Kummissjoni Ewropea > NGE > Teħid ta’ evidenza u mezz ta’ evidenza > Portugall

L-aħħar aġġornament: 23-08-2006
Verżjoni għall-istampar Immarka din il-paġna

Teħid ta’ evidenza u mezz ta’ evidenza - Portugall

 

LISTA TAL- KONTENUT

I. L-ONERU TAL-PROVA I.
1.
a) X’inhuma r-regoli dwar l-oneru tal-prova? a)
b) Hemm regoli li jeżentaw xi fatti mill-oneru tal-prova? F’liema każijiet? Huwa possibbli tirribatti dawn il-preżunzjonijiet billi jinġiebu l-provi? b)
2. Sa liema grad għandha l-qorti tkun konvinta minn fatt sabiex tibbaża d-deċiżjoni tagħha fuq l-eżistenza ta’ dak il-fatt? 2.
II. IT-TEĦID TAL-PROVI II.
3. It-teħid tal-provi dejjem jeħtieġ l-applikazzjoni ta’ parti, jew jista’ l-imħallef f’xi każijiet jieħu l-provi wkoll fuq l-inizjativa tiegħu? 3.
4.
a) Jekk l-applikazzjoni ta’ parti dwar it-teħid tal-provi tiġi approvata, liema passi jiġu wara? a)
b) F’liema każijiet tista’ l-qorti tiċħad applikazzjoni ta’ parti biex tikseb l-evidenza? b)
5.
a) X’mezzi differenti tal-provi jeżistu? a)
b) X’inhuma l-metodi tal-ksib tal-provi minn xhieda u dawn huma differenti mill-mezzi użati biex jinkisbu l-provi minn xhieda esperti? X’inhuma r-regoli dwar il-preżentazzjoni ta’ xhieda bil-miktub u rapporti/opinjonijiet ta’ esperti? b)
c) Hemm xi metodi ta’ prova li għandhom aktar saħħa minn oħrajn? c)
d) Sabiex jiġu ppruvati xi fatti, hemm xi metodi ta’ prova li huma obbligatorji? d)
6.
a) Ix-xhieda huma obbligati mil-liġi li jixhdu? a)
b) F’liema każijiet jistgħu jirrifjutaw li jixhdu? b)
c) Tista’ persuna li tirrifjuta li tixhed tkun penalizzata jew tiġi mġiegħla tixhed? c)
d) Hemm persuni li ma tistax tinkiseb xhieda mingħandhom? d)
7. X’inhu r-rwol ta’ l-imħallef u tal-partijiet fis-smigħ ta’ xhud? Taħt liema kondizzjonijiet jista’ xhud jinstema’ permezz ta’ teknoloġija ġdida bħalma huma t-televiżjoni u l-konferenzi bil-vidjo? 7.
III. L-EVALWAZZJONI TAL-PROVI III.
8. Fejn l-evidenza ma tkunx inkisbet legalment minn parti, hemm restrizzjonijiet fuq il-qorti meta tieħu d-deċiżjoni tagħħa? 8.
9. Bħala parti fil-każ, id-dikjarazzjoni tiegħi tgħodd bħala prova? 9.

 

I. L-ONERU TAL-PROVA

1.

a) X’inhuma r-regoli dwar l-oneru tal-prova?

Ir-regoli dwar l-oneru tal-prova jipprovaw jiddefinixxu liema persuna involuta fil-każ għandha turi xi fatti sabiex tista’ tiġi evalwata l-validità ta’ l-argument ippreżentat minn dik il-persuna fil-qorti.

F’dan il-qasam, il-kriterju ġenerali huwa dan li ġej: hija l-persuna li tinvoka d-dritt li trid iġġib prova lill-qorti dwar il-fatti li jagħtu lok għal dan id-dritt, jew aktar, il-fatti li normalment jipproduċu dan id-dritt.

Il-parti l-oħra għanda turi li seħħu ġrajjiet mhux normali li jiskartaw jew jeskludu l-effettività tal-fatturi li jiġġeneraw id-dritt konċernat.

Għalhekk tkun il-parti kontra min huwa invokat id-dritt li trid turi l-fatti li jrażżnu, jimmodifikaw jew itemmu d-dritt. Il-fatti li jrażżnu huma dawk li jaġixxu bħala ostakoli biex id-dritt jinħoloq b’mod effettiv. Id-drittijiet li jimmodifikaw huma dawk li jbiddlu l-ambitu tad-dritt li jkun ġie stabbilit. Il-fatti li jtemmu huma dawk li, wara li d-dritt jkun ġie stabbilit bħala validu, iġiegħluh jiskadi.

F’każ ta’ dubju il-fatti għandhom jitqiesu bħala kostituttivi, u għalhekk, il-prova tagħhom taqa’ fir-responsabbiltà tal-parti li daħlet il-qorti biex tipprova d-dritt konċernat.

F’każijiet fejn parti waħda mhix qed tfittex sentenza kontra l-parti l-oħra iżda tixtieq sempliċement li l-qorti tistabbilixxi n-nuqqas ta’ eżistenza ta’ dritt jew ta’ fatt, huwa l-konvenut (jiġifieri dak li kontrih issir il-kawża) li jrid jipprova l-elementi li jikkostitwixxu d-dritt li qiegħed jippretendi.

FuqFuq

Fl-azzjonijiet tal-qorti li għandhom jinġiebu fi żmien limitat wara d-data meta l-attur (jiġifieri min jagħmel il-kawża) ikun sar jaf dwar xi fatt, huwa l-konvenut li jrid jipprova li dan iż-żmien diġà għadda, kemm-il darba ma hemmx soluzzjoni oħra stabbilita speċifikament mil-liġi.

