Komisja Europejska > EJN > Rozwód > Francja

Ostatnia aktualizacja: 19-06-2006
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Rozwód - Francja

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Jej treść w oryginalnej wersji językowej została zaktualizowana i przeniesiona do europejskiego portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Jakie są warunki uzyskania rozwodu? 1.
2. Jakie są powody rozwodu? 2.
3. Jakie skutki prawne rozwód wywiera na: 3.
a) osobiste relacje między małżonkami (na przykład nazwisko)? a)
b) podział majątku małżonków? b)
c) nieletnie dzieci małżonków (na przykład władza rodzicielska i zobowiązania alimentacyjne? (Patrz „Odpowiedzialność rodzicielska – Francja”) c)
d) obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka? d)
4. Co w praktyce oznacza pojęcie „separacji” (tzw. séparation de corps)? 4.
5. Jakie są powody separacji? 5.
6. Jakie są skutki prawne separacji? Czy może ona być przekształcona w rozwód? Czy jest ona warunkiem koniecznym dla orzeczenia rozwodu? 6.
7. Co w praktyce oznacza pojęcie „unieważnienie małżeństwa”? 7.
8. Jakie są powody unieważnienia małżeństwa? 8.
9. Jakie są skutki prawne unieważnienia małżeństwa? 9.
10. Czy istnieją alternatywne środki pozasądowe umożliwiające rozwiązanie kwestii związanych z rozwodem bez odwoływania się do sądu? 10.
11. Gdzie należy złożyć powództwo rozwodowe/o separację/o unieważnienie małżeństwa? Jakie formalności należy spełnić i jakie dokumenty powinny być dołączone do powództwa? 11.
12. Czy można zostać zwolnionym z kosztów postępowania? 12.
13. Czy można wnieść odwołanie od orzeczenia o rozwodzie/separacji/unieważnieniu małżeństwa? 13.
14. Jak należy postąpić, aby dane Państwo Członkowskie uznało orzeczenie o rozwodzie/separacji/unieważnieniu małżeństwa wydane przez sąd innego państwa Unii Europejskiej? 14.
15. Do jakiego sądu należy się zwrócić w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o rozwodzie/separacji/unieważnieniu małżeństwa wydanego przez sąd jednego z państw Unii Europejskiej w innym Państwie Członkowskim? Jaka procedura jest stosowana w tym przypadku? 15.
16. Jakie prawo rozwodowe stosuje sąd w postępowaniu rozwodowym między małżonkami nie mieszkającymi we Francji, lub którzy są obywatelami różnych państw? 16.

 

1. Jakie są warunki uzyskania rozwodu?

(na przykład rozwód za obopólną zgodą; warunek separacji)

Istnieją trzy rodzaje rozwodów:

  • rozwód za obopólną zgodą, obejmujący dwie różne formy: rozwód na podstawie wspólnego powództwa lub rozwód na podstawie powództwa jednego z małżonków za zgodą drugiego z nich;
  • rozwód wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej;
  • rozwód z orzeczeniem winy.

2. Jakie są powody rozwodu?

(na przykład zawinienie; nieodwracalny rozpad małżeństwa, separacja)

  • O rozwód na podstawie wspólnego powództwa małżonkowie mogą wnosić w przypadku gdy są zgodni, co do źródła zerwania wspólnoty małżeńskiej i wszystkich jego skutków. W tym przypadku nie są zobowiązani do podawania przyczyny rozwodu i powinni jedynie przedłożyć sędziemu projekt umowy przedstawiający warunki ich ugody.
  • Rozwód na podstawie powództwa jednego z małżonków i za zgodą drugiego z nich wymaga uznania, przez obydwoje małżonków, faktów czyniących niemożliwym utrzymanie wspólnoty małżeńskiej, a skutki rozwodu, w przeciwieństwie do rozwodu na podstawie wspólnego powództwa, są w tym przypadku ustalane przez sędziego. Rozwód orzeczony w ten sposób pociąga za sobą skutki rozwodu z winy obu stron.
  • Rozwód wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej jest uwarunkowany istnieniem, od sześciu lat, faktycznej separacji małżonków lub pogorszeniem władz umysłowych jednego z małżonków na tyle poważnym, że nie istnieje już wspólnota małżeńska, oraz nie będzie ona mogła, zgodnie z najrozsądniejszymi przewidywaniami, być odbudowana w przyszłości.
  • O rozwód z orzeczeniem winy może wnosić jedno z małżonków w oparciu o czyny przypisywane drugiemu, w przypadku gdy czyny te stanowią poważne lub powtarzające się naruszenie powinności i obowiązków małżeńskich i czynią niemożliwym utrzymanie wspólnoty małżeńskiej.

