Rozwód - Hiszpania

SPIS TRESCI 1. Na jakich warunkach można uzyskać rozwód?  2. Jakie są podstawy orzeczenia rozwodu?  3. Jakie są skutki rozwodu w odniesieniu do:  a) osobistych relacji między małżonkami?  b) podziału majątku małżonków?  c) nieletnich dzieci małżonków? (Zobacz „Responsabilidad parental – España” [Władza rodzicielska – Hiszpania])  d) obowiązku alimentacyjnego względem współmałżonka? (Zobacz „Obligación de alimentos – España” [Obowiązek alimentacyjny – Hiszpania])  4. Co w praktyce oznacza termin prawny „separacja sądowa”?  5. Jakie są warunki orzeczenia separacji sądowej?  6. Jakie są skutki prawne separacji sądowej?  7. Co w praktyce oznacza termin „unieważnienie małżeństwa”?  8. Jakie są warunki orzeczenia unieważnienia małżeństwa?  9. Jakie są skutki prawne unieważnienia małżeństwa?  10. Czy istnieją alternatywne sposoby, poza drogą sądową, na rozwiązanie problemów związanych z rozwodem?  11. Gdzie należy składać wnioski o rozwód/separację sądową/unieważnienie małżeństwa? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku?  a) Gdzie powinienem/powinnam wnieść pozew?  b) Formalności i dokumenty  12. Czy mogę uzyskać pomoc prawną w zakresie pokrycia kosztów postępowania?  13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od orzeczenia rozwodu/separacji sądowej/unieważnienia małżeństwa?  14. Co należy zrobić w celu uznania w danym państwie członkowskim orzeczenia rozwodu/separacji sądowej/unieważnienia wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego?  15. Do którego sądu w danym państwie członkowskim należy się zwrócić, aby sprzeciwić się uznaniu orzeczenia rozwodu/separacji/unieważnienia wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaką procedurę stosuje się w takich sytuacjach?  16. Jakie przepisy prawa odnoszące się do rozwodu stosuje sąd w postępowaniu rozwodowym pomiędzy małżonkami, którzy nie mieszkają w Hiszpanii lub którzy są obywatelami różnych państw?

 

1. Na jakich warunkach można uzyskać rozwód?

Po reformie wprowadzonej ustawą nr 15/2005 rozwód w Hiszpanii nie musi być poprzedzony uprzednią separacją ani istnieniem prawnie potwierdzonych przyczyn. Oznacza to, że możliwe jest bezposrednie wniesienie o rozwód bez podawania przyczyny (rozwód musi być zawsze orzeczony przez sąd).

Postępowanie rozwodowe można wszcząć na wniosek jednego z małżonków, na wniosek jednego z nich za przyzwoleniem drugiego lub na wniosek obojga małżonków. Rozwód zostanie udzielony po spełnieniu jednego z następujących wymogów:

1. Od momentu zawarcia małżeństwa upłynęły trzy miesiące, jeżeli małżonkowie wspólnie wnoszą o rozwód lub wnosi jeden z nich za przyzwoleniem drugiego.
2. Od momentu zawarcia małżeństwa upłynęły trzy miesiące, jeżeli o rozwód wnosi jeden z małżonków.
3. Od momentu zawarcia małżeństwa nie musi upłynąć żaden okres w celu uzyskania rozwodu, jeżeli istnieją dowody na zagrożenie życia lub zdrowia, możliwosć krzywdy fizycznej, zagrożenie wolnosci, możliwosć krzywdy moralnej lub przemocy seksualnej wobec małżonka będącego powodem w sprawie rozwodowej lub dzieci obojga małżonków lub jednego z nich.

Ze względu na powyższy system można powiedzieć, że w celu uzyskania rozwodu wystarczy spełnić jeden z powyższych wymogów, więc z zasady (oprócz ostatniego przypadku), pozwany nie może sprzeciwiać się rozwodowi na podstawie przyczyn materialnych.

Poza bezposrednim wniesieniem o rozwód ustawodawstwo hiszpańskie przewiduje również możliwosć wniesienia o separację, zawieszającą wspólne pożycie, lecz więzi małżeńskie nie ulegają rozwiązaniu.

Do góry

Jak wspomniano powyżej, o rozwód (a także o separację) może wnosić:

• jeden z małżonków lub
• małżonkowie wspólnie lub jeden z nich za przyzwoleniem drugiego.

W pierwszym przypadku wniosek musi zawierać proponowane srodki regulujące skutki rozwodu lub separacji. Środki te są rozważane w trakcie rozprawy, a w przypadku braku zgody małżonków decyzję podejmuje sędzia.