Jekk id-dritt li jinvoka l-attur huwa soġġett għal kondizzjoni sospensiva (ġrajja mhux ċerta fil-futur li l-partijiet għamlu l-effetti tat-transazzjoni legali jistrieħu fuqha) jew għal żmien inizjali (il-punt taż-żmien li warajh jista’ jqum id-dritt), huwa l-applikant li għandu jipprova li ntlaħqet il-kondizzjoni jew li għadda l-ewwel żmien; jekk id-dritt huwa soġġett għal kondizzjoni tat-terminazzjoni (ġrajja mhux ċerta fil-futur li l-partijiet ftehmu li jekk isseħħ ikun ifisser li jintemmu l-effetti tat-transazzjoni legali) jew għal żmien finali (il-punt taż-żmien li warajh jiskadi d-dritt), huwa l-konvenut li għandu jipprova li ntlaħqet il-kondizzjoni jew li għadda ż-żmien finali.

Dawn ir-regoli ta’ hawn fuq jinqalbu meta hemm preżunzjoni legali (konsegwenza jew inferenza li l-liġi tislet minn fatt magħruf sabiex tistabbilixxi fatt mhux magħruf), eżenzjoni jew ħelsien mill-obbligu li wieħed iħares dawn ir-regoli ta’ hawn fuq dwar il-produzzjoni tal-provi, jew ftehim validu f’dan is-sens, meta l-parti opposta, bi ħtija, għamlitha impossibbli li l-prova tinġieb mill-parti li għandha tressaqha, u b’mod ġenerali, kull fejn tgħid l-liġi.

Ftehim biex jinqaleb l-oneru tal-prova huwa invalidu fejn huwa involut dritt inaljenabbli (wieħed li parti ma tistax tirrinunzja għaliħ b’sempliċi dikjarazzjoni li tixtieq tagħmel dan) jew fejn dan jista’ jagħmilha diffiċli wisq li waħda mill-partijiet teżerċita d-dritt. B’mod simili, ftehim li jeskludi kwalunkwe modalità legali tal-provi, jew li jippermetti modalità tal-provi minbarra dik provduta mil-liġi, huwa invalidu wkoll. Jekk id-deċiżjonijiet li jirriżultaw mil-liġi dwar il-provi huma bbażati fuq raġunijiet ta’ politika pubblika, dawn il-ftehimiet huma invalidi fiċ-ċirkostanzi kollha.

FuqFuq

Meta tinġieb prova mill-parti li fuqha hemm l-oneru li tipprova fatt partikolari, il-parti l-oħra tista’ ġġib kontro-evidenza bl-iskop li tqajjem dubji jew nuqqasijiet ta’ ċertezza f’moħħ il-persuna li qiegħda tiġġudika r-realtà tal-ġrajja li wieħed qiegħed jipprova jistabbilixxi. Jekk hemm biżżejjed dubju, allura d-deċiżjoni trid tmur kontra l-parti li kellha l-obbligu tipprova l-fatt konċernat.

Jekk hemm xi dubju dwar min għandu l-oneru tal-prova, għandu jaqa’ fuq il-parti li x’aktarx tibbenefika mill-fatt.

b) Hemm regoli li jeżentaw xi fatti mill-oneru tal-prova? F’liema każijiet? Huwa possibbli tirribatti dawn il-preżunzjonijiet billi jinġiebu l-provi?

Iva, hemm regoli bħal dawn.

L-ewwel nett, mhix meħtieġa prova għall-fatti magħrufin tajjeb, jiġifieri dawk magħrufin mill-pubbliku.

Bl-istess mod, parti li għandha preżunzjoni legali (definita hawn fuq) favuriha m’għandhiex għalfejn tipprova l-fatt preżunt.

Bħala regola, il-preżunzjonijiet legali jistgħu jiġu ribattuti, jiġifieri, ribattuti bil-preżentazzjoni ta’ provi kontrarji. Iżda hemm sitwazzjonijiet fejn il-liġi ma tippermettix li preżunzjoni tiġi ribattuta. Dan huwa l-każ, per eżempju, fejn il-liġi tqis bħala li qed taġixxi bil-mala fede kwalunkwe terza parti li tikseb dritt wara li tkun ġiet stabbilita simulazzjoni (sitwazzjonijiet fejn wieħed jipprova juri li, bi ftehim bejn il-partijiet f’tranżazzjoni partikolari, u bl-iskop li jiġu ingannati terzi, kien hemm diskrepanza bejn it-tranżazzjoni ddikjarata u l-intenzjoni vera tal-parti li qed tiddikjaraha)

FuqFuq

Dwar il-preżunzjonijiet li jistgħu jkunu ribattuti bil-prova kontrarja, hemm bosta tipi li tipprevedi l-liġi. Jistgħu jinghataw dawn l-eżempji li ġejjin:

