Europese Commissie > EJN > Echtscheiding > Portugal

Laatste aanpassing: 03-08-2007
Printversie Voeg toe aan favorieten

Echtscheiding - Portugal

EJN logo

Deze pagina is vervallen. De originele taalversie is bijgewerkt en verplaatst naar het Europees e-justitieportaal.


 

INHOUDSOPGAVE

1. Wat zijn de voorwaarden voor een echtscheiding? 1.
2. Welke echtscheidingsgronden bestaan er? 2.
3. Wat zijn de juridische gevolgen van een echtscheiding als het gaat om: 3.
a) de persoonlijke betrekkingen tussen de echtgenoten? a)
b) de verdeling van het vermogen van de echtgenoten? b)
c) de minderjarige kinderen van de echtgenoten? c)
d) de verplichting alimentatie te betalen aan de andere echtgenoot? d)
4. Wat betekent "scheiding van tafel en bed" in de praktijk? 4.
5. Wat zijn de gronden voor een "scheiding van tafel en bed"? 5.
6. Wat zijn de juridische gevolgen van een "scheiding van tafel en bed"? Kan dit worden omgezet in echtscheiding? Is een dergelijke scheiding van tafel en bed een noodzakelijke voorwaarde voor echtscheiding? 6.
7. Wat betekent "nietigverklaring van het huwelijk" in de praktijk? 7.
8. Wat zijn de gronden voor nietigverklaring van het huwelijk? 8.
9. Wat zijn de juridische gevolgen van nietigverklaring van het huwelijk? 9.
10. Bestaan er alternatieve mogelijkheden om problemen die samenhangen met een echtscheiding op te lossen, zonder dat de rechter wordt ingeschakeld? 10.
11. Waar moet het verzoek tot echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk worden ingediend? Aan welke formaliteiten moet worden voldaan en welke documenten moeten bij het dossier worden gevoegd? 11.
12. Kan ik in aanmerking komen voor rechtsbijstand om de kosten van het proces te dekken? 12.
13. Kan beroep worden aangetekend tegen een beslissing over de echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk? 13.
14. Wat moet ik doen om een door een rechtbank in een land van de Europese Unie gewezen beslissing over echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk in Portugal te laten erkennen? 14.
15. Tot welk gerecht moet ik mij wenden om een verzoek in te dienen om een door een rechtbank in een land van de Europese Unie gewezen beslissing over echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk in een andere lidstaat te laten erkennen? 15.
16. Wat is het toepasselijk recht in een echtscheidingsprocedure tussen echtgenoten die niet in Portugal wonen of een verschillende nationaliteit hebben? 16.

 

1. Wat zijn de voorwaarden voor een echtscheiding?

In Portugal kan echtscheiding met wederzijdse instemming of in een gerechtelijke procedure plaatsvinden.

De eerste manier veronderstelt overeenstemming tussen beide echtgenoten over de ontbinding van het huwelijk alsmede over de alimentatieverplichting aan de echtgenoot zonder financiële middelen, de uitoefening van de ouderlijke macht met betrekking tot de minderjarige kinderen, de bestemming van de echtelijke woning en over de regeling met betrekking tot de genoemde alimentatievergoeding, de uitoefening van de ouderlijke macht en het gebruik van de echtelijke woning die gedurende de procedure van toepassing zal zijn.

De gerechtelijke procedure wordt door één van de echtgenoten tegen de andere ingesteld en veronderstelt dat een dusdanige toerekenbare niet-nakoming van de echtelijke verplichtingen kan worden ingeroepen dat met het oog op de ernst of herhaald voorkomen ervan de mogelijkheid van samenleven in gevaar kan worden gebracht. Bij de beoordeling van de ernst van de ingeroepen feiten dient de rechter in het bijzonder rekening te houden met de schuld die de eiser kan worden verweten en het opleidingsniveau en de mate van morele gevoeligheid van de echtgenoten.

2. Welke echtscheidingsgronden bestaan er?

In het geval van echtscheidingen met wederzijdse instemming hoeven de echtgenoten de grond van de vordering die zij instellen niet aan te geven.