3. Jakie skutki prawne rozwód wywiera na:

a) osobiste relacje między małżonkami (na przykład nazwisko)?
  • Obowiązek wierności, wspólnoty małżeńskiej i opieki kończy się w momencie gdy postanowienie sądu orzekające o rozwodzie staje się prawomocne, to znaczy nie dopuszcza już możliwości wniesienia odwołania.
  • Każdy z małżonków uzyskuje prawo do zawarcia nowego związku małżeńskiego z zastrzeżeniem, z zasady, dla kobiety, zachowania terminu 300 dni liczonego od rozwiązania poprzedniego związku małżeńskiego. Termin ten zaczyna biec w dniu postanowienia zezwalającego na osobne zamieszkanie lub zatwierdzającego, w przypadku rozwodu na podstawie wspólnego powództwa, zawartą w związku z tym umowę tymczasową. Termin ten nie ma zastosowania, gdy rozwód jest orzekany wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej.
  • W następstwie rozwodu, każde z małżonków traci prawo do używania nazwiska współmałżonka. Zasada ta nie jest jednak stosowana w przypadku, gdy rozwód został orzeczony wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej, na podstawie powództwa męża. W pozostałych przypadkach kobieta może nadal posługiwać się nazwiskiem swojego męża, za zgodą tego ostatniego, lub na podstawie zezwolenia sędziego, jeżeli dowiedzie, że wiąże się z tym szczególny interes jej samej lub dzieci.
b) podział majątku małżonków?
  • Rozwód pociąga za sobą rozwiązanie ustawowej wspólnoty dorobku majątkowego małżonków i podział majątku.
  • Małżonek, z którego wyłącznej winy orzekany jest rozwód, traci darowizny i przywileje małżeńskie przyznane mu przez współmałżonka. Jeśli rozwód jest orzekany na podstawie obopólnej winy małżonków, każdy z nich ma do nich prawo. Jeśli natomiast rozwód jest orzekany na podstawie wspólnego powództwa małżonków, są one utrzymane, z wyłączeniem ich odwołania w umowie zawartej między małżonkami. W przypadku rozwodu orzekanego wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej, małżonek pozwany zachowuje je prawomocnie.
  • W przypadku rozwodu na podstawie wspólnego powództwa małżonków, ugoda między małżonkami dotycząca likwidacji ich interesów majątkowych jest warunkiem orzeczenia rozwodu. W pozostałych formach rozwodu małżonkowie mogą dokonać uzgodnień dotyczących tej likwidacji przed orzeczeniem rozwodu, ale nie są do tego zobowiązani. W takiej sytuacji likwidacja następuje po orzeczeniu rozwodu.
c) nieletnie dzieci małżonków (na przykład władza rodzicielska i zobowiązania alimentacyjne? (Patrz „Odpowiedzialność rodzicielska – Francja”)

Rozwód nie wywiera żadnego szczególnego skutku na zasady dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej, która zostaje, z zasady, powierzona obojgu rodzicom. Sędzia może jednak zdecydować o powierzeniu jej wykonywania jednemu z rodziców, jeżeli wymaga tego interes dziecka.

Do góryDo góry

Każde z rodziców ma obowiązek uczestniczenia w utrzymaniu i wykształceniu dziecka. Uczestnictwo to przybiera formę świadczenia alimentacyjnego płaconego przez jedno z rodziców drugiemu, ale może również przybrać formę, w części lub w całości, bezpośredniego pokrycia wydatków na rzecz dziecka. Może ono być także spełnione w formie prawa użytkowania i zamieszkania.

d) obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka?
  • Rozwód kończy z zasady obowiązek wsparcia, z wyłączeniem przypadku, gdy jest on orzekany wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej. Obowiązek ten zostaje utrzymany na rzecz małżonka, który nie wnosił o rozwód i który może, w każdej chwili, zażądać od swego współmałżonka zapłaty świadczenia alimentacyjnego, którego wysokość będzie podlegać zmianie w zależności od zmian potrzeb i dochodów byłych małżonków.
  • W pozostałych przypadkach jeden z małżonków może być zobowiązany do zapłaty na rzecz drugiego świadczenia, które zrekompensuje, na ile to możliwe, różnice, jakie zerwanie związku małżeńskiego powoduje w jego warunkach życia.