  • Persuna li għandha fil-pussess tagħha oġġett mobbli jew immobbli u li għandha d-dmir tieħu ħsiebu, u wkoll persuna li ntrabtet bid-dmir li tieħu ħsieb xi annimali, hija responsabbli għal kwalunkwe dannu li jistgħu jikkawżaw l-oġġett jew l-annimali, ħlief jekk huwa ppruvat li l-persuna ma kellha ebda tort jew li d-dannu kien iseħħ anke jekk dik il-persuna ma kellhiex it-tort;
  • Persuna li tikkawża d-danni lil persuna oħra billi twettaq attività li hija perikoluża minħabba n-natura tagħha jew in-natura tal-meżżi użati, għandha ssewwihom, ħlief jekk jintwera li l-persuna ħadet il-prekawzjonijiet kollha meħtieġa taħt iċ-irkostanzi biex tevita li tagħmel dan id-dannu;
  • Huwa debitur li għandu jipprova li n-nuqqas tiegħu jew il-fatt li ma wettaqx obbligu ma kienx it-tort tiegħu;
  • Il-pussess b’titolu huwa assunt li huwa onest filwaqt li l-pussess mingħajr titolu huwa assunt li huwa diżonest;
  • Persuna li għandha l-pussess hija preżunta li għandha d-dritt li jkollha l-proprjetà ħlief jekk hemm preżunzjoni dokumentata favur ħaddieħor qabel il-bidu ta’ l-imsemmi pussess;
  • Fejn hemm preżunzjonijiet legali dokumentati li huma konfliġġenti, il-priorità bejniethom tingħata skond il-leġiżlazzjoni rispettiva;
  • Il-ħajt diviżorju bejn żewġ bini huwa preżunt li huwa komuni għat-tnejn għall-għoli kollu tagħhom meta l-bini huma ta’ għoli ndaqs, u sa l-għoli tal-bini l-aktar il-baxx jekk mhumiex ta’ l-istess għoli;
  • Il-ħitan bejn proprjetajiet rurali, jew bejn it-terrazzini u l-ġonna ta’ proprjetajiet urbani huma wkoll preżunti li huma komuni kemm-il darba ma hemmx xi indikazzjoni bil-kuntrarju. L-indikazzjonijiet li jeskludu l-preżunzjoni tal-kommunjoni huma: a) L-eżistenza ta’ riffieda li tappoġġa fuq naħa waħda biss; b) Meta, fuq naħa waħda biss tal-ħajt, hemm saljaturi tal-ġebel li jisporġu ’l barra, li huma mdaħħla fil-wesgħa’ kollu tal-ħajt; c) il-proprjetà kontigwa m’għandhiex ħajt bl-istess mod fuq naħat l-oħrajn. Fl-ewwel każ, huwa preżunt li l-ħajt huwa l-proprjetà tan-naħa fejn tinsab ir-riffieda; f’każijiet oħrajn, huwa preżunt li huwa l-proprjetà tan-naħa fejn jinsabu l-kostruzzjonijiet u l-indikazzjonijiet imsemmija hawn fuq; jekk il-ħajt jappoġġja, mal-wesgħa kollu tiegħu, kwalunkwe kostruzzjoni li hija waħda biss min-naħat, huwa preżunt, b’mod simili, li l-ħajt huwa l-proprjetà esklussiva tal-proprjetarju tal-kostruzzjoni;
  • Huwa preżunt li l-missier ta’ tifel imwieled jew konċepit waqt iż-żwieġ ta’ ommu huwa r-raġel ta’ l-omm;
  • Jekk eredità hija aċċettata bil-benefiċċju ta’ l-inventarju, l-assi elenkati fl-eredità biss huma soġġetti għat-taxxa u djun oħrajn, ħlief jekk il-kredituri jew il-legatarji jistgħu jipprovaw l-eżistenza ta’ l-assi l-oħrajn;
  • Jekk eredità hija aċċettata kollha kemm hi, ir-responsabbiltà għat-taxxi u djun oħrajn ma tistax teċċedi l-valur ta’ l-assi ereditarji. Iżda, f’dan il-każ huwa l-eredi li għandu jipprova li ma hemmx biżżejjed fondi fl-eredità biex jintlaħqu l-pretensjonijiet għat-taxxi u djun oħrajn;
  • Jekk testment huwa mqatta’ jew f’biċċiet, jitqies li ġie revokat, ħlief fejn jista’ jiġi pprovat li l-ħsara kienet kawżata minn xi ħadd li mhuwiex it-testatur jew li t-testatur ma kellux intenzjoni jirrevoka t-testment jew li ma kellux pussess tal-fakultajiet mentali tiegħu. Huwa preżunt li l-ħsara kienet ikkawżata minn xi ħadd li mhuwiex it-testatur jekk it-testment ma nstabx fost il-proprjetà tat-testatur fil-ħin tal-mewt tiegħu;
  • It-trasferiment sħiħ jew parzjali ta’ oġġett imħolli b’testment jimplika r-revoka ta’ dik il-parti rilevanti tad-dispożizzjoni testamentarja; ir-revoka sseħħ ukoll jekk it-trasferiment huwa annullat fuq il-bażi ta’ prova li min għamel it-trasferiment ma riex jiddisponi minnha, jew ukoll jekk min ittrasferixxa reġà kiseb il-properjetà ta’ l-oġġett b’mezzi oħrajn. Barra minn hekk, ir-revoka tat-tħollija hija ġġustifikata bit-trasformazzjoni ta’ l-oġġett f’oġġett ieħor, b’għamla differenti u b’isem ta’ natura differenti, meta t-trasformazzjoni ssir mit-testatur. Il-prova li t-testatur, meta jiddisponi minn jew jittrasforma l-oġġett, ma riedx jirrevoka l-legat, għalhekk, hija ammissibbli.

2. Sa liema grad għandha l-qorti tkun konvinta minn fatt sabiex tibbaża d-deċiżjoni tagħha fuq l-eżistenza ta’ dak il-fatt?

Il-qorti liberament tqis il-prova u l-imħallef jagħmel id-deċiżjoni tiegħu skond it-twemmin prudenti tiegħu dwar kull fatt. It-twemmin tiegħu jintlaħaq permezz ta’ mekkaniżmi razzjonali u msejsa tajjeb.

FuqFuq

Biex jasal għal dan it-twemmin, l-imħallef jista’, bħala regola, juża kwalunkwe modalità ta’ prova.

Madankollu, meta l-liġi teħtieġ xi formalità speċjali għall-eżistenza jew biex tintwera ġrajja legalment rilevanti, din ma tistax tiġi dispensata. Dan ikun il-każ, per eżempju, meta l-liġi teħtieġ il-produzzjoni ta’ prova dokumentarja jew meta l-liġi teskludi l-ammissjoni ta’ prova mogħtija fix-xhieda.

Il-prinċipju tal-konsiderazzjoni ħielsa tal-provi jitwaqqa’ wkoll f’sitwazzjonijiet fejn hemm il-prova minn ammissjoni ġudizzjarja jew meta hemm preżunzjoni legali.

Ladarba l-qorti ma tistax tastjeni milli tagħti sentenza għal raġunijiet ta’ dubju li ma jistax jiġi riżolt dwar il-fatti kontestati, hi għandha, f’sitwazzjonijiet fejn ma hemmx biżżejjed provi, tiddeċiedi kontra l-parti li hija responsabbli li tipprova l-fatt.