W drugim przypadku wniosek musi zawierać porozumienie małżonków w sprawie srodków, które będą zastosowane. Dotyczą one: wspólnego miejsca zamieszkania, opieki i kosztów utrzymania dzieci, podziału wspólnego majątku oraz ewentualnych swiadczeń alimentacyjnych małżonków.

Przepisy dotyczące separacji i rozwodu mają nieograniczone zastosowanie do wszystkich rodzajów związków małżeńskich, zawieranych przez osoby tej samej lub różnej płci, ponieważ prawo hiszpańskie, w ustawie nr 13/2005, przyznaje prawo zawierania związków małżeńskich zarówno mężczyznom, jak i kobietom, a związek małżeński podlega takim samym przepisom i skutkom niezależnie od tego, czy małżonkowie są tej samej, czy różnej płci.

2. Jakie są podstawy orzeczenia rozwodu?

Po reformie wprowadzonej ustawą nr 15/2005 rozwód w Hiszpanii nie musi być związany z istnieniem prawnie potwierdzonych przyczyn, ponieważ związek małżeński traktowany jest jako wyraz wolnej woli małżonków.

Rozwód zostanie udzielony po spełnieniu jednego z następujących wymogów dotyczących minimalnego okresu pożycia od momentu zawarcia małżeństwa przed wniesieniem o rozwód (oprócz pewnych przypadków):

Do góry

1. Od momentu zawarcia małżeństwa upłynęły trzy miesiące, jeżeli małżonkowie wspólnie wnoszą o rozwód lub wnosi jeden z nich za przyzwoleniem drugiego.
2. Od momentu zawarcia małżeństwa upłynęły trzy miesiące, jeżeli o rozwód wnosi jeden z małżonków.
3. Od momentu zawarcia małżeństwa nie musi upłynąć żaden okres w celu uzyskania rozwodu, jeżeli istnieją dowody na zagrożenie życia lub zdrowia, możliwosć krzywdy fizycznej, zagrożenie wolnosci, możliwosć krzywdy moralnej lub przemocy seksualnej wobec małżonka będącego powodem w sprawie rozwodowej lub dzieci obojga małżonków lub jednego z nich.

3. Jakie są skutki rozwodu w odniesieniu do:

a) osobistych relacji między małżonkami?

Pierwszym skutkiem rozwodu jest rozwiązanie więzi małżeńskich. W konsekwencji powoduje to wygaśnięcie obowiązku pożycia i wzajemnej pomocy, które z nich wypływają, a małżonkowie mają prawo wstępować w nowe związki małżeńskie.

Mając na uwadze, że zawarcie małżeństwa nie powoduje w Hiszpanii rezygnacji z nazwiska przez któregokolwiek z małżonków, rozwód nie niesie ze sobą zmiany nazwiska. Jedyna zmiana w odniesieniu do osobistej sytuacji małżonków polega na zmianie stanu cywilnego, tj. przejście ze stanu cywilnego „żonaty/zamężna” do stanu „rozwiedziony/ rozwiedziona”.

b) podziału majątku małżonków?

Rozwód powoduje rozpad małżeńskiego ustroju majątkowego i rozpoczyna likwidację majątku wspólnego, który małżonkowie razem stworzyli w trakcie trwania małżeństwa. W następstwie tego małżonkowie przeprowadzają podział majątku. Postępowanie to uzależnione jest od rodzaju ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie.

Do góry

c) nieletnich dzieci małżonków? (Zobacz „Responsabilidad parental – España” [Władza rodzicielska – Hiszpania])

Orzeczenie rozwodu nie zmienia stosunków między rodzicami a dziećmi w odniesieniu do wspólnych dzieci małżonków, z wyjątkiem kwestii dotyczącej władzy opiekuńczej. Na jej temat winien wypowiedzieć się sąd orzekający rozwód, oddając ją jednemu z małżonków i ustalając system wizyt dla drugiego, lub też ustanawiając wspólny system opieki i nadzoru pomiędzy małżonkami.

Wspólna opieka nad dzieckiem jest możliwa w przypadku porozumienia rodziców (wypracowanego na etapie wstępnej propozycji umowy regulującej lub w trakcie procesu), choć w wyjątkowych przypadkach sędzia (na wniosek jednego z rodziców i zawsze po uzyskaniu pozytywnej opinii pełnomocnika procesowego) może podjąć decyzję o przyznaniu wspólnej opieki, uzasadniając swą decyzję faktem ochrony interesów małoletniego.

Z zasady rozwód nie zwalnia rodziców z obowiązków wobec dzieci, a zatem oboje powinni brać udział w ich utrzymaniu.

