Echtscheiding - Nederland

INHOUDSOPGAVE 1. Wat zijn de voorwaarden om een echtscheiding te verkrijgen ?  2. Welke redenen eist de wet voor een scheiding  3. Wat zijn de gevolgen van een scheiding voor:  a) feitelijke relatie tussen de echtgenoten  b) de verdeling van de eigendommen van de echtgenoten  c) de minderjarige kinderen (Zie ook Ouderlijk gezag in Nederland en Alimentatie in Nederland)  d) de verplichting tot het betalen van alimentatie aan de andere ex-echtgenoot (Zie ook Alimentatie in Nederland)  4. Wat betekent het begrip scheiding van tafel en bed in de praktijk?  5. Wat zijn de voorwaarden voor een scheiding van tafel en bed  6. Wat zijn de juridische gevolgen van een scheiding van tafel en bed  7. Wat betekent het begrip nietigverklaring van het huwelijk?  8. Wat zijn de voorwaarden voor nietigverklaring van een huwelijk?  9. Wat zijn de juridische gevolgen van nietigverklaring van het huwelijk?  10. Zijn er alternatieve buiten-gerechtelijke mogelijkheden om de kwesties die betrekking hebben op de scheiding op te lossen, zonder de rechter in te schakelen.  11. Waar moet ik mijn verzoek tot echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring indienen? Welke formaliteiten moet ik verrichten en welke documenten moet ik bij mijn verzoek voegen?  12. Kan ik een tegemoetkoming krijgen in de kosten van juridische bijstand?  13. Is het mogelijk in hoger beroep te gaan tegen een beslissing tot echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring?  14. Wat moet ik doen om een rechterlijke beslissing tot echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring uit een andere lidstaat, in Nederland erkend te krijgen?  15. Tot welk gerecht moet ik mij in Nederland wenden om bezwaar te maken tegen de erkenning van een beslissing over echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring door een gerecht in een andere lidstaat? Welke procedure is op deze zaak van toepassing?  16. Wat is het toepasselijke recht in een echtscheidingsprocedure tussen echtgenoten die niet in Nederland wonen of die verschillende nationaliteiten hebben ?

 

1. Wat zijn de voorwaarden om een echtscheiding te verkrijgen ?

Een echtscheiding kan gevraagd worden door de beide echtgenoten samen (een gezamenlijk verzoek) maar ook door één van hen (een eenzijdig verzoek).

Op elk moment na de huwelijkssluiting kan om echtscheiding gevraagd worden: men hoeft niet een bepaalde periode getrouwd te zijn.

De echtscheiding komt tot stand door inschrijving van de rechterlijke uitspraak in de registers van de burgerlijke stand. De inschrijving kan pas gedaan worden nadat de uitspraak onaantastbaar is geworden (”in kracht van gewijsde is gegaan”). De inschrijving moet binnen 6 maanden nadat de uitspraak onaantastbaar is geworden zijn gedaan, anders verliest de uitspraak zijn werking en kan inschrijving niet meer gebeuren. Als het huwelijk in het buitenland is voltrokken en de buitenlandse huwelijksakte is niet opgenomen in de Nederlandse registers van de burgerlijke stand, dan wordt de (Nederlandse) echtscheidingsuitspraak ingeschreven in het speciale register van de burgerlijke stand in Den Haag.

2. Welke redenen eist de wet voor een scheiding

In het Nederlandse recht bestaat één echtscheidingsgrond: duurzame ontwrichting van het huwelijk. Er is sprake van duurzame ontwrichting, als de voortzetting van de samenleving ondragelijk is geworden, zonder dat er uitzicht bestaat op herstel van behoorlijke echtelijke verhoudingen. In geval van een eenzijdig verzoek moet de verzoekende echtgenoot de duurzame ontwrichting stellen en bij ontkenning door de andere echtgenoot bewijzen. De rechter stelt vast of er sprake is van een duurzame ontwrichting.

