Europese Commissie > EJN > Glossarium

Printversie Voeg toe aan favorieten

Glossarium

De in deze woordenlijst opgenomen definities geven een verklaring van termen die op de website van het Europees justitieel netwerk regelmatig voorkomen. Het gaat dus niet om echte juridische definities.

  • Aanbeveling van de Commissie
  • Authentieke akte
  • Beschikking
  • Brussel I
  • Brussel II
  • Contractuele verbintenissen
  • Erkenning
  • Executoriale titel
  • Exequatur
  • Forum
  • Forumshopping
  • Gemeenschapsrecht
  • Groenboek van de Europese Commissie
  • Internationaal privaatrecht
  • Internationaal publiekrecht
  • Internationale rechterlijke bevoegdheid
  • Jurisdictiegeschil
  • Jurisprudentie
  • Lex causae
  • Lex fori
  • Lex loci delicti
  • Mededeling van de Commissie
  • Modelwet
  • Niet-contractuele verbintenissen of verbintenissen uit onrechtmatige daad
  • Richtlijn
  • Rome I
  • Rome II
  • Tenuitvoerlegging
  • Toepasselijk recht
  • Toepasselijke wet
  • Verbintenissen uit onrechtmatige daad
  • Verdrag
  • Verordening
  • Wetsconflict


Aanbeveling van de Commissie

In het gemeenschapsrecht zijn "aanbevelingen" normatieve besluiten met een aansporend karakter, die niet verbindend zijn voor degenen tot wie ze zijn gericht.

Door middel van aanbevelingen kan de Commissie (of de Raad) zich op niet-bindende wijze tot de lidstaten richten, en in bepaalde gevallen ook tot de burgers van de Unie.

Authentieke akte

Een "authentieke akte" is een document waarin een feit of rechtshandeling wordt vastgesteld en waarvan de authenticiteit wordt gewaarborgd door een overheidsinstantie.

Aan bepaalde authentieke akten wordt executoriale titel verleend. Dit is bijvoorbeeld het geval voor door notarissen opgestelde authentieke akten die betrekking hebben op de verkoop van een onroerend goed. Authentieke akten die in één lidstaat executoriale titel hebben, kunnen in een andere lidstaat ten uitvoer worden gelegd overeenkomstig de vereenvoudigde procedure van de verordening "Brussel I".

Beschikking

Een "beschikking" is in het gemeenschapsrecht een normatief besluit dat verbindend is in al zijn onderdelen voor diegenen tot wie het uitdrukkelijk gericht is.

Beschikkingen kunnen in het kader van het EG-Verdrag worden vastgesteld door het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk, dan wel door de Raad alleen, of door de Commissie. Op het gebied van de justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken wordt weinig gebruik gemaakt van beschikkingen. Alleen het Europees justitieel netwerk in burgerlijke zaken is krachtens een beschikking van de Raad opgericht.

Brussel I

De benaming "Brussel I" wordt vaak gebruikt voor Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken.

Deze verordening regelt tussen de lidstaten van de Europese Unie de toewijzing van de internationale bevoegdheid en de voorwaarden voor erkenning en tenuitvoerlegging van in de lidstaten gewezen vonnissen, authentieke akten en gerechtelijke schikkingen. Deze verordening vervangt het verdrag "Brussel I" van 27 september 1968 (geldt niet voor Denemarken).

Brussel II

De benaming "Brussel II" wordt vaak gebruikt voor Verordening (EG) nr. 1347/2000 van de Raad van 29 mei 2000 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid voor gemeenschappelijke kinderen.

Deze verordening legt voorschriften vast betreffende de internationale bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen inzake echtscheiding, scheiding van tafel en bed en nietigverklaring van het huwelijk, en van hiermee gepaard gaande beslissingen inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid voor gemeenschappelijke kinderen. Deze verordening vervangt het verdrag "Brussel II" van 28 mei 1998 (geldt niet voor Denemarken).

Contractuele verbintenissen

Wanneer twee personen een contract sluiten, gaan zij over het algemeen wederzijds verbintenissen aan: de ene verbindt zich ertoe een product of een dienst te leveren, de andere verbindt zich ertoe hiervoor een prijs te betalen.

De contractpartijen zijn er ook elk toe gehouden de andere schadeloos te stellen in geval van niet-nakoming of slechte uitvoering van het contract.

Erkenning

"Erkenning" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. De erkenning in één lidstaat van een in een andere lidstaat uitgesproken vonnis houdt in dat wordt aanvaard dat het vonnis in die lidstaat bepaalde gevolgen zal hebben.

In beginsel hebben rechterlijke beslissingen slechts gevolgen in de staat waar zij zijn uitgesproken. De erkenning ervan in een ander land is slechts mogelijk indien dit volgens het recht van die staat kan of indien een verdrag of communautair instrument hierin voorziet.

Krachtens de verordening Brussel II, die de voorwaarden vaststelt voor de erkenning van rechterlijke beslissingen in huwelijkszaken, kunnen bijvoorbeeld akten in de registers van de burgerlijke stand van een lidstaat worden gewijzigd op grond van een echtscheidingsvonnis dat in een andere lidstaat is uitgesproken.

Exequatur

Het "exequatur" is een begrip uit het internationaal privaatrecht en duidt op de beslissing van een rechter van een land waarbij toestemming wordt verleend voor de tenuitvoerlegging op het grondgebied van dit land van een buitenlandse rechterlijke beslissing, scheidsrechterlijke uitspraak, authentieke akte of gerechtelijke schikking.

Het uiteindelijke doel van het Programma voor wederzijdse erkenning dat de Commissie en de Raad in december 2000 hebben vastgesteld, is de afschaffing van het exequatur tussen de lidstaten voor alle rechterlijke beslissingen in burgerlijke en handelszaken.

Forum

Het "forum" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. Het duidt op het gerecht waar een geding aanhangig is.

Het begrip "forum" ligt aan de basis van de begrippen "lex fori" en "forumshopping".

Forumshopping

"Forumshopping" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. Degene die het initiatief neemt om een gerechtelijke procedure in te stellen, kan geneigd zijn de keuze van het gerecht te laten afhangen van de wet die door dit gerecht zal moeten worden toegepast.

De persoon die de vordering instelt, kan geneigd zijn om bij de keuze van het forum niet het gerecht te nemen dat het best in staat is om over het geding te oordelen, maar het forum dat op grond van de regels inzake wetsconflicten die het hanteert de wet zal toepassen die de betrokkene het beste uitkomt.

Gemeenschapsrecht

Het "gemeenschapsrecht" is het geheel van voorschriften die in het kader van de Europese Gemeenschap zijn vastgesteld.

Het gemeenschapsrecht omvat meer bepaald het EG-Verdrag en de besluiten die krachtens dit Verdrag door de instellingen worden vastgesteld, zoals verordeningen en richtlijnen. Ook de rechtspraak van het Hof is een van de bronnen van het gemeenschapsrecht.

Het gemeenschapsrecht verschilt op een aantal punten van het internationaal publiekrecht (zie "internationaal publiekrecht").

Groenboek van de Europese Commissie

Een "groenboek" is een door de Commissie gepubliceerd beleidsvoorbereidend document betreffende een bepaald thema, bedoeld om het advies van belanghebbenden over een aantal vragen in te winnen.

Groenboeken zijn bedoeld om de Commissie een leidraad te verschaffen voor het uitstippelen van haar toekomstig beleid betreffende het onderwerp in kwestie.

Internationaal privaatrecht

Het "internationaal privaatrecht" in de ruime betekenis omvat alle juridische voorschriften die de internationale relaties tussen particulieren regelen.

De uitdrukking "internationaal privaatrecht" heeft evenwel niet in alle lidstaten dezelfde betekenis. In het Duits en het Portugees recht duidt het bijvoorbeeld enkel op de voorschriften inzake wetsconflicten (zie "toepasselijk recht"), terwijl het in andere rechtsstelsels tevens betrekking heeft op de voorschriften inzake de internationale rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen.

Op grond van deze voorschriften inzake het toepasselijke recht, de internationale rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen kan een oplossing worden gevonden voor de problemen die ontstaan wanneer een zaak met verschillende rechtsstelsels en justitiële stelsels verbonden is. Dit is bijvoorbeeld het geval voor echtgenoten van verschillende nationaliteit die uit de echt willen scheiden: welke rechter zal bevoegd zijn om de echtscheiding uit te spreken en welk recht zal deze rechter toepassen? Een ander voorbeeld is wanneer zich in één lidstaat een ongeval voordoet dat milieuvervuiling tot gevolg heeft die in meerdere andere staten schade veroorzaakt: in welke staat kunnen slachtoffers zich tot de rechter wenden en welk recht zullen de bevoegde rechters toepassen?

De voorschriften van internationaal privaatrecht zijn gebaseerd op de wetgeving, rechtspraak en rechtsleer van de afzonderlijke staten. Anders dan de benaming doet vermoeden, is het internationaal privaatrecht in beginsel een louter nationaal recht. Een aantal van deze nationale regels kunnen in internationale overeenkomsten alsmede in communautaire instrumenten eenvormig worden gemaakt. Hierdoor kunnen met name situaties worden vermeden waarbij de gerechten van twee lidstaten zich op grond van hun nationale voorschriften van internationaal privaatrecht in eenzelfde zaak bevoegd verklaren en tegenstrijdige uitspraken doen.

Internationaal publiekrecht

Het "internationaal publiekrecht" is het geheel van juridische voorschriften dat de internationale relaties tussen publiekrechtelijke rechtspersonen zoals staten en internationale organisaties regelt.

Als instrumenten van internationaal publiekrecht worden vaak verdragen en modelwetten gebruikt.

Internationale rechterlijke bevoegdheid

De "internationale rechterlijke bevoegdheid" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. Het duidt op de bevoegdheid van de gerechten van een bepaald land om in een zaak met internationale aspecten uitspraak te doen.

Een geschil heeft een internationaal karakter wanneer de partijen bijvoorbeeld van verschillende nationaliteit zijn of niet in hetzelfde land verblijven. In dat geval kunnen gerechten van verschillende landen bevoegd zijn om over een zaak uitspraak te doen: men spreekt dan van een "jurisdictiegeschil". De regels inzake internationale bevoegdheid leggen de criteria vast om te bepalen van welk land de gerechten bevoegd zijn voor de beslechting van het geding.

Jurisdictiegeschil

Zie "internationale rechterlijke bevoegdheid".

Lex causae

"Lex causae" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. Bedoeld wordt het op grond van de regels inzake wetsconflicten bepaalde recht dat van toepassing is op de grond van de zaak.

Zie "toepasselijk recht".

Lex fori

"Lex fori" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. Bedoeld wordt het recht van het land van de aangezochte rechter.

Wanneer een zaak met internationale aspecten bij een rechter aanhangig wordt gemaakt, moet deze onderzoeken welk recht op de zaak van toepassing is. In bepaalde gevallen zal de lex fori van toepassing zijn. Traditioneel wordt op procedurekwesties de lex fori toegepast, ongeacht wat de lex causae is.

Lex loci delicti

"Lex loci delicti" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. Bedoeld wordt, met betrekking tot niet-contractuele verbintenissen, het recht van het land waar het schadebrengende feit zich voordoet.

Mededeling van de Commissie

Een "mededeling" is een discussiedocument dat niet normatief is.

De Commissie neemt het initiatief om een mededeling te publiceren wanneer zij haar eigen opvattingen over een actueel onderwerp wil formuleren. Mededelingen hebben geen juridische gevolgen.

Modelwet

"Modelwetten" zijn instrumenten die door meerdere staten en/of internationale organisaties worden uitgewerkt. Zij zijn bedoeld als hulpmiddel voor staten die hun nationale wetgeving willen hervormen en moderniseren.

Internationale organisaties zoals UNCITRAL en UNIDROIT (zie homepage "internationaal recht") stellen modelwetten op.

Niet-contractuele verbintenissen of verbintenissen uit onrechtmatige daad.