II. IT-TEĦID TAL-PROVI

3. It-teħid tal-provi dejjem jeħtieġ l-applikazzjoni ta’ parti, jew jista’ l-imħallef f’xi każijiet jieħu l-provi wkoll fuq l-inizjativa tiegħu?

It-teħid tal-provi mhux dejjem jeħtieġ l-applikazzjoni ta’ waħda mill-partijiet. Għall-kuntrarju, il-liġi tippermetti t-teħid tal-provi fuq l-inizjativa ta’ l-imħallef.

Hija r-responsabbiltà ta’ l-imħallef biex iwettaq jew jordna, inkluż ex officio, l-azzjonijiet kollha meħtieġa biex tiġi ddeterminata l-verità u n-natura vera tat-tilwima dwar il-fatti li għandhom ikunu magħrufa.

Fi kwalunkwe stadju matul il-proċeduri, l-imħallef jista jordna lill-partijiet jidhru personalment biex jixhdu dwar il-fatti li huma rilevanti għad-deċiżjoni konċernata.

FuqFuq

Fuq il-bażi ta’ deċiżjoni uffiċjali raġunata, l-imħallef jista’ wkoll jeħtieġ li tingħata l-informazzjoni lill-qorti meta jemmen li din l-informazzjoni hija essenzjali biex il-każ jimxi ’l quddiem b’mod normali jew biex tinftiehem in-natura vera tat-tilwima. Dan jista’ jiġri, pereżempju, dwar informazzjoni kunfidenzjali li tista’ tkun għad-dispożizzjoni tas-servizzi amministrattivi.

Hija r-responsabbiltà tal-qorti, fuq l-inizjativa tagħha stess jew fuq talba ta’ waħda mill-partijiet, biex titlob informazzjoni, opinjonijiet tekniċi, pjanti, ritratti, tpinġijiet, oġġetti jew dokumenti oħrajn meħtieġa biex tiġi ċċarata l-verità. Dawn it-talbiet jistgħu jsiru lill-korpijiet uffiċjali, lill-partijiet kontendenti jew lill-terzi.

Il-Qorti, kull meta tqis li huwa xieraq, tista’ fuq inizjativa tagħha stess jew fuq talba ta’ waħda mill-partijiet, tinvestiga l-affarijiet jew lin-nies. Dan għandu jsir b’tali mod li tiġi mħarsa l-intimità tal-ħajja privata u tal-familja u d-dinjità umana u għandu jkun bl-iskop li jiċċara kwalunkwe fatt li huwa rilevanti għad-deċiżjoni konċernata. Il-qorti tista’ tagħmel kwalunkwe żjara għall-għarrieda jew tista’ tordna rikostruzzjoni tal-ġrajjiet, jekk tqis li dan huwa meħtieġ.

Fejn, waqt kawża fil-qorti, hemm raġunijiet biex jiġi preżunt li persuna li ma ssejħitx bħala xhud għandha għarfien dwar fatti li huma importanti sabiex tittieħed deċiżjoni korretta fil-każ, l-imħallef għandu jordna li dik il-persuna għandha tiġi mħarrka biex tixhed fil-qorti.

L-imħallef jista’, fuq l-inizjativa tiegħu stess, jordna li jixhdu l-esperti.

FuqFuq

Dawk il-fatti li l-qorti taf dwarhom minħabba li twettaq id-dmirijiet tagħha m’għandhomx għalfejn jiġu inklużi fit-talba.

L-imħallef għandu jqis il-provi kollha ppreżentati lilu, kemm jekk ġew mill-parti li kellha tressaqhom u kemm jekk le.

4.

a) Jekk l-applikazzjoni ta’ parti dwar it-teħid tal-provi tiġi approvata, liema passi jiġu wara?

Normalment il-partijiet jixhdu fl-istadju ta’ l-investigazzjoni, jiġifieri l-istadju immedjatament wara dak li matulu jiġu ddefiniti l-fatti li jridu jiġu ppruvati. Bħala regola ġenerali, il-provi jittieħdu fl-aħħar seduta.

Fuq bażi eċċezzjonali, ix-xhieda tista’ tingħata fi stadju aktar bikri. Din tista’ tkun ix-xhieda ta’ persuni, xhieda esperta jew provi miksuba permezz ta’ eżaminazzjoni ġudizzjarja. Biex dawn il-provi jiġu mressqa kmieni, għandu jkun hemm biża’ msejsa tajjeb li jista’ jkun impossibbli jew diffiċli ħafna li tinġabar ix-xhieda minn xi persuni matul il-każ tal-qorti attwali jew li jiġu vverifikati xi fatti f’stadju aktar tard.

Ħlief f’dawk il-każijiet fejn iċ-ċirkostanzi jiġġustifikaw li l-imħallef ibiddel l-ordni tal-ġrajjiet legali, fl-aħħar seduta t-teħid tal-provi tibda billi l-partijiet jagħmlu d-dikjarazzjonijiet tagħhom.

Imbagħad, jekk il-provi jinkludu filmati jew rekordjar tal-ħsejjes, dawn jintwerew.

Imbagħad jista’ jkun hemm kjarifiki verbali mill-esperti li jkunu ssejħu biex jidhru fil-qorti fuq talba ta’ waħda mill-partijiet jew tal-qorti stess.

FuqFuq

Normalment, id-dikjarazzjonijiet maħlufa tax-xhieda jitressqu fl-aħħar seduta.

Wara li jkunu ttieħdu l-provi, isir dibattitu dwar il-fatti tal-kwistjoni. F’dawn id-dibattiti l-avukati jipprovaw jistabbilixxu l-fatti li għandhom jitqiesu bħala ppruvati u dawk li, fl-opinjoni tagħhom, ma ġewx ippruvati.