De gerechtelijke echtscheidingsprocedure kan door één van de echtgenoten tegen de andere worden ingesteld wanneer de laatstgenoemde de echtelijke verplichtingen tot nakoming als bedoeld in het vorige antwoord schendt (in woorden of daden die de eer van de ander, diens reputatie, maatschappelijk aanzien, eigenwaarde, zelfvertrouwen of persoonlijke gevoeligheid schaden), of de verplichting tot trouw (door overspel te plegen en aldus na te laten te voldoen aan de verplichting tot exclusieve en oprechte toewijding aan de ander), samenleven (door de echtelijke woning te verlaten), samenwerking (door niet te voldoen aan de verplichting tot hulp en ondersteuning of de aan het gezinsleven inherente verantwoordelijkheden niet na te komen) en bijstand (door niet te voldoen aan de verplichting tot het voorzien in het onderhoud en bij te dragen aan de aan het alledaagse gezinsleven inherente kosten) niet nakomt.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Een echtgenoot kan evenwel niet echtscheiden:

  1. Indien deze de ander heeft aangezet tot het plegen van het ingeroepen feit dat ten grondslag ligt aan het verzoek of opzettelijk gunstige omstandigheden heeft gecreëerd voor het plaatsvinden ervan;
  2. Indien deze door zijn daaropvolgende gedrag, in het bijzonder als teken van vergevensgezindheid, uitdrukkelijk of stilzwijgend heeft getoond het gepleegde feit niet schadelijk te achten voor het samenleven.

Verdere gronden voor een gerechtelijke echtscheidingsprocedure zijn:

  1. de facto-scheiding gedurende drie jaren achtereen;
  2. de facto-scheiding gedurende één jaar, indien de echtscheiding wordt gevorderd door één van de echtgenoten en de andere zich daartegen niet verzet;
  3. een verandering in de geestelijke vermogens van de andere echtgenoot, wanneer deze al langer dan drie jaren duurt en door de ernst ervan de mogelijkheid tot samenleven in gevaar brengt;
  4. de afwezigheid, zonder mededeling door de afwezige echtgenoot, gedurende een periode die niet korter is dan twee jaren.

Een de facto-scheiding wordt voor de gegeven feiten geacht te bestaan indien er geen sprake is van samenleven door de echtgenoten en bij één van hen of beiden het voornemen bestaat dit niet te hervatten.

3. Wat zijn de juridische gevolgen van een echtscheiding als het gaat om:

a) de persoonlijke betrekkingen tussen de echtgenoten?

De echtscheiding ontbindt het huwelijk en heeft in juridisch opzichten dezelfde gevolgen als de ontbinding door overlijden, behoudens de bij wet bepaalde uitzonderingen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De in het antwoord op de vorige vraag vermelde verplichtingen houden derhalve op te bestaan.

Ondanks de echtscheiding kan één van de echtgenoten de achternaam van de andere behouden als deze die naam heeft aangenomen, mits de ander daarmee instemt of de rechter het, gelet op de aangevoerde gronden, toestaat. De instemming van de gewezen echtgenoot kan worden gegeven middels notariële akte, een in het gerecht opgemaakte akte (een schriftelijke verklaring, in een procedure, omtrent de wil van de partij) of ten overstaan van een ambtenaar van de burgerlijke stand. Het verzoek om rechterlijke toestemming voor het gebruik van de naam van de gewezen echtgenoot kan worden ingediend tijdens de echtscheidingsprocedure of in een aparte procedure, zelfs nadat de echtscheiding is uitgesproken.

b) de verdeling van het vermogen van de echtgenoten?

De echtgenoot die als enige of belangrijkste schuldige is aangemerkt, evenals de echtgenoot die de echtscheiding vorderde op grond van de verandering van de geestelijke vermogens van de andere echtgenoot, dient de immateriële schade door de ontbinding van het huwelijk aan zijn echtgenoot te vergoeden; het verzoek tot schadevergoeding dient als onderdeel van de echtscheidingsprocedure te worden ingediend.

De gevolgen van de echtscheiding op de vermogensrechtelijke verhoudingen tussen de echtgenoten hebben terugwerkende kracht tot de datum waarop de procedure werd ingesteld.

De vermogensrechtelijke gevolgen van de echtscheiding kunnen jegens derden slechts worden ingeroepen vanaf de datum waarop de uitspraak is gedaan.