Er is sprake van een niet-contractuele verbintenis wanneer een persoon aan een ander schade veroorzaakt en tot schadeloosstelling van het slachtoffer gehouden is, in gevallen die geen verband houden met de nakoming van een contract, zoals bijvoorbeeld verkeersongevallen, milieuschade of lasterlijke publicaties.

Verdrag

Verdragen - ook wel overeenkomsten genoemd - zijn de belangrijkste instrumenten van het internationaal publiekrecht. Verdragen zijn overeenkomsten tussen meerdere staten en/of internationale organisaties die rechtsgevolgen hebben in hun onderlinge relaties alsmede ten aanzien van de onderdanen van de betrokken staten.

Overeenkomsten of verdragen kunnen bilateraal zijn, d.w.z. tussen twee staten gesloten. Daarvan werd vooral vroeger gebruikgemaakt, vóór de oprichting van internationale organisaties, die een gepast kader bieden voor onderhandelingen over en het sluiten van multilaterale verdragen - d.w.z. tussen meer dan twee staten. In het kader van internationale organisaties zoals de Haagse Conferentie voor internationaal privaatrecht en de Raad van Europa zijn heel wat multilaterale verdragen tot stand gekomen. Onder de auspiciën van de Europese Economische Gemeenschap hebben de lidstaten van de EEG in 1968 het verdrag "Brussel I" gesloten.

De Europese Gemeenschap sluit in naam van de lidstaten een aantal overeenkomsten met een of meer derde landen.

Na ondertekening door de vertegenwoordigers van de regeringen moeten verdragen worden geratificeerd of goedgekeurd door de bevoegde nationale autoriteiten, meestal de nationale parlementen. In bepaalde staten hebben verdragen vanaf hun ratificatie uitwerking in de nationale rechtsorde. In andere lidstaten krijgen de overeenkomsten na ratificatie pas uitwerking nadat zij, bijvoorbeeld in de vorm van een wet, in de nationale rechtsorde zijn omgezet.

Verdragen als instrumenten van het internationaal publiekrecht onderscheiden zich op de volgende punten van de instrumenten van het gemeenschapsrecht:

  • In het internationaal publiekrecht kunnen interpretatieproblemen die op grond van verdragen rijzen in bepaalde gevallen door nationale gerechten worden opgelost. Over het algemeen bestaat er geen gerecht dat specifiek bevoegd is om de uniformiteit bij de uitlegging en bijgevolg ook bij de toepassing van overeenkomsten te waarborgen. In het gemeenschapsrecht wordt een uniforme uitlegging gewaarborgd door het Hof van Justitie.
  • In het internationaal publiekrecht is er geen gerecht dat algemeen en systematisch bevoegd is om een staat die zijn verbintenissen op grond van een internationale overeenkomst niet nakomt, te sanctioneren. In het gemeenschapsrecht kan het Hof van Justitie schendingen vaststellen en desnoods zelfs een dwangsom opleggen.
Jurisprudentie

Onder "jurisprudentie" (ook wel "rechtspraak") worden rechtsregels verstaan die op grond van een geheel van overeenstemmende rechterlijke beslissingen zijn ontwikkeld.

De jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen is zeer omvangrijk, met name inzake de uitlegging van het Verdrag en de communautaire richtlijnen en verordeningen. De rechtspraak van het Hof is een bron van gemeenschapsrecht.

Richtlijn

Een "richtlijn" is in het gemeenschapsrecht een normatief besluit dat voor de lidstaten waarvoor het bestemd is verbindend is ten aanzien van het te bereiken resultaat, maar dat het aan hen overlaat vorm en middelen te kiezen.

Richtlijnen kunnen in het kader van het EG-Verdrag worden vastgesteld door het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk, dan wel door de Raad alleen, of door de Commissie. Op het gebied van de justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken maken de gemeenschapsinstellingen meer gebruik van verordeningen dan van richtlijnen. Nadat zij zijn vastgesteld, moeten communautaire richtlijnen nog door de lidstaten worden omgezet, dit wil zeggen dat zij door nationale wetgeving in concrete rechtsregels moeten worden vertaald.

Rome I

De benaming "Rome I" wordt vaak gebruikt als aanduiding voor het Verdrag van 1980 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst, ondertekend onder de auspiciën van de Europese Economische Gemeenschap.

Rome II

De benaming "Rome II" wordt vaak gebruikt als aanduiding voor het ontwerp van communautair instrument inzake het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen.

Tenuitvoerlegging

De "tenuitvoerlegging" van een rechterlijke beslissing is de toepassing van deze beslissing, zo nodig met behulp van wettelijke dwangmiddelen zoals de tussenkomst van de openbare macht.

Indien u een gerechtelijke procedure wint, maar uw tegenstrever de uitspraak niet spontaan uitvoert, kunt u naargelang van het geval een beroep doen op de politie of een gerechtsdeurwaarder om het vonnis ten uitvoer te leggen.

De tenuitvoerlegging is enerzijds van belang voor rechterlijke beslissingen en anderzijds voor scheidsrechterlijke uitspraken, authentieke akten en gerechtelijke schikkingen, bekleed met een verklaring van uitvoerbaarheid. Zij kan bijvoorbeeld bestaan in de inbeslagname van goederen van de debiteur of de ontruiming van een onroerend goed.

In beginsel kan een rechterlijke beslissing alleen ten uitvoer worden gelegd op het grondgebied van de staat waar zij is uitgesproken. Om in het buitenland ten uitvoer te worden gelegd, moet de beslissing het "exequatur" hebben verkregen.

Toepasselijke wet

Zie "toepasselijk recht".

Toepasselijk recht

Het "toepasselijk recht" is een begrip uit het internationaal privaatrecht. Het is het nationale recht dat van toepassing is op een bepaalde rechtskwestie met internationale kenmerken.

De rechter bij wie een geding aanhangig is gemaakt, zal niet noodzakelijk zijn nationale wetgeving toepassen om dit geding te beslechten.

Wanneer de juridische verhouding tussen particulieren internationale kenmerken vertoont (bijvoorbeeld omdat zij van verschillende nationaliteit zijn of niet in hetzelfde land verblijven) komt het recht van meerdere landen voor toepassing in aanmerking. Welk recht daadwerkelijk wordt toegepast, wordt bepaald op grond van de voorschriften inzake de oplossing van wetsconflicten.

Het verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst, dat in 1980 in Rome onder de auspiciën van de Europese Economische Gemeenschap is ondertekend, heeft de regels van de lidstaten voor het oplossen van wetsconflicten op dit gebied eenvormig gemaakt.

Verbintenissen uit onrechtmatige daad

Zie "niet-contractuele verbintenissen".

Executoriale titel

De "executoriale titel" is een begrip uit het burgerlijk procesrecht. Rechterlijke beslissingen hebben executoriale titel: dit wil zeggen dat zij daadwerkelijk ten uitvoer kunnen worden gelegd, zo nodig met behulp van de openbare macht.

Het zijn in hoofdzaak vonnissen en authentieke akten die met de verklaring van uitvoerbaarheid worden bekleed en daardoor executoriale titel krijgen.

De executoriale titel geldt enkel in de lidstaat van het gerecht dat het vonnis heeft uitgesproken. Voor tenuitvoerlegging in het buitenland is een "exequatur" vereist.

Verordening

In het gemeenschapsrecht is een "verordening" een besluit met algemene strekking dat in al zijn onderdelen verbindend is en rechtstreeks toepasselijk is in elke lidstaat.

Verordeningen kunnen in het kader van het EG-Verdrag worden vastgesteld door het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk, dan wel door de Raad alleen, of door de Commissie.

Op het gebied van de justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken wordt veel gebruik gemaakt van verordeningen.

Kenmerkend voor verordeningen is hun rechtstreekse toepasselijkheid: dit wil zeggen dat zij niet in nationale wetgeving moeten worden omgezet en rechtstreeks rechten verlenen of verplichtingen opleggen.

Wetsconflicten

Zie "toepasselijk recht".