Wara li jingħalqu d-diskussjonijiet, il-qorti tirtira biex tiddelibera u tilħaq deċiżjoni. Jekk il-qorti tqis li m’għandhiex biżżejjed informazzjoni tista’ tmur lura fl-awla tal-qorti u tisma’ n-nies li tixtieq u tordna li jittieħdu l-passi meħtieġa biex il-kwistjoni dubjuża tiġi ċċarata.

b) F’liema każijiet tista’ l-qorti tiċħad applikazzjoni ta’ parti biex tikseb l-evidenza?

L-applikazzjoni biex jinkisbu l-provi tista’ tkun miċħuda jekk tiġi ppreżentata wara li jagħlaq it-terminu mogħti mil-liġi għal dan l-iskop.

Bl-istess mod, il-provi pprojbiti mil-liġi ma jistgħux ikunu aċċettati. Eżempji ta’ dawn il-provi jinkludu x-xhieda minn xhieda li ma jistgħux jixhdu b’mod xieraq minħabba n-nuqqas ta’ kapaċità suffiċjenti fiżika jew mentali biex jagħmlu dan, dikjarazzjonijiet li għamlet parti dwar fatti diżonesti jew kriminali li hija akkużata dwarhom il-parti konċernata, jew dwar fatti mhux personali jew fatti li dwarhom il-parti li qed tixhed m’għandhiex tkun taf dwarhom. Ukoll, hemm inkluż f’din il-kategorija x-xhieda minn xhieda li semgħu diskors bit-telefon meta mhux suppost, aġixxew bħala investigaturi privati jew kisbu informazzjoni permezz ta’ tortura jew trattament degradanti. L-evidenza l-oħra li mhijiex aċċettabbli hija l-preżentazzjoni ta’ djarju privat tal-parti l-opposta u l-mezzi kollha li jinvolvu possibbli nuqqas ta’ rispett għall-intimità u d-dinjità umana jew il-ksur tas-sigriet professjonali jew ta’ l-Istat jew tas-sigriet li għandu jitħares mill-impjegati tal-gvern.

FuqFuq

Dwar it-tneħħija ta’ dan is-sigriet, qorti ogħla minn dik fejn tqajmet il-kwistjoni tista’ tordna li jiġu żvelati l-fatti konċernati fid-dawl tal-ħtieġa li jipprevalu interessi ogħla.

Applikazzjoni biex jinkisbu l-provi tista’ tiġi miċħuda jekk tintuża modalità differenti ta’ prova minn dik meħtieġa mil-liġi (pereżempju, meta l-liġi teħtieġ li jiġi anness dokument formali partikolari biex jintwera fatt u jintalab li tittieħed il-prova ta’ xhud għall-istess skop), jew jekk jinqabeż xi limitu stabbilit fir-regoli ta’ proċedura (pereżempju, meta jinqabeż in-numru ta’ xhieda għal tip ta’ proċess partikolari, dawk li jeċċedu l-limitu m’għandhomx jinstemgħu).

5.

a) X’mezzi differenti tal-provi jeżistu?

Jeżistu dawn il-mezzi ta’ prova li ġejjin:

  1. Il-preżentazzjoni ta’ oġġetti mobbli jew immobbli;
  2. Preżunzjonijiet (fis-sens mogħti hawn fuq) ;
  3. Dokumenti;
  4. Id-dikjarazzjonijiet tal-partijiet fil-każ sakemm dawn taw lok għal ammissjonijiet ġudizzjarji;
  5. Rapporti ta’ l-esperti magħmula minn persuni li għandhom għarfien tekniku speċifiku;
  6. Ispezzjonijiet ġudizzjarji, jiġifieri il-konfrontazzjoni diretta ta’ l-imħallef bil-fatt li għandu jintwera;
  7. Id-dikjarazzjoni maħlufa tax-xhieda.

b) X’inhuma l-metodi tal-ksib tal-provi minn xhieda u dawn huma differenti mill-mezzi użati biex jinkisbu l-provi minn xhieda esperti? X’inhuma r-regoli dwar il-preżentazzjoni ta’ xhieda bil-miktub u rapporti/opinjonijiet ta’ esperti?

Mhuwiex skond jekk il-prova hijiex orali jew bil-miktub li hemm differenzi speċifiċi fl-effettività dimostrattiva tal-mezz tal-prova.

FuqFuq

Skond il-prinċipju tal-konsiderazzjoni ħielsa tal-provi, li hija regola ġenerali fil-proċeduri ċivili, l-imħallef jasal għall-konvinzjoni tiegħu dwar il-materjalità ta’ xi fatt jew bħala riżultat ta’ proċess intellettwali intern ta’ eżaminazzjoni razzjonali tal-provi. L-esperjenza u l-għarfien ta’ l-imħallef stess għandhom rwol importanti wkoll. Is-sempliċi ħarsien ta’ xi aspett ta’ formalità mhuwiex meħtieġ. Għalhekk, pereżempju, il-preżentazzjoni ta’ mezz bil-miktub mhijiex meħtieġa biex tissostanzja xi ħaġa li hija magħrufa bħala fatt.

Fil-proċess ċivili Portugiż, huma meħtieġa dawn li ġejjin: l-immedjatezza (il-kuntatt personali bejn l-imħallef u bosta għejun ta’ prova); il-konċentrazzjoni (sekwenza mgħaġġla f’post limitat u fi żmien limitat u, jekk possibbli, il-kontinwità tal-ġbir ta’ l-evidenza, id-diskussjoni tal-każ u s-sentenza), l-oralità (id-diskussjoni orali) u l-identità ta’ l-imħallef (l-imħallef għandu jattendi l-atti kollha tat-teħid tal-provi u d-diskussjonijiet matul l-aħħar seduta). Fid-dawl ta’ dawn il-fatturi meħtieġa id-distinzjoni proposta f’din il-mistoqsija hija irrilevanti.

c) Hemm xi metodi ta’ prova li għandhom aktar saħħa minn oħrajn?