Powyższe powoduje zazwyczaj, że małżonek niesprawujący opieki winien wypłacać świadczenie na rzecz tego, który pozostaje z dziećmi aż do momentu, gdy osiągną one niezależność finansową lub też znajdą się w sytuacji, w której można założyć, że jej nie osiągnęli z przyczyn przez nie zawinionych.

d) obowiązku alimentacyjnego względem współmałżonka? (Zobacz „Obligación de alimentos – España” [Obowiązek alimentacyjny – Hiszpania])

Rozwód powoduje ustanie obowiązku wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy, a zatem żadne z małżonków nie ma obowiązku utrzymywania drugiego. Jednak w przypadku, gdy rozwód powoduje nierówność ekonomiczną małżonka w stosunku do drugiego małżonka i przekłada się to na pogorszenie sytuacji materialnej w porównaniu z sytuacją w małżeństwie, wówczas małżonek w niedostatku ma prawo do otrzymywania ze strony drugiego małżonka świadczenia alimentacyjnego rekompensującego ową nierówność.

Do góry

4. Co w praktyce oznacza termin prawny „separacja sądowa”?

Separacja oznacza zawieszenie wspólnoty małżeńskiej, tj. ustanie obowiązku pożycia, bez uszczerbku dla możliwości ustanowienia świadczenia, które może być usprawiedliwione z uwagi na nierówność ekonomiczną. Podobnie ustaje możliwość, obciążania majątku drugiej strony niezbędnymi wydatkami w celu wypełnienia zobowiązań finansowych małżeństwa.

5. Jakie są warunki orzeczenia separacji sądowej?

Podobnie jak rozwód, po reformie wprowadzonej ustawą nr 15/2005, separacja w Hiszpanii nie musi być związana z istnieniem prawnie potwierdzonych przyczyn, ponieważ związek małżeński traktowany jest jako wyraz wolnej woli małżonków.

Separacja zostanie orzeczona po spełnieniu jednego z następujących wymogów dotyczących minimalnego okresu pożycia od momentu zawarcia małżeństwa przed wniesieniem o separację (oprócz pewnych przypadków):

1. Od momentu zawarcia małżeństwa upłynęły trzy miesiące, jeżeli małżonkowie wspólnie wnoszą o separację lub wnosi jeden z nich za przyzwoleniem drugiego.
2. Od momentu zawarcia małżeństwa upłynęły trzy miesiące, jeżeli o separację wnosi jeden z małżonków.
3. Od momentu zawarcia małżeństwa nie musi upłynąć żaden okres w celu orzeczenia separacji, jeżeli istnieją dowody na zagrożenie życia lub zdrowia, możliwosci krzywdy fizycznej, zagrożenie wolnosci, możliwosć krzywdy moralnej lub przemocy seksualnej wobec małżonka będącego powodem w sprawie rozwodowej lub dzieci obojga małżonków lub jednego z nich.

6. Jakie są skutki prawne separacji sądowej?

Skutki prawne separacji są takie jak skutki rozwodu. Jedyna różnica polega na tym, że w przypadku separacji nie następuje zerwanie więzi małżeńskich. W związku z tym możliwe jest pojednanie z pełnym przywróceniem małżeństwa i nie ma konieczności, aby małżonkowie zawierali je na nowo.

Do góry

7. Co w praktyce oznacza termin „unieważnienie małżeństwa”?

Unieważnienie małżeństwa to orzeczenie sądowe, że zawarty związek małżeński obarczony był brakami, które czyniły go bezskutecznym od samego początku. Pociąga to za sobą orzeczenie sądu, że związek małżeński nigdy nie istniał i jako taki nigdy nie niósł żadnych skutków. W konsekwencji małżonkowie odzyskują wolny stan cywilny.

Unieważnienie zakłada rozwiązanie i likwidację małżeńskiego ustroju majątkowego oraz ustanie obowiązku pożycia i wzajemnej pomocy.

W odróżnieniu od separacji lub rozwodu niezaistnienie małżeństwa uniemożliwia ustanowienie świadczenia, które jest możliwe wyłącznie przy zaistnieniu ważnego małżeństwa. Jednak istnieje możliwość przyznania odszkodowania małżonkowi, który działał w dobrej wierze, podczas gdy drugi małżonek działał w złej wierze, zawierając małżeństwo.

Skutki prawne powstałe w okresie poprzedzającym orzeczenie stwierdzające nieważność małżeństwa zostają zachowane w odniesieniu do dzieci, a zatem są takie same, jak w przypadku separacji lub rozwodu.

8. Jakie są warunki orzeczenia unieważnienia małżeństwa?

Okolicznosci prowadzące do unieważnienia małżeństwa są następujące:

1. Jeden z małżonków nie wyraził zgody na jego zawarcie.
2. Związek małżeński został zawarty w momencie, gdy istniała znana przeszkoda do zawarcia małżeństwa, to znaczy:
   1. jedna z osób zawierających związek małżeński była niepełnoletnia i niesamodzielna, z wyjątkiem gdy chodzi o osobę powyżej 14. roku życia, która otrzymała zezwolenie sądowe (brak przepisanego wieku);
   2. jeden z małżonków pozostawał w innym małżeństwie w momencie zawierania małżeństwa (bigamia);
   3. małżonkowie są dla siebie wstępnymi lub zstępnymi, lub jedno z nich było dzieckiem przysposobionym przez drugie (pokrewieństwo);
   4. małżonkowie są spokrewnieni do trzeciego stopnia - wuj/ciotka z siostrzenicą/bratankiem - z wyjątkiem gdy otrzymali zezwolenie sądowe (pokrewieństwo).
3. Jeden z małżonków został skazany jako sprawca lub współwinowajca smierci drugiego z nich, z wyjątkiem gdy uzyskał ułaskawienie ze strony hiszpańskiego Ministerstwa Sprawiedliwosci.
4. Związek małżeński został zawarty bez udziału sędziego, burmistrza lub urzędnika, przed którym powinien być zawarty lub bez swiadków. Jednak ważnosć małżeństwa nie zostaje podważona z powodu braku kompetencji lub nieprawomocnego ustanowienia osoby udzielającej małżeństwa, jeżeli chociaż jeden z małżonków działał w dobrej wierze, zas udzielający wykonywał swoje funkcje publicznie.
5. Jeden z małżonków zawarł związek małżeński, będąc wprowadzonym w błąd co do tożsamosci drugiego lub tych cech osobistych, które przeważyły przy wyrażaniu zgody na jego zawarcie.
6. Jeden z małżonków zawarł związek małżeński pod przymusem lub w sytuacji zastraszenia.

9. Jakie są skutki prawne unieważnienia małżeństwa?

Unieważnienie małżeństwa oznacza brak jego ważności od momentu zawarcia. To powoduje, że małżonkowie powracają do stanu cywilnego wolnego.

Do góry

Niemniej jednak pozostają ważne skutki prawne, które powstały w unieważnionym małżeństwie od momentu jego zawarcia do orzeczenia o unieważnieniu, w odniesieniu do dzieci oraz małżonka lub małżonków, którzy działali w dobrej wierze.

Małżonek działający w złej wierze nie ma udziału w dorobku małżonka działającego w dobrej wierze w momencie likwidacji istniejącego ustroju małżeńskiego.

Natomiast małżonek działający w dobrej wierze może otrzymać, jeśli istniało pożycie małżeńskie, odszkodowanie w celu zrekompensowania nierówności ekonomicznej, która mogła zaistnieć w wyniku orzeczenia o unieważnieniu.

10. Czy istnieją alternatywne sposoby, poza drogą sądową, na rozwiązanie problemów związanych z rozwodem?

W Hiszpanii nie istnieją przepisy dotyczące mediacji rodzinnej na poziomie państwowym, niemniej jednak istnieją przepisy ustanowione przez wspólnoty autonomiczne: ustawa nr 5/1997 z dnia 25 czerwca w sprawie systemu służb społecznych w Walencji, ustawa nr 4/2001 z dnia 31 maja w sprawie mediacji rodzinnej w Galicji, ustawa nr 1/2001 z dnia 15 marca w sprawie mediacji rodzinnej w Katalonii, ustawa z dnia 19 grudnia 2001 r. w Walencji, ustawa nr 15/2003 z dnia 8 kwietnia w sprawie mediacji rodzinnej na Wyspach Kanaryjskich lub ustawa z dnia 2 czerwca 2005 r. w Kastylii-La Mancha.

Pomimo braku przepisów ogólnokrajowych możliwe jest osiągnięcie porozumienia przez strony. Artykuł 55 rozporządzenia UE nr 2201/2003 stanowi, że władze centralne, na wniosek władz centralnych innego państwa członkowskiego lub osoby sprawującej władzę rodzicielską, będą współpracować w konkretnych sprawach, aby osiągnąć założone cele rozporządzenia. Z tego względu, działając bezpośrednio lub pośrednio poprzez władze publiczne lub inne instytucje, będą podejmować wszystkie wymagane działania zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego w zakresie ochrony danych osobowych, aby m.in. ułatwić porozumienie pomiędzy osobami sprawującymi władzę rodzicielską poprzez mediację i inne środki oraz usprawnić współpracę międzynarodową w tym zakresie. W Unii Europejskiej przygotowano wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 października 2004 r. w zakresie pewnych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych oraz wcześniej opublikowaną zieloną księgę z dnia 19 kwietnia 2002 r. w sprawie alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów w prawie cywilnym i handlowym. Plan działania z czerwca 2005 r. zakłada przyjęcie dyrektywy w sprawie mediacji w ramach alternatywnego rozwiązywania sporów w 2006 r.