Bovenkant pagina

3. Wat zijn de gevolgen van een scheiding voor:

a) feitelijke relatie tussen de echtgenoten

Het kan gevolgen hebben voor het gebruik van de achternaam van de ex-partner.

b) de verdeling van de eigendommen van de echtgenoten

wettelijk stelsel

Nederland heeft een tamelijk bijzondere regeling betreffende de inkomsten en het vermogen tijdens het huwelijk. Het wettelijk stelsel is de algehele gemeenschap van goederen. Hierbij vallen in beginsel alle goederen van de echtgenoten, zowel verkregen vóór als gedurende het huwelijk, in de gemeenschap. Beide vermogens vloeien samen tot één gemeenschappelijk vermogen. Ook alle schulden, zowel aangegaan vóór als gedurende het huwelijk, vallen in beginsel in de gemeenschap, ongeacht wie van de echtgenoten de schuld is aangegaan. Iedere schuldeiser van de echtgenoten kan zich verhalen op de gehele gemeenschap. De gemeenschap van goederen wordt ontbonden door de echtscheiding. De gemeenschap moet dan verdeeld worden. Uitgangspunt in de wet is dat ieder van de echtgenoten recht heeft op de helft. De echtgenoten kunnen hiervan afwijken en andere afspraken overeenkomen in een echtscheidingsconvenant of bij de verdeling.

huwelijkse voorwaarden

Door middel van het maken van huwelijkse voorwaarden kunnen echtgenoten voor een ander stelsel kiezen dan het wettelijke stelsel. Deze huwelijkse voorwaarden geven dan de regels voor de verdeling bij een echtscheiding.

c) de minderjarige kinderen (Zie ook Ouderlijk gezag in Nederland en Alimentatie in Nederland)

Gezag

N a echt scheiding blijven de ouders gezamenlijk het gezag uitoefenen, als zij dat tijdens het huwelijk ook al deden. Slechts in uitzonderingssituaties kan aan de rechter worden gevraagd het gezag aan één van hen beiden toe te wijzen. Het verzoek kan worden gedaan door beide ouders of door één van hen. De ouder die niet met het gezag wordt belast heeft recht op omgang met het kind. Beide ouders (of één van hen) kan de rechter vragen een omgangsregeling vast te stellen.

Bovenkant pagina

Kinderalimentatie

Als de ouders na de scheiding samen het gezag blijven uitoefenen, is het de bedoeling dat zij samen afspraken maken over de financiën. Zij kunnen de rechter vragen deze afspraken vast te leggen. Komen ze er samen niet uit, dan kan de rechter een bijdrage vaststellen. Krijgt een van de ouders het gezag, dan gaat de rechter op verzoek na hoeveel de andere ouder moet bijdragen in de kosten voor de kinderen. De ouders moeten in beginsel zelf de betaling regelen.

Meer informatie over dit onderwerp vindt u in de Factsheet Alimentatie en op de website van het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (www.lbio.nl).

d) de verplichting tot het betalen van alimentatie aan de andere ex-echtgenoot (Zie ook Alimentatie in Nederland)

De onderhoudsverplichting tussen echtgenoten werkt door na de ontbinding van het huwelijk. De rechter kan bij de echtscheidingsuitspraak of bij een latere uitspraak aan de ene ex-echtgenoot die niet voldoende inkomsten voor zijn levensonderhoud heeft en deze zich in redelijkheid niet kan verwerven, op diens verzoek ten laste van de andere ex-echtgenoot een uitkering tot levensonderhoud toekennen. Bij het vaststellen hiervan houdt de rechter rekening met de behoefte van de ene ex-echtgenoot en de draagkracht (financiële middelen) van de andere ex-echtgenoot. Daarnaast kunnen ook niet-financiële factoren een rol spelen, zoals duur van het huwelijk, duur van de samenwoning. Indien de rechter geen termijn stelt aan de duur van de alimentatieplicht, eindigt de alimentatieplicht na 12 jaar. Verlenging door de rechter op verzoek van de alimentatiebehoeftige ex-echtgenoot is in schrijnende gevallen mogelijk. Na een kort (niet langer dan 5 jaar) kinderloos huwelijk duurt de alimentatieplicht in beginsel niet langer dan de duur van het huwelijk.

Bovenkant pagina

Als de (ex) echtgenoten het onderling eens zijn over de alimentatie, kunnen zij dit ook vastleggen in een echtscheidingsconvenant

4. Wat betekent het begrip scheiding van tafel en bed in de praktijk?

Een scheiding van tafel en bed is het middel om te komen tot verbreking van het samenleven, zonder dat het huwelijk zelf tot een einde komt. De scheiding van tafel en bed is van belang voor echtgenoten die uit elkaar willen gaan en de juridische gevolgen daarvan willen regelen, maar die om bijvoorbeeld godsdienstige redenen het huwelijk in stand willen laten. De scheiding van tafel en bed biedt de mogelijkheid tot verzoening. Ook kan het een “tussenfase” zijn op weg naar de ontbinding van het huwelijk.

5. Wat zijn de voorwaarden voor een scheiding van tafel en bed

De enige grond voor de scheiding van tafel en bed is de duurzame ontwrichting van het huwelijk.

6. Wat zijn de juridische gevolgen van een scheiding van tafel en bed

De scheiding van tafel en bed heeft gevolgen voor het huwelijksvermogensrecht, het gezag (omgangsregeling) over de kinderen, de alimentatie en het pensioen. Het huwelijk blijft bestaan. Willen de echtgenoten na een scheiding van tafel en bed toch helemaal uit elkaar, dan kunnen zij om ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed vragen.

Een verzoek om ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed kan niet op elk moment worden gedaan. Voor een gemeenschappelijk verzoek tot ontbinding geldt geen wachttijd. Voor een eenzijdig verzoek geldt een termijn van 3 jaar die in bepaalde gevallen door de rechter kan worden bekort tot 1 jaar. De termijn van 3 jaar begint te lopen als de scheiding van tafel en bed is ingeschreven in het register.

Bovenkant pagina

7. Wat betekent het begrip nietigverklaring van het huwelijk?

Alleen door een uitspraak van de rechter kan een huwelijk nietig worden verklaard. De nietigverklaring vindt plaats via een verzoekschriftprocedure. Een door partijen gesloten huwelijk kan dus niet van rechtswege (automatisch) nietig zijn. Zo lang een huwelijk niet is nietig verklaard, is het geldig.

De wet geeft aan op welke gronden vernietiging kan gebeuren en op wiens verzoek.

8. Wat zijn de voorwaarden voor nietigverklaring van een huwelijk?

De wet geeft de volgende gronden voor een verzoek tot nietigverklaring:

• Partijen zijn gehuwd ondanks het bestaan van huwelijksbeletselen (denk bijvoorbeeld aan vereisten betreffende minimumleeftijd, toestemming voor het huwelijk van een minderjarige, bigamie verbod, verwantschap als huwelijksbeletsel);
• Bedreiging of dwaling;
• Schijnhuwelijk;
• Geestelijke stoornis van één van de echtgenoten;
• Onbevoegdheid van de ambtenaar van de burgerlijke stand;
• Te weinig getuigen.

9. Wat zijn de juridische gevolgen van nietigverklaring van het huwelijk?

Na nietigverklaring door de rechter wordt geacht nooit een geldig huwelijk te zijn geweest. In bepaalde omstandigheden wordt hierop een uitzondering gemaakt. De nietigverklaring heeft in deze gevallen hetzelfde gevolg als een echtscheiding. Zo blijven de kinderen die uit een nietig verklaard huwelijk zijn geboren, in familierechtelijke betrekking staan tot beide ouders. Een andere uitzondering betreft de te goeder trouw zijnde echtgenoot, dat wil zeggen de echtgenoot die zich er niet van bewust was dat er een gebrek was aan het huwelijk. Deze echtgenoot kan bijvoorbeeld om alimentatie vragen, te betalen door de andere echtgenoot.

Bovenkant pagina

10. Zijn er alternatieve buiten-gerechtelijke mogelijkheden om de kwesties die betrekking hebben op de scheiding op te lossen, zonder de rechter in te schakelen.

Scheidingsbemiddeling vindt in Nederland vrij vaak plaats. De echtgenoten proberen, met behulp van een bemiddelaar en eventueel hun advocaten, overeenstemming te bereiken over de scheiding en de gevolgen daarvan. Deze afspraken worden neergelegd in een echtscheidingsconvenant, een schriftelijk document. De afspraken kunnen bijvoorbeeld betreffen de verdeling van de goederen, de alimentatieverplichtingen tussen de ex-echtgenoten en de verzorging van de kinderen. De rechter kan het convenant in zijn uitspraak opnemen.

Er is een “Vereniging van Familierechtadvocaten en Scheidingsbemiddelaars”, waarvan de leden gespecialiseerd zijn in onder andere scheiding en alimentatie. Zij zijn ook gespecialiseerd in scheidingsbemiddeling en alles wat daarbij komt kijken.

Zie: www.vas-scheidingsbemiddeling.nl.

11. Waar moet ik mijn verzoek tot echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring indienen? Welke formaliteiten moet ik verrichten en welke documenten moet ik bij mijn verzoek voegen?

Verzoekschrift

Een scheidingsprocedure begint altijd met een verzoekschrift. In het verzoekschrift moeten naam, voornamen en woon- of verblijfplaats van de echtgenoten worden vermeld. Als er minderjarige kinderen zijn, moeten deze gegevens over deze kinderen ook worden vermeld.

Naast een verzoek om scheiding, kan ook worden gevraagd om één of meer nevenvoorzieningen. Dit is een verzoek dat samenhangt met de scheiding. De rechter kan een nevenvoorziening treffen voor onder meer:

Bovenkant pagina

• het gezag en de omgang met de minderjarige kinderen;
• de alimentatie ten behoeve van één van de ex-echtgenoten en/of voor de kinderen;
• de verdeling van de huwelijksgemeenschap of de afwikkeling van het bij huwelijkse voorwaarden overeengekomen stelsel;
• het gebruik van de echtelijke woning;
• de pensioenverevening.

Het verzoekschrift moet door de advocaat bij de rechtbank worden ingediend. Woont de verzoeker in Nederland dan kan het verzoek naar de rechtbank in het arrondissement waar de verzoeker woont. Woont de verzoeker niet in Nederland, maar de andere echtgenoot wel, dan wordt het verzoekschrift naar de rechtbank in het arrondissement waar die andere echtgenoot woont gezonden. Wonen beide echtgenoten buiten Nederland, dan moet het verzoek naar de rechtbank in Den Haag worden gezonden.

Welke stukken moeten worden overgelegd?

1. originele uittreksels (maximaal drie maanden oud) uit het bevolkingsregister van beide echtgenoten, met de vermelding van nationaliteit, burgerlijke staat en, indien men niet in het bezit van de Nederlandse nationaliteit is, tevens een vermelding van de datum van binnenkomst in Nederland. Indien één van beide echtgenoten de Nederlandse nationaliteit heeft en de ander niet, dient ook de datum van vestiging in Nederland te worden vermeld.
2. originele uittreksels uit het geboorteregister van de minderjarige kinderen (maximaal 3 maanden oud) en
3. een origineel uittreksel uit het huwelijksregister (te verkrijgen bij het gemeentehuis plaats van huwelijk / maximaal 3 maanden oud). Ten aanzien van huwelijken gesloten in het buitenland kan worden volstaan met overlegging van de originele huwelijksakte of een ouder uittreksel.

12. Kan ik een tegemoetkoming krijgen in de kosten van juridische bijstand?

Als de rechtzoekende de kosten voor een advocaat niet (helemaal) kan betalen, kan deze onder bepaalde voorwaarden voor gesubsidieerde rechtsbijstand in aanmerking komen (zie ook de webpagina Rechtsbijstand). Dit heet een “toevoeging

Bovenkant pagina

Voor grensoverschrijdende geschillen, als de verzoeker buiten Nederland doch binnen de EU woont, geldt ook de aanspraak op gesubsidieerde rechtsbijstand. Dit is geregeld in de Europese richtlijn grensoverschrijdende rechtsbijstand (Pb EG 2003 L 26, 31-01-2003). Aan de hand van het bij die richtlijn behorende modelformulier, dat in alle lidstaten identiek is, kan via de Raad voor de rechtsbijstand te Den Haag de toevoeging worden aangevraagd.

Zo nodig kan de Raad voor de rechtsbijstand behulpzaam zijn bij het kiezen van een advocaat. De website van de Raad is: www.rvr.org . Het adres staat onder punt 16 van de informatie over alimentatie.

Als de rechtzoekende buiten de EU woont, kan in bepaalde gevallen rechtsbijstand in Nederland worden gekregen. Het gaat dan om gevallen waarvoor een verdrag geldt. De volgende verdragen zijn hierbij van belang: het Haags Rechtsvorderingsverdrag 1954, de Europese Overeenkomst inzake het verzenden van verzoeken om Rechtsbijstand 1977 en het Haags Verdrag inzake de toegang tot de rechter in internationale gevallen van 1980. Deze verdragen bevatten een regeling die er globaal op neer komt dat onderdanen van verdragstaten in aanmerking komen voor kosteloze rechtsbijstand in alle andere verdragsstaten op dezelfde manier als de eigen onderdanen. Een verklaring van onvermogen wordt aangevraagd bij de bevoegde autoriteit in de gewone verblijfplaats van de rechtzoekende. Het verzoek om rechtsbijstand en deze verklaring worden vervolgens door deze autoriteit verzonden naar de bevoegde autoriteit in het land waar de rechtsbijstand moet worden verleend. Aldaar wordt beoordeeld of de rechtzoekende recht heeft op kosteloze rechtsbijstand.

Bovenkant pagina

13. Is het mogelijk in hoger beroep te gaan tegen een beslissing tot echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring?

Ja.

14. Wat moet ik doen om een rechterlijke beslissing tot echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring uit een andere lidstaat, in Nederland erkend te krijgen?

Tussen de EU-lidstaten geldt sedert 1 maart 2005 de Verordening (EG) nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1347/2000, kortweg aangeduid als de Brussel II bis Verordening. De Brussel II bis Verordening geldt zowel voor de echtscheiding, de scheiding van tafel en bed en de nietigverklaring van het huwelijk. Op grond van deze verordening worden in de andere lidstaten (behalve Denemarken) uitgesproken scheidingen in Nederland erkend zonder vorm van proces (artikel 21 lid 1 verordening). Er is ook geen bijzondere procedure vereist om de akten van de burgerlijke stand aan te passen, bijvoorbeeld wanneer een kantmelding betreffende de echtscheiding op de huwelijksakte moet worden geplaatst.

Een belanghebbende kan een gerechtelijke procedure beginnen om te laten vaststellen dat een beslissing al dan niet wordt erkend. De verordening geeft voor dit geval een aantal weigeringsgronden: redenen om erkenning van de echtscheiding te weigeren. Zo mag de erkenning van de echtscheiding niet in strijd komen met de openbare orde. Ook wordt gekeken of de verweerder (de partij die niet om de echtscheiding heeft verzocht) op de juiste wijze op de hoogte is gebracht van de procedure. Maar de juistheid van de beslissing mag niet worden getoetst.

Bovenkant pagina

Op grond van de verordening geeft de rechter van een lidstaat waar de beslissing is gegeven op verzoek van elke belanghebbende een certificaat af betreffende deze beslissing (volgens een modelformulier). In dit certificaat staat ondermeer uit welk land de beslissing komt, gegevens van de partijen, of de beslissing bij verstek is gegeven, om wat voor soort beslissing het gaat: echtscheiding of scheiding van tafel en bed, datum van de beslissing, welke instantie de beslissing heeft gegeven.

15. Tot welk gerecht moet ik mij in Nederland wenden om bezwaar te maken tegen de erkenning van een beslissing over echtscheiding/ scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring door een gerecht in een andere lidstaat? Welke procedure is op deze zaak van toepassing?

Wanneer een belanghebbende wil laten vaststellen dat de buitenlandse echtscheiding in Nederland niet wordt erkend, kan hij zich met een verzoek tot niet-erkenning richten tot de voorzieningenrechter van de rechtbank van het arrondissement waarin hij zijn gewone verblijfplaats heeft.

16. Wat is het toepasselijke recht in een echtscheidingsprocedure tussen echtgenoten die niet in Nederland wonen of die verschillende nationaliteiten hebben ?

Het toepasselijke recht op de echtscheiding wordt bepaald aan de hand van artikel 1 Wet conflictenrecht echtscheiding. Op grond van lid 4 van artikel 1 kunnen de echtgenoten, ook als zij niet de Nederlandse nationaliteit hebben, kiezen voor de toepassing van het Nederlandse recht. De rechter past dan zonder meer het Nederlandse recht toe. Wanneer één van de echtgenoten kiest voor Nederlands recht, dan past de rechter ook het Nederlandse recht toe, maar alleen wanneer de andere echtgenoot zich hiertegen niet verzet.

Wanneer geen sprake is van een rechtskeuze, zijn er verschillende mogelijkheden. Hebben de echtgenoten een gemeenschappelijke nationaliteit, dan wordt het gemeenschappelijke nationale recht toegepast (dus op het echtscheidingsverzoek van een Franse echtpaar, het Franse recht). Wanneer echter voor één van de echtgenoten een werkelijke maatschappelijke band met het land van de gemeenschappelijke nationaliteit ontbreekt, bijvoorbeeld omdat deze echtgenoot al jaren in een ander land woont en werkt, dan wordt niet het gemeenschappelijke nationale recht toegepast, maar het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats. Hebben de echtgenoten geen gemeenschappelijke nationaliteit, dan wordt toegepast het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats (bijvoorbeeld op het echtscheidingsverzoek van een Italiaans/Spaans echtpaar dat in Nederland woont, wordt het Nederlandse recht toegepast). Hebben de echtgenoten geen gemeenschappelijke nationaliteit én geen gemeenschappelijke gewone verblijfplaats, dan wordt het Nederlandse recht toegepast (bijvoorbeeld op het echtscheidingsverzoek van een Belgisch/Duits echtpaar, waarvan de man in Nederland woont en de vrouw in België, wordt het Nederlandse recht toegepast).

« Echtscheiding - Algemene informatie | Nederland - Algemene informatie »

Bovenkant pagina

Laatste aanpassing: 04-07-2007