Tassew il-liġi tagħti livelli differenti ta’ saħħa dimostrattiva lill-mezzi differenti ta’ prova.

Il-konsiderazzjoni ħielsa tal-provi titqiegħed fil-ġenb u xi mezzi ta’ prova jieħdu preċedenza fuq oħrajn kull fejn il-liġi tagħti livell speċifiku ta’ importanza għal mezz partikolari ta’ prova jew fejn titlob xi formalità speċjali għall-eżistenza jew għall-prova ta’ fatt legali. F’każijiet ta’ prova legali negattiva, il-liġi tipprojbixxi l-użu ta’ xi tipi ta’ provi mill-imħallef meta jilħaq deċiżjoni.

FuqFuq

Dwar it-teħid ta’ l-evidenza permezz tal-ġbir tad-dikjarazzjonijiet maħlufa tax-xhieda, is-smigħ verbali ta’ l-esperti (bħala regola ġenerali, l-esperti jinstemgħu biss fl-aħħar seduta jekk huwa meħtieġ li jagħmlu kjarifiki verbali ladarba r-riżultati ta’ l-investigazzjonijiet tagħhom jingħataw f’rapporti bil-miktub), ispezzjonijiet ġudizzjarji, rapporti dwar l-investigazzjonijiet u d-dokumenti mhux definiti mil-liġi bħala li għandhom xi sinjifikat speċjali, il-qorti tevalwa dawn il-provi kollha b’mod ħieles.

L-imħallef iqis b’mod ħieles l-effettività dimostrattiva tad-dikjarazzjoni maħlufa tax-xhud. Iżda d-dikjarazzjoni maħlufa ta’ xhud ma tistax tintuża biex tissostitwixxi dokument meħtieġ skond il-liġi jew biex tmur kontra jew biex iżżid mal-kontenut ta’ xi dokumenti.

Is-saħħa tal-prova mogħtija fir-risposti ta’ l-esperti titqies b’mod ħieles mill-qorti u jgħodd l-istess dwar ir-riżultati ta’ l-investigazzjonijiet ġudizzjarji.

Id-dokumenti awtentiċi (jiġifieri dawk magħmula bil-miktub minn awtorità pubblika kompetenti jew uffiċjal fl-eżerċizzju tas-setgħat tagħhom), jitqiesu li jipprovaw għal kollox li l-fatti li jirreferu għalihom twettqu minn dawn l-aġenti kif ukoll il-fatti li huma attestati fihom fuq il-bażi tal-fehim ta’ l-entità li ddokumentathom (jiġifieri, dawn id-dokumenti huma dimostrazzjoni ta’ prova li tista’ tiġi ribattuta biss bi prova kontrarja; mhuwiex biżżejjed li wieħed jippreżenta xi dubju dwar dawn id-dokumenti fil-moħħ ta’ l-imħallef). Id-dokumenti privati, b’firem jew b’kitba li ġew awtentikati minn nutar pubbliku, jistgħu jintużaw bħala prova ta’ dikjarazzjonijiet attribwiti lil min kitibhom iżda dan mhux ta’ ostakolu biex jitressqu argumenti jew provi dwar il-falsità ta’ dawn id-dokumenti. Il-fatti li jinsabu fid-dikjarazzjoni jitqiesu bħala ppruvati meta huma kontra l-interessi tal-parti li qed tiddikjara. Iżda d-dikjarazzjoni għandha titqies kollha kemm hi.

FuqFuq

d) Sabiex jiġu ppruvati xi fatti, hemm xi metodi ta’ prova li huma obbligatorji?

Iva, dan huwa l-każ fil-liġi Portugiża.

Meta titlob il-liġi, bħala forma ta’ dikjarazzjoni kummerċjali, xi dokument li għandu formalità partikolari, dan id-dokument ma jistax jiġi sostitwit minn mezz ieħor ta’ prova jew minn dokument ieħor ħlief jekk dan għandu aktar saħħa ta’ prova.

Meta l-liġi titlob xi formalità speċjali għall-eżistenza jew prova ta’ fatt legali, dan huwa mandatorju.

Dawn li ġejjin huma eżempji ta’ sitwazzjonijiet bħal dawn:

  • Kuntratt ta’ self (kuntratt fejn xi ħadd jislef lil xi ħadd ieħor flus jew xi ħaġa li tista’ tiġi speċifikata f’termini tan-natura, tal-kwalità u tal-kwantità tagħha) għal ammont li huwa akbar minn 20,000 euro huwa validu biss jekk huwa konkluż permezz ta’ att pubbliku. Kuntratt ta’ self għal ammont li huwa akbar minn 2,000 euro huwa validu biss jekk id-dokument huwa ffirmat mid-debitur (il-parti li titlob is-self);
  • Il-kuntratti ta’ bejgħ jew donazzjoni ta’ proprjetà immobbli huma validi biss jekk huma konklużi permezz ta’ att pubbliku.

6.

a) Ix-xhieda huma obbligati mil-liġi li jixhdu?

Il-persuni kollha, kemm jekk huma partijiet fil-każ jew le, huma obbligati jikkooperaw fit-tfittxija għall-verità. Għandhom jirrispondu dak li jiġu mistoqsija, jissottomettu għall-investigazzjonijiet meħtieġa, jipprovdu dak li huma mitluba u jwettqu l-atti li hemm deċiżjoni dwarhom.

FuqFuq

b) F’liema każijiet jistgħu jirrifjutaw li jixhdu?

Dawn il-persuni li ġejjin jistgħu jirrifjutaw li jixhdu bħala xhieda, ħlief f’każijiet li għandhom l-iskop li jivverifikaw it-twelid jew il-mewt tat-tfal:

  • Qraba fil-linja axxendenti f’każijiet li jinvolvu d-dixxendenti, u ġenituri adottivi f’każijiet li jinvolvu lit-tfal adottati, u bil-kontra;
  • Kunjatu jew kunjata f’każijiet li jinvolvu lill-ħaten jew lill-ħtint, u bil-kontra;
  • Kwalunkwe konjuġi jew ex-konjuġi f’każijiet fejn wieħed mill-partijiet hija l-konjuġi jew l-ex konjuġi l-ieħor;
  • Kull min jgħix jew għex flimkien f’kondizzjonijiet simili għal dawk tal-miżżewġin ma’ xi ħadd mill-partijiet fil-kawża.

L-imħallef huwa responsabbli li javża lin-nies imsemmija hawn fuq li jistgħu jirrifjutaw li jixhdu.

Ix-xhieda marbutin bis-sigriet professjonali, is-sigriet li jorbot lill-impjegati tal-gvern u s-sigriet ta’ l-Istat jistgħu leġittimament jirrifjutaw li jixhdu dwar fatti koperti minn dan is-sigriet. Ix-xhieda jistgħu wkoll leġittimament jirrifjutaw li jixhdu meta, jekk iħarsu d-dmir li jikkollaboraw ma’ l-awtoritajiet ġudizzjarji, ikunu qed jiksru l-integrità fiżika jew morali tal-persuni jew jidħlu fuq il-ħajja privata jew familjari ta’ persuna, id-dar tagħha, il-korrispondenza jew it-telekomunkazzjonijiet.

c) Tista’ persuna li tirrifjuta li tixhed tkun penalizzata jew tiġi mġiegħla tixhed?

Dawk li jirrifjutaw li jagħtu l-kooperazzjoni meħtieġa jingħataw multa. F’każijiet partikolari jistgħu jintużaw mezzi bil-forza.

FuqFuq

Meta xhud, mingħajr ġustifikazzjoni, ma jidhirx fis-seduta, l-imħallef jista’ jordna li x-xhud jidher bl-iskorta u għandu jagħtih multa.

d) Hemm persuni li ma tistax tinkiseb xhieda mingħandhom?

Tassew hemm persuni li mingħandhom ma tistax tinkiseb xhieda.

Dawn huma nies li ma jistgħux jixhdu minħabba problemi psikjatriċi u dawk li mhumiex fiżikament jew mentalment kapaċi jixhdu dwar il-fatti li jridu jiġu ppruvati

L-imħallef huwa responsabbli biex jiżen il-kompetenza tal-persuni mħarrka biex jixhdu bħala xhieda.

Il-persuni li jistgħu jixhdu bħala partijiet fil-kawża huma pprojbiti milli jixhdu bħala xhieda.

7. X’inhu r-rwol ta’ l-imħallef u tal-partijiet fis-smigħ ta’ xhud? Taħt liema kondizzjonijiet jista’ xhud jinstema’ permezz ta’ teknoloġija ġdida bħalma huma t-televiżjoni u l-konferenzi bil-vidjo?

Ix-xhieda jixhdu fl-aħħar seduta personalment jew permezz tal-konferenza bil-vidjo ħlief f’dawn iċ-ċirkostanzi li ġejjin:

  • Meta jittieħdu l-provi f’stadju aktar bikri (dan jista’ jsir meta hemm biża msejsa tajjeb li jista’ jkun impossibbli jew diffiċli ħafna li tinġabar ix-xhieda minn persuna partikolari) ;
  • Il-provi jittieħdu permezz ta’ l-ittri rogatorji mibgħuta lil konslu Portugiż li m’għandux mezzi tekniċi biex tingħata x-xhieda permezz tal-konferenza bil-vidjo;
  • Il-provi jittieħdu fir-residenza ta’ persuna jew fil-kwartieri ġenerali tas-servizz (prerogattiva mogħtija lill-President tar-Reppubblika u aġenti diplomatiċi barranin taħt kondizzjonijiet ta’ reċiproċità);
  • Huwa impossibbli li dawn jidhru l-qorti;
  • Il-prerogativa li wieħed jixhed l-ewwel bil-miktub tintuża, jew l-imħallef jawtorizza li tingħata x-xhieda b’dan il-mod, fid-dawl ta’ l-impossibbiltà jew id-diffikultà gravi li wieħed jidher il-qorti. Il-partijiet għandhom jaqblu dwar dan.

Il-president tal-qorti għandu setgħat sħaħ biex jiżgura li d-diskussjoni tal-każ hija utli u fil-qosor u biex jiżgura li tintlaħaq id-deċiżjoni t-tajba għall-każ. B’mod partikolari huwa responsabbli biex jidderieġi l-proċeduri, iżomm l-ordni u r-rispett għall-istituzzjonijiet, il-liġi u l-qorti, li jieħu l-miżuri biex jiżgura li l-każ jinstema’ bid-dinjità u l-kalma, jindika lill-avukati u lill-Prosekutur Pubbliku l-ħtieġa li jiċċaraw il-punti li mhumiex ċari jew miftuħa għad-dubji u, jekk meħtieġ, jieħi l-passi biex il-fatti li għandhom jintwerew jiġu spjegati.

FuqFuq

Isiru mistoqsijiet lix-xhud dwar il-fatti li ġew ippreżentati jew ikkontestati mill-parti li sejħet lix-xhud. Ix-xhud jagħti x-xhieda b’mod preċiż, u jindika r-raġuni u ċ-ċirkostanzi li jiġġustifikaw l-għarfien tiegħu tal-fatti. Sa fejn huwa possibbli, ir-raġuni invokata għall-għarfien għandha tingħata b’mod dettalljat u tkun imsejsa tajjeb.

Jekk tingħata xhieda lill-imħallfin, il-mistoqsijiet isiru mill-avukat tal-parti li sejħet ix-xhud. L-avukat tal-parti l-oħra tista’, dwar il-fatti li fuqhom ingħatat ix-xhieda, jagħmel mistoqsijiet lix-xhud biex jikkompleta jew jiċċara x-xhieda .

Il-president tal-qorti m’għandux jippermetti lill-avukati milli jonqsu mill-edukazzjoni max-xhieda u li jagħmlu mistoqsijiet jew konsiderazzjonijiet li huma impertinenti, suġġestivi, qarrieqa jew offensivi; kemm hu kif ukoll l-imħallfin assistenti jistgħu jagħmlu mistoqsijiet li jemmnu huma xierqa biex tiġi ddeterminata l-verità.

L-eżami u l-kontro-eżami jsiru mir-rappreżentanti tal-partijiet. Il-membri tal-qorti jistgħu jitolbu li jiġi ċċarat kwalunkwe punt.

Il-president tal-qorti jagħmel il-mistoqsijiet huwa stess meta dan huwa meħtieġ biex tiġi żgurata l-kalma tax-xhud jew biex jintemm kontroeżami mhux xieraq.

Qabel ma x-xhud jirrispondi l-mistoqsijiet li jsirulu jista’ jikkonsulta l-każ, jitlob li jintwera xi dokumenti li jifformaw parti mill-atti tal-każ, jew jippreżenta dokumenti li għandhom l-iskop li jikkorroboraw ix-xhieda tiegħu.

Ix-xhieda residenti barra mid-distrett legali, jew il-gżira rispettiva fil-każ ta’ reġjuni awtonomi, huma mressqa mill-partijiet meta x-xhieda stess iddikjaraw li ser ikunu disponibbli. Inkella, jistgħu jinstemgħu permezz tal-konferenza bil-vidjo fl-awla tal-qorti mill-qorti tad-distrett taż-żona fejn jirrisjedu, jew, jekk dik il-qorti m’għandhiex il-meżżi meħtieġa għall-konferenza bil-vidjo, mill-qorti ewlenija tad-distrett legali taż-żona fejn jirrisjedu.

III. L-EVALWAZZJONI TAL-PROVI

8. Fejn l-evidenza ma tkunx inkisbet legalment minn parti, hemm restrizzjonijiet fuq il-qorti meta tieħu d-deċiżjoni tagħħa?

L-evidenza miksuba illegalment ma tistax titqies mill-qorti.

9. Bħala parti fil-każ, id-dikjarazzjoni tiegħi tgħodd bħala prova?

Iva, tgħodd bħala prova jekk tikkostitwixxi ammissjoni ġudizzjarja, jiġifieri jekk mhix favur l-interessi tiegħi iżda hija favur il-parti l-opposta.

Aktar tagħrif

  • Supremo Tribunal de Justiça (Il-Qorti Suprema tal-Ġustizzja); English - français - português
  • Tribunal Constitucional (Il-Qorti Kostituzzjonali); português
  • Ministério da Justiça (Il-Ministeru tal-Ġustizzja); English - português
  • Tribunal da Relação de Lisboa (Il-Qorti ta’ l-Appell ta’ Liżbona); português
  • Tribunal da Relação de Coimbra (Il-Qorti ta’ l-Appell ta’ Coimbra); português
  • Tribunal da Relação de Évora (Il-Qorti ta’ l-Appell ta’ Évora); English - français - português
  • Tribunal da Relação do Porto (Il-Qorti ta’ l-Appell ta’ Oporto); português
  • Procuradoria Geral da República (L-Uffiċju ta’ l-Avukat Ġenerali); português
  • Bases de dados jurídicos (Id-database legali); português
  • Centro de Estudos Judiciários (Iċ-Ċentru għall-Istudji Legali; l-entità responsabbli għat-taħriġ ta’ l-imħallfin u l-maġistrati Portugiżi); English - português
  • Direcção Geral da Administração da Justiça (Id-Direttorat-Ġenerali għall-Amministrazzjoni Ġudizzjarja; jipprovdi informazzjoni fost affarijiet oħrajn dwar id-dettalji tal-kuntatt u l-ġurisdizzjoni ġeografika tal-qrati u joffri l-aċċess għall-Paġna ta’ l-Internet ta’ l-Uffiċjali Gudizzjarji); English - português
  • Gabinete de Política Legislativa e Planeamento do Ministério da Justiça (L-Uffiċju tal-Politika Leġiżlattiva u l-Ippjanar tal-Ministeru tal-Ġustizzja); português
  • Direcção Geral dos Registos e do Notariado (Id-Direttorat-Ġenerali għar-Rekords u n- Nutara); português
  • Associação Sindical dos Juízes Portugueses (L-Għaqda Unjoni ta’ l-Imħallfin Portugiżi); português
  • Sindicato dos Magistrados do Ministério Público (L-Unjoni tal-Maġistrati tal-Prosekutur Pubbliku); português
  • Ordem dos Advogados (L-Assoċjazzjoni ta’ l-Avukatura Portugiża); português
  • On-line legislation database (fih il-liġijiet u l-avviżi kollha ppubblikati f’ “I Série do Diário da República” (Il-Gazzetta tal-Gvern, Serje I) mill-1. 1. 1970; tagħti aċċess mingħajr ħlas għal-leġiżlazzjoni ppubblikata f’ “I Série” mill-1. 1. 2000); português
  • Câmara dos Solicitadores (Il-Kamra ta’ l-Avukati). português

« Teħid ta’ evidenza u mezz ta’ evidenza - Informazzjoni Ġenerali | Portugall - Informazzjoni Ġenerali »

FuqFuq

L-aħħar aġġornament: 23-08-2006

 
  • Liġi Komunitarja
  • Liġi Internazzjonali

  • Belġju
  • Bulgarija
  • Repubblika Ċeka
  • Danimarka
  • Ġermanja
  • Estonja
  • Irlanda
  • Greċja
  • Spanja
  • Franza
  • Italja
  • Ċipru
  • Latvja
  • Litwanja
  • Lussemburgu
  • Ungerija
  • Malta
  • Olanda
  • Awstrija
  • Polonja
  • Portugall
  • Rumanija
  • Slovenja
  • Slovakkja
  • Finlandja
  • Isvezja
  • Renju Unit