Do góry

W zakresie mediacji rodzinnej ustawa nr 15/2005 z dnia 8 lipca zawiera deklarację we wstępie o wprowadzeniu mediacji jako alternatywnego dobrowolnego środka rozwiązywania sporów rodzinnych w celu osiągnięcia wzajemnego porozumienia z udziałem bezstronnego i neutralnego mediatora. Ustawa ta wprowadza nowy ust. 7ª I art. 770 kodeksu postępowania cywilnego, umożliwiający złożenie przez strony wniosku o zawieszenie postępowania rozwodowego lub sprawy o separację, jeśli strony zechcą podjąć próbę wypracowania porozumienia. Zawieszenie zostanie orzeczone zgodnie z art. 19 ust. 4 kodeksu postępowania cywilnego, który uwzględnia możliwość zaangażowania mediatora. Poza tym rząd przystał na kompromis (zawarty w ostatecznym rozporządzeniu trzecim do ustawy) dotyczący złożenia projektu ustawy o mediacji bazującej na zasadach przyjętych przez Unię Europejską w zakresie dobrowolności, bezstronności, neutralności oraz poufności oraz w związku z usługami mediacji oferowanymi przez wspólnoty autonomiczne. Ten impuls do mediacji rodzinnej w postaci ustawy nr 15/2005 z dnia 8 lipca jest bardzo ważny, ponieważ wzmiankę na ten temat dodano do art. 55 rozporządzenia WE nr 2201/2003.

Ponadto w Hiszpanii obowiązuje ustawa o przemocy seksualnej (ustawa organiczna nr 1/2004 z dnia 28 grudnia), przewidująca środki integralnej ochrony przed przemocą seksualną. Artykuł 44 tej ustawy spowodował dodanie art. 87 do ustawy organicznej o sądownictwie (ustawa nr 6/1985 z dnia 1 lipca), określającego właściwość sądów do spraw przemocy wobec kobiet w sprawach cywilnych i karnych i stanowiącego w pkt 5, iż w przypadku przemocy seksualnej mediacja jest niedozwolona.

Do góry

11. Gdzie należy składać wnioski o rozwód/separację sądową/unieważnienie małżeństwa? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku?

a) Gdzie powinienem/powinnam wnieść pozew?

Dowolny sąd hiszpański jest własciwy dla rozpatrzenia pozwu o rozwód/separację/ unieważnienie, gdy:

• oboje małżonkowie mają obywatelstwo hiszpańskie;
• oboje małżonkowie zwyczajowo zamieszkują w Hiszpanii;
• pozwany zwyczajowo mieszka w Hiszpanii;
• ostatnie zwyczajowe miejsce zamieszkania małżonków znajdowało się w Hiszpanii, w przypadku gdy jedno z nich dalej tam mieszka;
• zwyczajowe miejsce zamieszkania jednego z nich znajduje się w Hiszpanii, jeżeli małżonkowie składają pozew wspólnie;
• zwyczajowe miejsce zamieszkania powoda znajduje się w Hiszpanii oraz mieszkał on tam przez okres co najmniej jednego roku bezposrednio przed złożeniem wniosku lub mieszkał tam przez okres co najmniej szesciu miesięcy bezposrednio przed złożeniem wniosku i ponadto ma obywatelstwo hiszpańskie;
• podobnie sądy hiszpańskie mogą być własciwe dla rozpatrzenia sprawy, jeżeli strony poddadzą się im w sposób wyraźny lub dorozumiany, lub jeżeli powód jest Hiszpanem mieszkającym w Hiszpanii, bez żadnych dodatkowych warunków, ale w takim przypadku orzeczenie wydane przez sądy hiszpańskie może nie być uznawane w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Na terytorium Hiszpanii pozew o rozwód, separację lub unieważnienie należy złożyć do sądu pierwszej instancji:

Do góry

• własciwego dla miejsca wspólnego zamieszkania małżonków;
• jeżeli małżonkowie zamieszkują w różnych okręgach sądowych, zgodnie z wyborem powoda:
• własciwego dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków lub dla miejsca zamieszkania pozwanego;
• jeżeli pozwany nie ma stałego miejsca zamieszkania, może być pozwany w miejscu pobytu lub w miejscu swojego ostatniego zamieszkania, według uznania powoda;
• w przypadku braku powyższych kryteriów pozew należy złożyć przed sędzią sądu pierwszej instancji własciwym dla miejsca zamieszkania powoda;
• pozew o rozwód lub separację za obopólną zgodą można złożyć przed sędzią własciwym dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania lub w sądzie własciwym dla miejsca zamieszkania jednej ze stron;
• wniosek o podjęcie srodków tymczasowych można złożyć przed sędzią sądu pierwszej instancji własciwym dla miejsca zamieszkania jednej ze stron.

Więcej informacji na temat hiszpańskiego systemu sądownictwa znajduje się na stronie internetowej Partidos judiciales (obszary administracyjne).

b) Formalności i dokumenty

Pozew o unieważnienie, separację lub rozwód należy złożyć w formie pisemnego pozwu podpisanego przez adwokata, który towarzyszy osobie składającej pozew oraz pełnomocnika procesowego, który go reprezentuje. Małżonkowie, którzy wnioskują o separację lub rozwód za obopólną zgodą, mogą wybrać wspólnego przedstawiciela.

Do góry

Do pozwu o separację, unieważnienie lub rozwód należy obowiązkowo załączyć:

• odpis aktu małżeństwa i w okreslonych przypadkach odpisy aktu urodzenia dzieci; dokumentów tych nie można zastąpić książeczką rodzinną (libro de familia);
• dokumenty będące podstawą pozwu złożonego przez jednego lub obojgu małżonków;
• dokumenty umożliwiające ocenę sytuacji ekonomicznej małżonków, i w danym przypadku, dzieci, takie jak deklaracje podatkowe, wyciągi z listy płac, zaswiadczenia bankowe, tytuły własnosci lub wypisy z ksiąg wieczystych, w przypadku gdy strony żądają ustanowienia zabezpieczeń o charakterze majątkowym;
• propozycję umowy regulującej, jeżeli małżonkowie wnoszą o separację lub rozwód za obopólną zgodą.

12. Czy mogę uzyskać pomoc prawną w zakresie pokrycia kosztów postępowania?

Hiszpania przyznaje prawo do bezpłatnej pomocy prawnej osobom, które udowodnią brak srodków do prowadzenia sprawy sądowej, bez względu na obywatelstwo.

Uznaje się, że nie posiadają wystarczających srodków do prowadzenia spraw sądowych te osoby fizyczne, których srodki i dochody na rodzinę obliczane w stosunku rocznym ze wszystkich źródeł nie przekraczają podwójnej stawki minimalnej płacy obowiązującej w momencie sporządzania wniosku [Salario Mínimo Interprofesional ].

Wnioski o bezpłatną pomoc prawną należy kierować do izby adwokackiej (Colegio de Abogados) własciwej dla miejsca siedziby sądu, który rozpatruje postępowanie główne lub do sądu własciwego dla miejsca zamieszkania. W tym ostatnim przypadku sąd przekazuje wniosek do izby adwokackiej własciwej terytorialnie.

Do góry

Zadaniem izb adwokackich (Colegios de Abogados) jest również odbieranie wniosków w sprawach międzynarodowych. Organem składającym wniosek jest izba adwokacka własciwa dla zwyczajowego miejsca zamieszkania lub adresu wnioskodawcy.

Obywatel państwa europejskiego będącego stroną umowy Rady Europy w sprawie przekazywania wniosków o pomoc prawną może skierować wniosek do centralnej instytucji wyznaczonej w danym państwie do wykonywania tej umowy.

Wniosek należy złożyć przed rozpoczęciem procesu lub, jesli wnioskodawcą jest pozwany, przed udzieleniem odpowiedzi na złożony wniosek. Natomiast zarówno powód, jak i pozwany mogą prosić o pomoc prawną w innym czasie, jeżeli udowodnią zmianę sytuacji ekonomicznej.

Jeżeli majątek wspólny jest niewystarczający do pokrycia kosztów, a jeden małżonek nie może skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej ze względu na sytuację ekonomiczną drugiego, ten ostatni może zostać zobowiązany do poniesienia całosci lub częsci kosztów sądowych w ramach procedury zwanej „litis expensas”.

13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od orzeczenia rozwodu/separacji sądowej/unieważnienia małżeństwa?

Od orzeczeń wydawanych w Hiszpanii w sprawach o separację, rozwód lub unieważnienie przysługuje środek odwoławczy (apelacja), który należy wnieść w ciągu 5 dni do sądu pierwszej instancji, który wydał orzeczenie. Apelację rozpatruje właściwy sąd okręgowy.

W Hiszpanii orzeczenia wydane w postępowaniach sądowych dotyczących unieważnienia, separacji lub rozwodu nie podlegają natychmiastowemu wykonaniu, jeśli wnoszona jest apelacja. Apelacja nie powoduje natomiast zawieszenia skuteczności środków przyjętych w orzeczeniu, które podlegają natychmiastowemu wykonaniu mimo tego, że wniesiono apelację.

Do góry

W postępowaniu sądowym o orzeczenie separacji lub rozwodu rozpoczętym na wspólny wniosek obojga małżonków orzeczenie lub decyzja sądu o separacji lub rozwodzie, które przyjmuje w całości propozycję umowy regulującej przedstawionej sądowi do zatwierdzenia, nie podlega apelacji. Apelację w takim przypadku może wnieść jedynie prokurator, jeżeli bierze udział w postępowaniu, powołując się na interes dzieci małoletnich lub niepełnosprawnych. W tego typu postępowaniach wszczętych na wspólny wniosek obojga małżonków odmowna decyzja sądu, dotycząca rozwodu lub separacji, podjęcia środków lub jednego ze środków zaproponowanych przez małżonków, podlega apelacji. Odwołanie od decyzji dotyczącej podjęcia środków nie zawiesza ich skuteczności ani nie wpływa na ważność orzeczenia w zakresie odnoszącym się do separacji lub rozwodu.

W odniesieniu do wstępnych środków tymczasowych, które może podjąć sąd przed i w trakcie postępowania o separację, unieważnienie lub rozwód, należy podkreślić, że postanowienia wydane z zastosowaniem takich środków nie podlegają odwołaniu. Jednak wydanie postanowienia nie jest równoznaczne z osądzeniem sprawy i nie stanowi prawomocnego orzeczenia. Rewizja postanowień dotyczących środków tymczasowych ma miejsce nie na drodze odwołania, lecz na podstawie orzeczenia kończącego postępowanie o separację, unieważnienie lub rozwód.

14. Co należy zrobić w celu uznania w danym państwie członkowskim orzeczenia rozwodu/separacji sądowej/unieważnienia wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego?

W tej kwestii najlepiej stosować rozporządzenie Rady nr 2201/2003  (PDF File 561 KB) z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków, obowiązującym we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Danii.

Do góry

W przypadku gdy chodzi jedynie o aktualizację danych w księgach rejestru stanu cywilnego państwa członkowskiego w oparciu o orzeczenia z zakresu rozwodu, separacji sądowej lub unieważnienia małżeństwa wydane w innym państwie członkowskim, w odniesieniu do których nie przysługuje możliwosć odwołania, wówczas wystarczy samo złożenie wniosku w rejestrze stanu cywilnego w każdym państwie wraz z następującymi dokumentami:

• kopia orzeczenia, która spełnia wszystkie niezbędne wymogi odnosnie do potwierdzenia jej autentycznosci zgodnie z prawem obowiązującym w państwie, w którym została wydana,
• zaswiadczenie na standardowym formularzu wydanym przez organ sądowy lub własciwe organy administracyjne państwa członkowskiego, w którym zostało wydane orzeczenie,
• dokument potwierdzający doręczenie zawiadomienia pozwanemu lub, w przypadku orzeczenia zaocznego, potwierdzenie, że pozwany przyjął orzeczenie.

Jeżeli chodzi o uznanie w Hiszpanii orzeczenia rozwodu, unieważnienia lub separacji wydanego w innym państwie członkowskim, z wyjątkiem Danii, lub uzyskanie w Hiszpanii zaswiadczenia, że dane orzeczenie nie powinno zostać uznane, należy złożyć wniosek o uznanie (bez wskazania, czy orzeczenie, które ma zostać uznane, jest prawomocne w państwie, w którym zostało wydane) do sądu pierwszej instancji własciwego dla miejsca zamieszkania osoby, przeciwko której wnosi się o uznanie lub zaswiadczenie o nieuznanie orzeczenia. Jeżeli pozwany nie ma stałego miejsca zamieszkania w Hiszpanii, może zostać pozwany w miejscu pobytu w Hiszpanii lub w ostatnim miejscu zamieszkania w Hiszpanii, a w przypadku braku takich danych - w miejscu zamieszkania powoda.

Do góry

Pozew należy złożyć na pismie ze wskazaniem adwokata i pełnomocnika procesowego, załączając takie same dokumentów, jak w przypadku poprzednim.

Uznanie w Hiszpanii postanowień wydanych w Danii odbywa się zgodnie z przepisami hiszpańskimi. Postępowanie sądowe rozpoczyna sporządzenie pozwu składanego bezposrednio do hiszpańskiego Sądu Najwyższego.

15. Do którego sądu w danym państwie członkowskim należy się zwrócić, aby sprzeciwić się uznaniu orzeczenia rozwodu/separacji/unieważnienia wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaką procedurę stosuje się w takich sytuacjach?

Jak można wnioskować na podstawie poprzedniej odpowiedzi, postępowanie, którego celem jest wniosek o nieuznanie orzeczenia, jest takie samo, jak w przypadku wniosku o jego uznanie. Jeżeli orzeczenie zostało uznane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2201/2003  (PDF File 561 KB), odwołanie można złożyć po otrzymaniu decyzji o uznaniu i w czasie okreslonym ustawą, przed sądem okręgowym. Jeżeli chodzi o orzeczenie wydane w Danii, odwołanie należy złożyć, gdy przed hiszpańskim Sądem Najwyższym nadal toczy się sprawa o uznanie tego orzeczenia na wniosek strony przeciwnej. We wszystkich przypadkach wymagany jest udział adwokata i pełnomocnika procesowego w celu sformalizowania sprzeciwu.

16. Jakie przepisy prawa odnoszące się do rozwodu stosuje sąd w postępowaniu rozwodowym pomiędzy małżonkami, którzy nie mieszkają w Hiszpanii lub którzy są obywatelami różnych państw?

W Hiszpanii separacja oraz rozwód odbywają się zgodnie z prawem krajowym wspólnym dla obojga małżonków w momencie składania wniosku, a w przypadku braku wspólnego obywatelstwa - zgodnie z prawem zwyczajowym miejsca zamieszkania małżonków lub, w przypadku jego braku, zgodnie z prawem miejsca, w którym jeden z nich nadal zwyczajowo zamieszkuje.

Do góry

W każdym przypadku stosuje się prawo hiszpańskie, jeżeli jeden z małżonków ma obywatelstwo hiszpańskie lub zwyczajowo zamieszkuje w Hiszpanii:

1. jeżeli nie ma zastosowania żaden z wyżej wymienionych przepisów;
2. jeżeli pozew złożono do sądu hiszpańskiego, a o separację lub rozwód wnoszą małżonkowie wspólnie lub jeden z nich za przyzwoleniem drugiego;
3. jeżeli prawa wymienione w pierwszym ustępie nie uznają separacji lub rozwodu, lub czynią to w sposób dyskryminujący, lub wbrew porządkowi publicznemu.

Z drugiej strony prawo regulujące kwestie separacji, rozwodu lub unieważnienia małżeństwa znajduje zastosowanie przy rozpatrywania zarówno przypadków zerwania więzi małżeńskich, jak i jego skutków.

Likwidacja ustroju majątkowego regulowana jest przez ugody i intercyzy małżonków, jesli tylko są one zgodne z prawem regulującym sprawy małżeńskie lub z prawem kraju zwyczajowego miejsca zamieszkania którejkolwiek ze stron w momencie ich zawierania.

Stosunki między rodzicami i dziećmi regulowane są przez przepisy dotyczące ochrony dziecka, a w przypadku ich braku - przez prawo własciwe dla zwyczajowego miejsca zamieszkania dziecka.

W przypadku srodków tymczasowych i zapobiegawczych znajduje zastosowanie, zgodnie z logiką, to samo prawo, które reguluje separację, unieważnienie lub rozwód.

W kwestii potwierdzenia obowiązywania obcego prawa w Hiszpanii, jeżeli będzie miał miejsce taki przypadek, należy potwierdzić jego tresć i ważnosć, a sąd hiszpański może skorzystać ze sposobów badania i dochodzenia, jakie uzna za niezbędne w celu jego zastosowania.

Na koniec należy podkreslić, że postępowania sądowe prowadzone w Hiszpanii zawsze regulowane są przez hiszpańskie prawo procesowe, niezależnie od prawa stosowanego podczas postępowania o orzeczenie rozwodu, separacji lub unieważnienia. Prawo to stosowane jest z wyjątkami przewidzianymi w konwencjach i traktatach podpisanych przez Hiszpanię oraz w prawodawstwie wspólnotowym, które zawiera w niektórych przypadkach normy procesowe nadrzędne w stosunku do rozwiązań przewidzianych w hiszpańskim prawie procesowym.

Dalsze informacje

• Recommendation nº R(98)1 of the committee of ministers to Member States on Family Mediation  Recommandation N° R (98)1 du Comité des Ministres aux États Membres sur la Médiation familiale 
• Spaanse Raad voor de rechterlijke macht 
• Ministerie van Justitie in Spanje  -

« Rozwód - Informacje ogólne | Hiszpania - Informacje ogólne »

Do góry

Ostatnia aktualizacja: 10-12-2008