De echtgenoot die als enige of belangrijkste schuldige is aangemerkt kan in de verdeling niet meer ontvangen dan hij had ontvangen indien het huwelijk had plaatsgevonden in gemeenschap van aanwinsten (een regeling volgens welke de goederen die ieder van de echtgenoten bezit ten tijde van sluiting van het huwelijk, die welke zij staande het huwelijk verkrijgen als gift of uit erfopvolging, alsmede die welke zij staande het huwelijk op grond van een reeds eerder bestaand persoonlijk recht verkrijgen, worden geacht van de betreffende echtgenoot te zijn, en de opbrengsten uit arbeid van de echtgenoten alsmede de door hen staande het huwelijk verkregen goederen worden geacht deel uit te maken van de gemeenschap).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De echtgenoot die als enige of belangrijkste schuldige is aangemerkt, verliest alle van de andere echtgenoot of een derde met het oog op het huwelijk of met betrekking tot de huwelijkse staat ontvangen of te ontvangen voordelen, ongeacht of ze vóór of na de sluiting van het huwelijk zijn bedongen. De onschuldige of de niet-belangrijkste schuldige echtgenoot behoudt alle van de andere echtgenoot of een derde ontvangen of te ontvangen voordelen, ook al zijn zij met een wederkerigheidsclausule bedongen; van deze voordelen kan bij eenzijdige wilsverklaring afstand worden gedaan, maar indien er kinderen uit het huwelijk zijn, is de afstand slechts toegestaan ten gunste van hen.

De rechter kan aan elk van de echtgenoten, op diens verzoek, de echtelijke woning in huur geven, ongeacht of deze in de gemeenschap valt of eigendom van de ander is, in het bijzonder rekening houdend met de behoeften van elk van de echtgenoten en met het belang van de kinderen uit het huwelijk.

De in huur gegeven woning blijft onderworpen aan de regels betreffende het huren van woonruimte, maar de rechter kan, gehoord de echtgenoten, de voorwaarden van de overeenkomst vaststellen en, op vordering van de eigenaar, de huur doen vervallen wanneer zich omstandigheden voordoen die dit rechtvaardigen.

c) de minderjarige kinderen van de echtgenoten?

In het geval van echtscheiding, scheiding van tafel en bed, vernietiging of nietigverklaring van het huwelijk worden de regeling betreffende de kinderen, de voor hen vereiste alimentatie en de wijze waarop deze dient te worden betaald, geregeld door de overeenstemming tussen de ouders, behoudens goedkeuring door de rechter (of door de ambtenaar van de burgerlijke stand in het geval van scheiding van tafel en bed en echtscheiding met wederzijdse instemming).

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Bij gebrek aan overeenstemming beslist de rechter overeenkomstig de belangen van de minderjarige, met inbegrip van het belang op het behoud van een innige band met de ouder bij wie deze niet woont. De minderjarige kan onder toezicht worden gesteld van één van beide ouders, een derde persoon of van een inrichting voor heropvoeding of ondersteuning.

Voor een meer gedetailleerde toelichting over dit onderwerp, zie deze site: "Ouderlijke verantwoordelijkheid – Portugal".

d) de verplichting alimentatie te betalen aan de andere echtgenoot?

Bij scheiding van tafel en bed blijft het recht op alimentatie gehandhaafd.

Ook echtscheiding maakt niet automatisch een einde aan dit recht.

In het geval van echtscheiding hebben de volgende personen recht op alimentatie:

  1. De niet als schuldige aangemerkte echtgenoot of, indien beiden schuldig zijn, de in de uitspraak over de echtscheiding niet als belangrijkste schuldige aangemerkte echtgenoot, indien de echtscheiding is gebaseerd op toerekenbare niet-nakoming van de echtelijke verplichtingen (in de gevallen waarin de niet-nakoming door de ernst ervan de mogelijkheid tot samenleven in gevaar brengt) , bij de facto scheiding gedurende drie jaren achtereen of bij de facto scheiding gedurende één jaar, indien de echtscheiding wordt gevorderd door één van de echtgenoten en de andere zich daartegen niet verzet;
  2. De schuldige echtgenoot, indien de echtscheiding is gebaseerd op een ernstige verandering van de geestelijke vermogens van de andere echtgenoot, wanneer die door de ernst ervan de mogelijkheid tot samenleven in gevaar brengt en al langer dan drie jaren duurt;
  3. Elke echtgenoot, indien de echtscheiding is uitgesproken met wederzijdse instemming, of indien het om een gerechtelijke echtscheidingsprocedure gaat, beiden even schuldig worden geacht.

De rechter kan in uitzonderlijke gevallen, om redenen van billijkheid, en rekening houdend met in het bijzonder de duur van het huwelijk en met de bijdrage die deze echtgenoot heeft geleverd aan de kosten van de echtgenoten, alimentatie toekennen aan de echtgenoot die daar geen recht op zou hebben.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Bij de vaststelling van het bedrag van de alimentatie dient de rechter rekening te houden met de leeftijd en de gezondheid van de echtgenoten, hun beroepskwalificaties en werkgelegenheidskansen, de tijd die zij eventueel moeten besteden aan het opvoeden van de gezamenlijke kinderen, hun inkomen en verdiensten en, in het algemeen, met alle omstandigheden die van invloed zijn op de behoeften van de echtgenoot die de alimentatie ontvangt en op de mogelijkheden van degene die ze betaalt.

Deze regeling is van toepassing in het geval dat scheiding van tafel en bed is uitgesproken.

Indien het huwelijk nietig is verklaard of is vernietigd, behoudt de echtgenoot die te goeder trouw is het recht op alimentatie nadat de uitspraak kracht van gewijsde heeft gekregen (het moment waarop de uitspraak niet meer vatbaar is voor beroep) of de betreffende uitspraak is geregistreerd (in het huwelijksregister waarin dit feit wordt aangegeven).

Het recht op alimentatie vervalt indien de ontvanger van alimentatie een nieuw huwelijk aangaat of door zijn moreel gedrag deze baten niet waardig wordt.

4. Wat betekent "scheiding van tafel en bed" in de praktijk?

De scheiding van tafel en bed ontbindt de huwelijksband niet, maar heft de verplichtingen tot samenwonen en bijstand op, onverminderd het recht op alimentatie.

Met betrekking tot de goederen heeft de scheiding de gevolgen die de ontbinding van het huwelijk zou hebben.

De scheiding van tafel en bed eindigt met de verzoening van de echtgenoten of met de ontbinding van het huwelijk.

De echtgenoten kunnen te allen tijde het samenleven hervatten en de echtelijke plichten weer ten volle vervullen. De verzoening kan worden opgenomen in de stukken van de scheiding (schriftelijke tekst die in de registers wordt ingeschreven door de gerechtsdienaar, ingevolge de wil van de partijen) of in een akte, en is onderworpen aan bekrachtiging. De uitspraak dienaangaande dient op initiatief van de rechter te worden ingeschreven. Indien de scheiding van tafel en bed is behandeld door de burgerlijke stand, wordt de verzoening opgenomen in een document als onderdeel van de scheidingsprocedure en is deze onderworpen aan bekrachtiging door een ambtenaar van de burgerlijke stand. De uitspraak dienaangaande dient op initiatief van de burgerlijke stand te worden ingeschreven. De gevolgen van de verzoening treden in vanaf het moment van de inschrijving ervan.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Na ommekomst van twee jaren na het in kracht van gewijsde treden van de uitspraak waarin de scheiding van tafel en bed is afgekondigd, ongeacht of deze bij gerechtelijke procedure heeft plaatsgevonden of met wederzijdse instemming, zonder dat de echtgenoten zich hebben verzoend, kan elk van de echtgenoten vorderen dat de scheiding van tafel en bed wordt omgezet in echtscheiding. Indien de omzetting wordt gevorderd door beide echtgenoten, hoeft de bovengenoemde termijn niet in acht te worden genomen. De omzetting kan door elk van beide echtgenoten onafhankelijk van de genoemde termijn worden gevorderd indien de andere overspel pleegt na de scheiding. De uitspraak die de scheiding van tafel en bed in echtscheiding omzet kan geen verandering brengen in hetgeen in de scheidingsprocedure over de schuld van de echtgenoten is beslist.

Het bepaalde met betrekking tot echtscheiding is, met de noodzakelijke wijzigingen, van toepassing op de scheiding van tafel en bed.

5. Wat zijn de gronden voor een "scheiding van tafel en bed"?

De gronden voor scheiding van tafel en bed zijn dezelfde als die voor de gerechtelijke echtscheidingsprocedure.

6. Wat zijn de juridische gevolgen van een "scheiding van tafel en bed"? Kan dit worden omgezet in echtscheiding? Is een dergelijke scheiding van tafel en bed een noodzakelijke voorwaarde voor echtscheiding?

Zoals vermeld in het antwoord op de vorige vraag, heft de scheiding van tafel en bed de verplichtingen tot samenwonen en bijstand op, onverminderd het recht op alimentatie, en heeft deze aldus met betrekking tot de goederen de gevolgen die ontbinding van het huwelijk zou hebben. Elk van de echtgenoten behoudt de achternaam van de andere indien deze die naam heeft aangenomen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De scheiding van tafel en bed kan worden omgezet in echtscheiding, hoewel deze geen voorwaarde voor, of fase in de echtscheidingsprocedure is.

De scheiding van tafel en bed eindigt met de verzoening van de echtgenoten of met de ontbinding van het huwelijk.

7. Wat betekent "nietigverklaring van het huwelijk" in de praktijk?

"Nietigverklaring van het huwelijk" betekent het beëindigen van de rechtsgevolgen van het huwelijk door het inroepen van een relevant gebrek met betrekking tot het huwelijk.

8. Wat zijn de gronden voor nietigverklaring van het huwelijk?

Vernietigbaar is het huwelijk dat is gesloten:

  1. door een persoon onder zestien jaar;
  2. door een kennelijk krankzinnige persoon (zelfs gedurende de heldere ogenblikken) ;
  3. door een onder curatele gestelde of wegens geestelijke stoornis handelingsonbekwame;
  4. door een persoon die door een eerder, niet ontbonden huwelijk is gebonden, zelfs als de betreffende inschrijving in het register van de burgerlijke stand niet heeft plaatsgevonden;
  5. door personen die in rechte lijn verwant zijn (een situatie die zich voordoet wanneer een van de bloedverwanten afstamt van de andere) ;
  6. door broers en zussen onderling of door schoonvaders (schoonmoeders) met zwagers (schoonzussen).

Tevens is vernietigbaar het huwelijk dat is gesloten:

  1. door een aanstaande echtgenoot die is veroordeeld als schuldig of medeplichtig aan doodslag op de echtgenoot van de andere, ook al heeft deze het feit niet gepleegd;
  2. bij gebrek aan wil of een wil die gebrekkig of onder druk van een of beide aanstaande echtgenoten tot stand is gekomen;
  3. zonder de aanwezigheid van getuigen, wanneer de wet dit vereist.

9. Wat zijn de juridische gevolgen van nietigverklaring van het huwelijk?

Indien het huwelijk nietig is verklaard, vervallen de verplichtingen tot samenleven, trouw, respect, samenwerking en bijstand.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De juridische situatie van de aanvankelijk door de huwelijksband verbonden personen moet voorzover mogelijk worden hersteld tot de situatie die bestond voordat de nietigverklaringshandeling heeft plaatsgevonden.

De vernietigbaarheid kan evenwel niet worden ingeroepen voor enig juridisch of niet-juridisch feit dat niet is erkend bij rechterlijke uitspraak in een specifiek voor dit doel ingestelde procedure.

10. Bestaan er alternatieve mogelijkheden om problemen die samenhangen met een echtscheiding op te lossen, zonder dat de rechter wordt ingeschakeld?

Ja. Echtscheiding met wederzijdse instemming wordt ingesteld bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, behalve in de omstandigheden die voortvloeien uit een overeenkomst die is verkregen in het kader van een rechterlijke echtscheidingsprocedure.

11. Waar moet het verzoek tot echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk worden ingediend? Aan welke formaliteiten moet worden voldaan en welke documenten moeten bij het dossier worden gevoegd?

Scheiding van tafel en bed en echtscheiding met wederzijdse instemming worden ingesteld bij de burgerlijke stand in de woonplaats van een van de echtgenoten of van een ander die door beiden is uitgekozen en uitdrukkelijk is aangewezen.

De overige vorderingen worden ingesteld bij de familierechter of, als deze niet bestaat, bij de territoriaal bevoegde arrondissementsrechtbank. Deze territoriale bevoegdheid wordt bepaald aan de hand van de woon- of verblijfplaats van de eiser (degene die de vordering instelt).

De gerechtelijke echtscheidingsprocedure wordt ingesteld door een verzoek dat “inleidende vorderingâ€� wordt genoemd en waarin de factoren die de eiser beschouwt als steun voor de noodzaak tot ontbinding van de huwelijksband worden uiteengezet. Uiteraard kunnen bewijsmiddelen worden ingediend. De huwelijksakten en de geboorteakten van de gezamenlijke kinderen dienen een bij dergelijk verzoek te worden gevoegd.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Vertegenwoordiging door een advocaat is verplicht.

Als de inleidende vordering is ontvangen, stelt de rechter een datum vast voor een verzoeningspoging tussen de echtgenoten, alwaar het volgende kan gebeuren:

  1. verzoening van de echtgenoten (in dit geval eindigt de procedure) ;
  2. omzetting van de gerechtelijke echtscheidingsprocedure in echtscheiding met wederzijdse instemming; (de procedure wordt op die voet voortgezet) ; en
  3. ontbreken van welke vorm van verzoening dan ook (waarbij de procedure wordt voortgezet voor de rechter – zelfs in dat geval zal de rechter proberen overeenstemming tussen de echtgenoten te bereiken met betrekking tot alimentatie, de regeling betreffende de uitoefening van de ouderlijke macht op de kinderen en met betrekking tot het gebruik van de echtelijke woning gedurende de procedure).

Indien de echtscheidingsprocedure als een gerechtelijke procedure wordt voortgezet, heeft de echtgenoot tegen wie de procedure is ingesteld een termijn van dertig dagen om zijn conclusie van antwoord te geven.

Een dergelijke procedure bestaat uit een zitting waarop het aangegeven bewijs wordt verzameld en die in eerste aanleg eindigt met de uitspraak van de rechter.

De echtscheidingsprocedure met wederzijdse instemming wordt ingesteld door het indienen van een door de echtgenoten of hun vertegenwoordigers ondertekend verzoek bij de burgerlijke stand. Het verzoek wordt ingediend samen met een compleet afschrift uit het huwelijksregister, een gedetailleerd overzicht van de gezamenlijke goederen, onder vermelding van hun onderscheiden waarden, een afschrift van de rechterlijke uitspraak die de uitoefening van de ouderlijke macht over de minderjarige kinderen regelt als die er zijn, overeenstemming over de alimentatieverplichting aan de behoeftige echtgenoot, een afschrift van de overeenkomst aangaande huwelijkse voorwaarden als die er zijn, en de overeenkomst over de bestemming van de echtelijke woning. Tenzij uit de ingediende stukken anders blijkt, wordt aangenomen dat de overeenstemming betrekking heeft op zowel de periode van de procedure als op de daarop volgende periode.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Bij deze documenten wordt, indien er minderjarige kinderen zijn en er geen voorafgaande rechterlijke regeling is, de overeenkomst betreffende de uitoefening van de ouderlijke macht gevoegd.

Als hij het verzoek heeft ontvangen, roept de ambtenaar van de burgerlijke stand de echtgenoten op voor een bijeenkomst waarin hij probeert hen te verzoenen; indien de echtgenoten voornemens blijven te scheiden en aan de voorwaarden voldoen, wordt de echtscheiding uitgesproken en vervolgens ingeschreven in het register.

Indien er een overeenkomst over de uitoefening van de ouderlijke macht met betrekking tot minderjarige kinderen is ingediend, wordt het dossier doorgestuurd naar het openbaar ministerie bij de arrondissementsrechtbank met rechtsmacht op dit terrein en in het gebied waar de burgerlijke stand is gevestigd, alvorens de datum van de bijeenkomst wordt vastgesteld; het openbaar ministerie heeft dertig dagen om zich over de overeenkomst uit te spreken. Indien het openbaar ministerie van oordeel is dat de overeenkomst onvoldoende waarborgen voor de minderjarigen biedt, kunnen de verzoekers de overeenkomst dienovereenkomstig wijzigen of een nieuwe overeenkomst indienen, die in dit laatste geval opnieuw door het openbaar ministerie wordt beoordeeld. Indien het openbaar ministerie van oordeel is dat de overeenkomst voldoende waarborgen biedt voor de belangen van de minderjarigen of de echtgenoten de overeenkomst hebben gewijzigd in de zin zoals aangegeven door het openbaar ministerie, wordt de echtscheiding uitgesproken. In de gevallen waarin de verzoekers zich niet voegen in de door het openbaar ministerie aangegeven wijzigingen en nog steeds willen scheiden, wordt het dossier doorgestuurd naar de arrondissementsrechtbank waar het kantoor van de burgerlijke stand is gevestigd.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

In gevallen van nietigverklaring van het huwelijk is procureurstelling eveneens noodzakelijk.

Een dergelijk geding wordt ingesteld middels een verzoek, genaamd inleidende vordering, dat in de vorm van pleidooien aangeeft wie de partijen zijn, de relevante factoren worden beschreven en wordt besloten met een verzoek.

Wie een dergelijk geding mag instellen, is afhankelijk van de grond voor de vordering.

De echtgenoten of een bloedverwant in de rechte lijn of tot de vierde graad in de zijlijn, alsmede de erfgenamen en adoptiefouders en het openbaar ministerie zijn bevoegd een vordering tot nietigverklaring van het huwelijk in te stellen op grond van het sluiten van een huwelijk onder de zestien jaar, kennelijke krankzinnigheid, curatele of handelingsonbekwaamheid wegens een geestelijke stoornis, een niet ontbonden eerder huwelijk, verwantschap in de rechte lijn, verwantschap in de tweede graad in de zijlijn, huwelijk in de rechte lijn of voorafgaande veroordeling van een van beide aanstaande echtgenoten. Naast deze personen kunnen de curator of degene die het gezag toegewezen heeft gekregen een vordering instellen of voortzetten in het geval van minderjarigheid, curatele of handelingsonbekwaamheid wegens geestelijke stoornis, en de eerste echtgenoot van de overtreder in het geval van bigamie.

De nietigverklaring wegens bedrog kan worden gevorderd door de echtgenoten zelf of door elke benadeelde persoon. In de overige gevallen van ontbrekende wil kan de vordering tot nietigverklaring slechts worden ingesteld door de echtgenoot wiens wil ontbrak, maar kunnen diens verwanten in de rechte lijn, erfgenamen of adoptiefouders deze vordering wel voortzetten indien de eiser overlijdt tijdens de procedure.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De vordering op grond van wilsgebrek kan slechts worden ingesteld door de echtgenoot die het slachtoffer is geworden van de dwaling of druk, maar diens verwanten in de rechte lijn of adoptiefouders kunnen die voortzetten indien de dader overlijdt tijdens de procedure.

De vordering wegens het ontbreken van getuigen kan slechts worden ingesteld door het openbaar ministerie.

De nietigverklaring op grond van het sluiten van een huwelijk onder zestien jaar, kennelijke krankzinnigheid, curatele of handelingsonbekwaamheid wegens een geestelijke stoornis, een niet ontbonden eerder huwelijk, verwantschap in de rechte lijn, verwantschap in de tweede graad in de zijlijn, huwelijk in de rechte lijn of voorafgaande veroordeling van een van beide aanstaande echtgenoten moet worden ingesteld:

  1. In de gevallen van minderjarigheid, curatele of handelingsonbekwaamheid wegens een geestelijke stoornis of kennelijke krankzinnigheid, wanneer die wordt ingesteld door de onbekwame zelf of een ander, binnen drie jaren na het sluiten van het huwelijk, maar nooit nadat de betrokkene meerderjarig is geworden of de curatele of de handelingsonbekwaamheid is opgeheven.
  2. In het geval van veroordeling voor doodslag op de echtgenoot van een van de aanstaande echtgenoten, binnen drie jaren vanaf de sluiting van het huwelijk.
  3. In de andere gevallen binnen zes maanden na de ontbinding van het huwelijk. Het openbaar ministerie kan de vordering slechts instellen voordat het huwelijk is ontbonden. De nietigverklaring op grond van het bestaan van een niet ontbonden eerder huwelijk kan niet worden ingesteld, noch worden voortgezet, wanneer een vordering voor nietigverklaring of vernietiging van het eerste huwelijk wegens bigamie aanhangig is.

De vordering tot nietigverklaring op grond van een wilsgebrek bij een of beide aanstaande echtgenoten kan alleen worden ingesteld binnen drie jaren na het sluiten van het huwelijk of, indien de eiser dat niet kende, binnen zes maanden vanaf het moment dat hij daarvan op de hoogte werd gebracht.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De vordering die is gebaseerd op een wilsgebrek vervalt indien deze niet wordt ingesteld binnen zes maanden na het beëindigen van dit gebrek.

De vordering tot nietigverklaring wegens het ontbreken van getuigen kan slechts worden ingesteld binnen een jaar na de sluiting van het huwelijk.

Bij de inleidende vordering moet een afschrift uit huwelijksregister en eventueel (indien de leeftijd de grond voor de vordering is) een afschrift uit het geboorteregister van de betreffende aanstaande echtgenoot worden gevoegd.

In deze vordering heeft de tegenpartij altijd de mogelijkheid verweer te voeren. Gedurende deze procedure worden de vast te stellen feiten bepaald en vindt er een onderzoeksfase plaats waarin de te leveren bewijsmiddelen worden ingediend en aan de tegenpartij uitgereikt. Tijdens een dergelijke procedure vindt een zitting plaats, waarna de einduitspraak wordt gedaan.

12. Kan ik in aanmerking komen voor rechtsbijstand om de kosten van het proces te dekken?

Ja, de rechtsbijstandsregeling is van toepassing op alle rechters, ongeacht de vorm van de procedure.

Voor een meer gedetailleerde toelichting, zie de fiche "Rechtsbijstand - Portugal".

13. Kan beroep worden aangetekend tegen een beslissing over de echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk?

Ja. Bij deze vorderingen is het altijd mogelijk hoger beroep in te stellen tot aan de Hoge Raad.

14. Wat moet ik doen om een door een rechtbank in een land van de Europese Unie gewezen beslissing over echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk in Portugal te laten erkennen?

Indien de desbetreffende uitspraak is gedaan in een andere lidstaat van de Europese Unie, met uitzondering van Denemarken, wordt deze in de andere lidstaten erkend zonder dat een andere procedure noodzakelijk is. In het bijzonder is geen enkele procedure noodzakelijk om de registers van de burgerlijke stand van een lidstaat te actualiseren na een in een andere lidstaat gedane uitspraak inzake echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk en waartegen volgens het recht van dat land geen beroep meer openstaat. Indien de erkenning van een uitspraak bij wege van tussenvordering voor een rechter van een lidstaat wordt gevorderd, is deze rechter bevoegd om de zaak te onderzoeken.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Iedere belanghebbende kan om de erkenning van de uitspraak verzoeken.

De partij die een uitvoerbaarverklaring vordert dient het volgende te overleggen: a) een kopie van die uitspraak die voldoet aan de eisen van authenticiteit; en b) een certificaat dat is afgegeven overeenkomstig het bepaalde in Verordening (EG) nr. 1347/2000 van 29 mei 2000 (bijlage IV)

Indien de uitspraak in Denemarken is gedaan, is de bijzondere procedure voor herziening van een buitenlandse uitspraak van toepassing.

In deze procedure wordt het te herziene document met de vordering ingediend en wordt de tegenpartij meegedeeld dat deze 15 dagen heeft om verweer te voeren. De eiser kan binnen tien dagen na de kennisgeving van verweer antwoorden. Nadat de pleidooien zijn gevoerd en alle stappen zijn gezet die de “herzieningsrechterâ€� (relator) noodzakelijk acht, worden alle documenten gedurende 15 dagen aan de partijen en het openbaar ministerie ter beschikking gesteld.

Voor bevestiging van de uitspraak is het noodzakelijk dat:

  1. er geen twijfel bestaat over de authenticiteit van het in de uitspraak opgenomen document, noch van de ratio van de uitspraak;
  2. deze kracht van gewijsde heeft volgens het recht van het land waar deze is uitgesproken;
  3. deze afkomstig is van een buitenlands gerecht wiens bevoegdheid niet in strijd met de wet is ingeroepen en niet betrekking heeft op een terrein waarop de Portugese rechter exclusieve bevoegdheid heeft;
  4. niet kan worden ingeroepen dat de zaak aanhangig is of reeds op de zaak ten gronde is beslist op grond van een zaak voor een Portugese rechter, behalve wanneer de buitenlandse rechter de rechtsgang heeft voorkomen;
  5. de beklaagde partij naar behoor is opgeroepen volgens het recht van het land van de oorspronkelijke rechter en dat de beginselen van het proces op tegenspraak en de gelijkheid van de partijen zijn gerespecteerd;
  6. deze geen beslissing bevat waarvan de erkenning leidt tot een resultaat dat kennelijk onverenigbaar is met de beginselen van internationale openbare orde van Portugal.

15. Tot welk gerecht moet ik mij wenden om een verzoek in te dienen om een door een rechtbank in een land van de Europese Unie gewezen beslissing over echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk in een andere lidstaat te laten erkennen?

In de lidstaten van de Europese Unie, met uitzondering van Denemarken, geldt dat, indien de belanghebbende besluit te verzoeken om erkenning van een beslissing betreffende echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk, het verzoek wordt ingediend bij de familierechter of, in de gebieden die niet onder een dergelijke rechter vallen, bij de arrondissementsrechtbank.

De territoriaal bevoegde rechter wordt bepaald door het interne recht van de lidstaat waarin de procedure voor de erkenning is ingesteld.

Indien de uitspraak in Denemarken is gedaan, is het gerechtshof bevoegd van het ressort van de woonplaats van de persoon tegen wie de uitspraak moet worden afgedwongen (Coimbra, Évora, Guimaraes, Lissabon en Porto).

16. Wat is het toepasselijk recht in een echtscheidingsprocedure tussen echtgenoten die niet in Portugal wonen of een verschillende nationaliteit hebben?

In het geval van echtscheiding en scheiding van tafel en bed wordt het gezamenlijke nationale recht van de echtgenoten toegepast. Indien zij niet dezelfde nationaliteit hebben, is het recht van hun gemeenschappelijke normale verblijfplaats van toepassing, en bij het ontbreken van een dergelijke plaats, het recht van het land waarmee hun gezinsleven het nauwst is verbonden.

Indien staande het huwelijk het toepasselijk recht verandert, kan de scheiding van tafel en bed of de echtscheiding echter slechts worden gebaseerd op een feit dat relevant was toen het zich voordeed.

Nadere inlichtingen

Nadere informatie kunt u vinden op de volgende websites:

« Echtscheiding - Algemene informatie | Portugal - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 03-08-2007

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk