nazywa się również traktatami lub umowami i są one najszerzej stosowanymi dokumentami prawa międzynarodowego publicznego. Konwencja jest umową pomiędzy kilkoma państwami i/lub organizacjami międzynarodowymi okreslającą prawo w stosunkach pomiędzy nimi oraz pomiędzy ich obywatelami.

Konwencje mogą być dwustronne, tj. zawarte przez dwa państwa. Zwykle sytuacja taka miała miejsce przed powstaniem organizacji międzynarodowych, które stały się forum zawierania konwencji wielostronnych przez więcej niż dwa państwa. Wiele konwencji wielostronnych wynegocjowano pod auspicjami organizacji międzynarodowych, takich jak Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego oraz Rada Europy. Konwencję Bruksela I podpisały Państwa Członkowskie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej w 1968 r.

Wspólnota Europejska regularnie zawiera konwencje z jednym lub więcej krajami nieczłonkowskimi w imieniu Państw Członkowskich.

Po podpisaniu przez przedstawicieli zainteresowanych rządów, konwencja musi zostać ratyfikowana lub zatwierdzona przez odpowiednie władze krajowe, co zwykle oznacza parlamenty krajowe. W niektórych państwach konwencje, które zostały ratyfikowane mają bezposrednią moc w krajowym porządku prawnym. W innych państwach konwencje, które zostały ratyfikowane mają moc prawną dopiero po transpozycji do krajowego porządku prawnego, w postaci np. aktu normatywnego.

Konwencje są instrumentami prawa międzynarodowego publicznego i różnią się od instrumentów prawa wspólnotowego w następującym zakresie:

  • W prawie międzynarodowym publicznym problemy wykładni podnoszone przez konwencje można rozwiązywać w niektórych przypadkach za posrednictwem sądów krajowych. Z reguły nie ma konkretnego systemu sądów, gwarantującego jednolitosć wykładni, a co za tym idzie, stosowania konwencji. W prawie wspólnotowym Trybunał Sprawiedliwosci dba o jednolitą wykładnię.
  • W prawie międzynarodowym publicznym nie ma ogólnego i uporządkowanego systemu sądów, które mogą ukarać państwo niewypełniające zobowiązań wynikających z konwencji międzynarodowej. W prawie wspólnotowym Trybunał Sprawiedliwosci może orzec, iż nastąpiło naruszenie i może nawet wymierzyć karę pieniężną.
Lex causae

Lex causae to konkretne pojęcie z zakresu prawa międzynarodowego prywatnego odnoszące się do prawa regulującego istotę sprawy, wyznaczonego przepisami dotyczącymi kolizji praw.

Patrz własciwe prawo.

Lex fori

Lex fori to konkretne pojęcie z zakresu prawa międzynarodowego prywatnego odnoszące się do prawa sądu, przed którym wytacza się powództwo.

W przypadku gdy powództwo wytacza się przed sądem i ma ono wymiar międzynarodowy, sąd musi wziąć pod uwagę prawo własciwe dla sprawy. W pewnych okolicznosciach zastosowanie będzie miała zasada lex fori. Tradycyjnie lex fori reguluje kwestie proceduralne, bez względu na lex causae.

Lex loci delicti

Lex loci delicti to konkretne pojęcie z zakresu prawa międzynarodowego prywatnego odnoszące się do prawa państwa, w którym, w zakresie zobowiązań pozaumownych, miało miejsce zdarzenie wywołujące szkodę.

Orzecznictwo

Orzecznictwo stosuje się w kontekscie międzynarodowym w odniesieniu do przepisów prawa wynikających z szeregu zbieżnych decyzji sądów.

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwosci Wspólnot Europejskich jest szczególnie bogate pod względem decyzji dotyczących interpretacji traktatów wspólnotowych, dyrektyw oraz rozporządzeń. Jest ono źródłem prawa wspólnotowego.

Prawo międzynarodowe prywatne

Prawo międzynarodowe prywatne, stosowane w szerokim znaczeniu, oznacza zbiór przepisów prawnych regulujących stosunki międzynarodowe pomiędzy osobami prywatnymi.

Pojęcie prawo międzynarodowe prywatne nie ma takiego samego znaczenia we wszystkich Państwach Członkowskich. Przykładowo, w prawie niemieckim i portugalskim odnosi się wyłącznie do przepisów dotyczących kolizji praw (patrz własciwe prawo), natomiast w innych systemach obejmuje przepisy dotyczące jurysdykcji międzynarodowej oraz uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych za granicą.

Wszystkie te przepisy odnoszące się do własciwego prawa, jurysdykcji międzynarodowej oraz uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych za granicą zapewniają rozwiązania problemów, które mogą wyniknąć z faktu, iż z daną sprawą może wiązać się kilka odrębnych systemów prawnych. Przykładem może być przypadek pary małżeńskiej różnych narodowosci, która chce się rozwiesć: który sąd będzie własciwym do orzeczenia rozwodu i które prawo zastosuje? Innym przykładem może być sytuacja, w której ma miejsce wypadek w Państwie Członkowskim i wywołuje on zanieczyszczenie srodowiska, powodujące szkody w kilku innych Państwach Członkowskich. Do sądów którego państwa powinny się zwrócić podmioty poszkodowane? I które prawo zastosują sądy?

Do źródeł przepisów prawa międzynarodowego prywatnego należą: ustawodawstwo, orzecznictwo oraz rozprawy naukowe w każdym z Państw. Pomimo nazwy, prawo międzynarodowe prywatne jest wytworem samego prawa krajowego. Niektóre z tych przepisów krajowych mogły zostać unormowane w konwencjach międzynarodowych i przypuszczalnie również w dokumentach wspólnotowych. Normalizacja umożliwia unikanie sytuacji, w których sądy dwóch Państw twierdzą, że sprawują jurysdykcję zgodnie z krajowymi przepisami dotyczącymi prawa międzynarodowego prywatnego i wydają sprzeczne orzeczenia w tej samej sprawie.

Prawo międzynarodowe publiczne

Prawo międzynarodowe publiczne oznacza zbiór przepisów prawnych regulujących stosunki międzynarodowe pomiędzy organami publicznymi takimi jak państwa i organizacje międzynarodowe.

Konwencje oraz jednolite prawa to popularne instrumenty prawa międzynarodowego publicznego.

Prawo wspólnotowe

Prawo wspólnotowe oznacza zbiór przepisów przyjętych przez Wspólnotę Europejską.

Prawo wspólnotowe obejmuje głównie traktaty, dokumenty przyjmowane przez instytucje zgodnie z traktatami, tj. rozporządzenia oraz dyrektywy. Jednym ze źródeł prawa wspólnotowego jest również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwosci.

Prawo wspólnotowe różni się od prawa międzynarodowego publicznego pod wieloma względami (patrz prawo międzynarodowe publiczne).

Rozporządzenie

W prawie wspólnotowym rozporządzenie to instrument o ogólnym zakresie, który jest wiążący w całosci i bezposrednio stosowany we wszystkich Państwach Członkowskich.

Rozporządzenia może przyjmować zgodnie z Traktatem WE albo Parlament Europejski i Rada, albo Rada albo Komisja.

Rozporządzenia często wykorzystuje się w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych.

Mają one bezposrednie zastosowanie, a więc nie wymagają transpozycji do prawa krajowego Państw Członkowskich i bezposrednio nadają uprawnienia lub nakładają zobowiązania.

Rzym I

Rzym I to wyrażenie często stosowane na okreslenie Konwencji z 1980 r. o prawie własciwym dla zobowiązań umownych, podpisanej pod auspicjami Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej.

Rzym II

Rzym II to wyrażenie często stosowane na okreslenie projektu dokumentu wspólnotowego w sprawie prawa własciwego dla zobowiązań pozaumownych.

Uznawanie

Uznawanie to konkretne pojęcie prawa międzynarodowego prywatnego. Uznanie orzeczenia wydanego w jednym Państwie Członkowskim w innym państwie oznacza uzgodnienie, iż może ono obowiązywać w tym państwie.

Orzeczenia zasadniczo obowiązują tylko w państwie, w którym się je wydaje. Uznanie w innym Państwie jest możliwe tylko wówczas, gdy prawo drugiego Państwa to dopuszcza lub gdy przewiduje to konwencja międzynarodowa lub dokument wspólnotowy.

Przykładowo, zgodnie z rozporządzeniem Bruksela II, które ustanawia warunki uznawania orzeczeń w sprawach małżeńskich, orzeczenie rozwodowe w Państwie Członkowskim można wykorzystać do zmiany wpisu w rejestrze slubów w innym Państwie Członkowskim.

Własciwe prawo

Własciwe prawo to konkretne pojęcie w prawie międzynarodowym prywatnym, odnoszące się do prawa krajowego, które reguluje daną kwestię prawną w kontekscie międzynarodowym.

Sąd rozpoznający dane powództwo niekoniecznie stosuje prawo krajowe do rozstrzygnięcia sporu.

W przypadku gdy stosunek prawny pomiędzy osobami prywatnymi ma wymiar międzynarodowy (na przykład gdy pochodzą one z różnych państw lub nie mieszkają w tym samym państwie), można stosować prawo kilku różnych państw. Prawo faktycznie własciwe okreslają przepisy dotyczące kolizji praw.

Konwencja o prawie własciwym dla zobowiązań umownych, podpisana w Rzymie z 1980 r. pod auspicjami Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, unifikuje przepisy Państw Członkowskich dotyczące kolizji w tej dziedzinie.

Wykonalnosć

Wykonalnosć to pojęcie z zakresu postępowania cywilnego. Wykonalnosć orzeczeń oznacza, że można je wykonać, w razie koniecznosci, przy pomocy organów porządku publicznego.

Orzeczenia i dokumenty urzędowe uznane za wykonalne to podstawowe dokumenty, które są wykonalne.

Wykonalnosć ograniczona jest do państwa, w którym znajduje się sąd, który wydał orzeczenie. Aby mogło być wykonalne za granicą, orzeczenie musi zostać uznane za wykonalne (w niektórych krajach okresla się to mianem procedury exequatur) lub zarejestrowane w Wielkiej Brytanii i Irlandii.

Wykonanie

Wykonanie orzeczenia polega na zapewnieniu jego wypełnienia, w razie koniecznosci za pomocą przymusu dopuszczanego prawem, w tym interwencji organów porządku publicznego.

Jeżeli wygramy sprawę w sądach, jednakże druga strona nie wypełni zarządzenia sądowego z własnej woli, możemy zwrócić się do policji lub urzędnika sądowego, w zależnosci od sytuacji, o wykonanie orzeczenia.

Wykonanie dotyczy orzeczeń sądowych, orzeczeń arbitrażowych, dokumentów urzędowych oraz ugód sądowych, uznanych za wykonalne. Może się z tym wiązać zajęcie majątku dłużnika bądź, przykładowo, eksmisja najemcy.

Zasadniczo, orzeczenie można wykonać tylko w państwie, w którym je wydano. Wykonanie za granicą wymaga procedury exequatur lub rejestracji.

Zalecenie Komisji

W prawie wspólnotowym zalecenie jest instrumentem prawnym zachęcającym podmioty, do których jest skierowane do działania w okreslony sposób, nie będąc wiążącym dla nich.

Zalecenie umożliwia Komisji (lub Radzie) ustanowienie niewiążących przepisów dla Państw Członkowskich lub, w niektórych przypadkach, obywateli Unii.

Zielona Księga (Komisja Europejska)

Zielona Księga to dokument konsultacyjny opublikowany przez Komisję na konkretny temat w celu wywołania reakcji zainteresowanych srodowisk na rozmaite tematy.

Celem opublikowania Zielonej Księgi przez Komisję jest lepsze okreslenie przyszłych kierunków jej polityki w danej kwestii.

Zobowiązania deliktowe

Patrz zobowiązania pozaumowne

Zobowiązania pozaumowne

Zobowiązanie pozaumowne występuje wówczas, gdy od osoby odpowiedzialnej za szkodę poniesioną przez inną osobę wymaga się zapłaty odszkodowania na rzecz osoby poszkodowanej, w przypadkach niezwiązanych z wykonaniem umowy, np. wypadki drogowe, szkody dla srodowiska czy zniesławienie.

Zobowiązania umowne

W przypadku gdy dwie osoby zawierają umowę, zasadniczo przyjmują dwustronne zobowiązanie - jedna osoba zobowiązuje się dostarczyć drugiej towary lub usługę, natomiast druga zobowiązuje się zapłacić cenę.

Każda ze stron umowy ma również zobowiązanie w stosunku do drugiej w zakresie wynagrodzenia szkody w przypadku nienależytego wykonania umowy lub jej niewykonania.