    Wysokość tego świadczenia jest ustalana w zależności od potrzeb małżonka, na rzecz którego jest płacona, oraz dochodów drugiego małżonka, z uwzględnieniem sytuacji w momencie rozwodu oraz jej zmiany w przewidywalnej przyszłości.

    Przybiera ona, z zasady, formę kapitału. Kapitał ten może mieć formę kwoty pieniędzy, zrzeczenia się majątku stanowiącego własność, posiadanego w użytkowaniu wieczystym lub w celu użytkowania i zamieszkiwania. W przypadku gdy dłużnik nie jest w stanie spłacić tego kapitału bezzwłocznie, sędzia może zezwolić na jego spłatę w maksymalnym terminie ośmiu lat.

    Do góryDo góry

    W wyjątkowych przypadkach, sędzia może, ze względu na wiek lub stan zdrowia wierzyciela uniemożliwiający mu zaspokojenie jego potrzeb, ustalić świadczenie kompensacyjne w formie renty dożywotniej.

(Patrz „Należności alimentacyjne – Francja”)

4. Co w praktyce oznacza pojęcie „separacji” (tzw. séparation de corps)?

Separację ustanawia sąd i kładzie w ten sposób kres niektórym zobowiązaniom wynikającym z małżeństwa, takim jak prowadzenie wspólnoty mieszkaniowej, nie rozwiązuje jednak węzła małżeńskiego. Ponowne zawarcie związku małżeńskiego nie jest więc możliwe.

5. Jakie są powody separacji?

Sytuacja i procedura są takie same jak w przypadku rozwodu.

W przypadku powództwa rozwodowego i powództwa o separację, sędzia do którego wpływają oba powództwa orzeka rozwód z winy obojga małżonków.

W przypadku powództwa rozwodowego wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej, wykluczone jest powództwo wzajemne o separację.

6. Jakie są skutki prawne separacji? Czy może ona być przekształcona w rozwód? Czy jest ona warunkiem koniecznym dla orzeczenia rozwodu?

- Skutki separacji.

Separacja kładzie kres obowiązkowi prowadzenia wspólnoty domowej, ale obowiązki opieki i wierności wciąż istnieją. Żona ponadto posługuje się ciągle nazwiskiem współmałżonka.

Z punktu widzenia majątkowego, zostaje utrzymany obowiązek wsparcia umożliwiający przyznanie świadczenia alimentacyjnego bez uwzględniania winy. Wydane postanowienie pociąga za sobą natomiast rozwiązanie i likwidację ustawowej wspólnoty dorobku majątkowego małżonków, jak w przypadku rozwodu.

Do góryDo góry

Prawo dziedziczenia zostaje utrzymane, z wyłączeniem małżonka pozostającego w separacji z jego wyłącznej winy.

- Przekształcenie separacji w rozwód

Na wniosek jednego z małżonków, postanowienie o separacji zostaje przekształcone prawomocnie w postanowienie o rozwodzie, jeśli separacja trwała trzy lata. Sędzia orzeka wówczas rozwód i ustala jego skutki.

Jeśli separacja została orzeczona na podstawie wspólnego powództwa, może być ona przekształcona w rozwód jedynie na podstawie nowego wspólnego powództwa.

Separacja nie warunkuje w żadnym wypadku orzeczenia rozwodu.

7. Co w praktyce oznacza pojęcie „unieważnienie małżeństwa”?

Skutkiem unieważnienia małżeństwa, które wymaga wydania orzeczenia, jest wsteczne wymazanie wszystkich skutków małżeństwa, tak jak gdyby nigdy nie istniało.

Jest ono przeciwieństwem rozwiązania związku, w szczególności przez rozwód, który pociąga za sobą jedynie skutki przyszłe.

8. Jakie są powody unieważnienia małżeństwa?

Podstawy unieważnienia małżeństwa są różne w zależności od tego, czy chodzi o nieważność względną (w przypadku powoływania wady oświadczenia woli lub braku zgody osób, które powinny były zezwolić na małżeństwo), czy nieważność bezwzględną (która zatwierdza brak zachowania jednego z warunków prawa publicznego).

- Nieważność względna

Przypadki nieważności względnej:

  • wada oświadczenia woli, którą stanowi pomyłka, co do osoby i przymus,
  • brak zgody osób, których zgoda była konieczna.

Powództwo może wychodzić jedynie od ściśle określonej grupy osób: małżonka, którego oświadczenie woli było dotknięte wadą, lub, który w momencie zawierania małżeństwa był niezdolny do czynności prawnych, osób, które powinny były wydać zgodę na zawarcie związku.

Do góryDo góry

- Przypadki nieważności bezwzględnej

Istnieje ich sześć: całkowity brak zgody, niedojrzałość płciowa, bigamia, kazirodztwo, brak uprawnień urzędnika stanu cywilnego i potajemny charakter.

Każda osoba posiadająca w tym interes może wnieść powództwo.

9. Jakie są skutki prawne unieważnienia małżeństwa?

Skutki są identyczne bez względu na fakt czy chodzi o nieważność względną czy bezwzględną.

  • Skutki małżeństwa, tak osobiste jak majątkowe ulegają zatarciu, ponieważ związek małżeński jest uznawany za nigdy nie istniejący. Na przykład, w przypadku śmierci jednego z małżonków, unieważnienie małżeństwa pozbawia drugiego z nich wszelkich praw spadkowych.

    Złagodzenie tej zasady jest jednak możliwe, jeśli jeden z małżonków, lub oboje, działali w dobrej wierze w momencie zawierania małżeństwa. W tym przypadku małżeństwo „domniemane” jest nieważne, ale jest ono traktowane jak gdyby było po prostu rozwiązane. W konsekwencji wszystkie skutki cywilno-prawne, osobiste lub majątkowe zaistniałe przed postanowieniem o unieważnieniu, zostają zachowane.

  • Dla dzieci, unieważnienie małżeństwa ich rodziców nie ma skutków prawnych i ich sytuacja jest regulowana jak w przypadku rozwodu.

10. Czy istnieją alternatywne środki pozasądowe umożliwiające rozwiązanie kwestii związanych z rozwodem bez odwoływania się do sądu?

Orzeczenie określa obowiązkowo rozwód i jego skutki.

Jednakże, jeżeli strony wyrażają na to zgodę, w trakcie postępowania rozwodowego może być zorganizowana mediacja. Działanie to zostaje powierzone osobie fizycznej lub stowarzyszeniu i ma na celu wysłuchanie stron, konfrontację ich stanowisk i pomoc im w znalezieniu rozwiązania dzielącego ich konfliktu.

Do góryDo góry

Strony, które osiągnęły porozumienie w wyniku takiej mediacji mogą przedłożyć sędziemu ugodę do zatwierdzenia.

11. Gdzie należy złożyć powództwo rozwodowe/o separację/o unieważnienie małżeństwa? Jakie formalności należy spełnić i jakie dokumenty powinny być dołączone do powództwa?

A) Powództwo rozwodowe

Przybiera ono formę wniosku składanego przez adwokata w kancelarii sądu drugiej instancji.

  • Sądem właściwym miejscowo jest:
    • sąd miejsca zamieszkania rodziny,
    • jeżeli małżonkowie mieszkają osobno, sąd miejsca zamieszkania tego z małżonków, z którym mieszkają nieletnie dzieci,
    • w pozostałych przypadkach, sąd miejsca zamieszkania małżonka, który nie wystąpił z powództwem,
    • w przypadku wspólnego powództwa, sądem właściwym jest, w zależności od wyboru małżonków, sąd miejsca zamieszkania jednego z nich.
  • We szystkich rodzajach rozwodu, małżonkowie są zobowiązani do podania wszystkich danych koniecznych dla ich identyfikacji, kasy ubezpieczenia chorobowego i informacji dotyczących służb i organizacji dokonujących na ich rzecz świadczeń lub wypłaty zasiłków lub wszelkiego typu innych pożytków.

    W przypadku rozwodu na podstawie powództwa jednego z małżonków i za zgodą drugiego z nich, do powództwa powinno być dołączone osobiste zestawienie, w którym strona powodowa stara się opisać w sposób obiektywny sytuację w małżeństwie, bez próby oceny faktów ani przypisywania odpowiedzialności za nie którejś ze stron.

    W przypadku rozwodu na podstawie wspólnego powództwa, powództwo nie musi wskazywać przyczyn rozwodu. Załączona powinna być do niego umowa tymczasowa, w której małżonkowie określają, na okres postępowania rozwodowego, ich wzajemną sytuację i sytuację ich dzieci, jak również projekt umowy ostatecznej dokonującej ostatecznego uregulowania skutków rozwodu, ze wskazaniem, jeżeli zachodzi taka potrzeba, notariusza, którego zadaniem będzie likwidacja ustawowej wspólnoty dorobku majątkowego małżonków.

    Do góryDo góry

    W przypadku rozwodu wskutek ustania wspólnoty małżeńskiej, powództwo powinno określać środki, przy pomocy których małżonek będzie wykonywał, tak w trakcie trwania postępowania rozwodowego, jak po rozwiązaniu małżeństwa, jego obowiązek wsparcia oraz jego zobowiązania wobec dzieci.

B) Powództwo o unieważnienie małżeństwa jest składane w sądzie drugiej instancji miejsca zamieszkania małżonka pozwanego. Przybiera ono formę wezwania sądowego doręczanego przez komornika.

12. Czy można zostać zwolnionym z kosztów postępowania?

Pomoc prawna, pełna lub częściowa, może być przyznana, w zależności od dochodów (Patrz: „Zwolnienie z kosztów postępowania – Francja”).

13. Czy można wnieść odwołanie od orzeczenia o rozwodzie/separacji/unieważnieniu małżeństwa?

Powyższe orzeczenia dopuszczają możliwość skorzystania ze zwyczajowych środków odwoławczych.

14. Jak należy postąpić, aby dane Państwo Członkowskie uznało orzeczenie o rozwodzie/separacji/unieważnieniu małżeństwa wydane przez sąd innego państwa Unii Europejskiej?

Orzeczenia wydawane w sprawach rozwodowych są uznawane za pełnoprawne, bez żadnej specjalnej procedury, z wyjątkiem wypadków, w których łączą się z nimi wykonawcze akty majątkowe lub działania przymusowe wobec osób. Jest tak, jeżeli występuje konieczność wyegzekwowania świadczenia alimentacyjnego lub orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej. (Patrz: „Należności alimentacyjne – Francja” i „Odpowiedzialność rodzicielska – Francja”).

Do góryDo góry

15. Do jakiego sądu należy się zwrócić w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o rozwodzie/separacji/unieważnieniu małżeństwa wydanego przez sąd jednego z państw Unii Europejskiej w innym Państwie Członkowskim? Jaka procedura jest stosowana w tym przypadku?

W celu zakwestionowania uznania tego typu orzeczenia, można wnieść powództwo do sądu drugiej instancji o nieuznanie orzeczenia. Decyzja o nieuznaniu orzeczenia umożliwia wniesienie sprzeciwu wobec późniejszego wniosku o wykonanie postanowienia sądu zagranicznego złożonego przez drugą stronę (to znaczy wniosku mającego na celu ogłoszenie wykonalności we Francji orzeczenia wydanego w innym Państwie Członkowskim) (jego odrzucenie ma wartość postanowienia o wykonalności).

Procedura jest identyczna jak dla wniosku o wykonanie postanowienia sądu zagranicznego.

16. Jakie prawo rozwodowe stosuje sąd w postępowaniu rozwodowym między małżonkami nie mieszkającymi we Francji, lub którzy są obywatelami różnych państw?

O ile umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej, zgodnie z art. 310 Kodeksu cywilnego, rozwód i separacja podlegają prawu francuskiemu:

  • w przypadku, gdy małżonkowie posiadają obywatelstwo francuskie,
  • w przypadku, gdy małżonkowie mieszkają na terytorium Francji,
  • w przypadku, gdy żadne prawo obce nie jest uznawane za właściwe, podczas gdy sądy francuskie są właściwe, aby rozstrzygać o rozwodzie. Ten ostatni przypadek dotyczy sytuacji, w których obydwoje małżonkowie nie posiadają obywatelstwa francuskiego, ani nie mieszkają we Francji, ale w których powództwo rozwodowe zostało wniesione do co najmniej jednego sądu francuskiego.

W pozostałych przypadkach, sędzia francuski zastosuje prawo obce.

Dalsze informacje

  • Twoje prawa français (Ministerstwo Sprawiedliwości)

« Rozwód - Informacje ogólne | Francja - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 19-06-2006

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania