Ευρωπαϊκή Επιτροπή > EΔΔ > Εφαρμοστέο δίκαιο > Ιταλία

Τελευταία ενημέρωση: 03-04-2007
Εκτυπώσιμη μορφή Δημιουργήστε σελιδοδείκτη

Εφαρμοστέο δίκαιο - Ιταλία

EJN logo

Η σελίδα αυτή δεν χρησιμοποιείται πλέον. Αυτή τη στιγμή επικαιροποιείται και θα είναι διαθέσιμη στην ευρωπαϊκή πύλη "e-Justice".


 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

I. ΠΗΓΕΣ ΤΩΝ ΙΣΧΥΟΝΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ I.
I.1. Εθνικοί κανόνες I.1.
I.2. Ισχύουσες πολυμερείς διεθνείς συμβάσεις

Πλήρης κατάλογος των ισχυουσών πολυμερών διεθνών συμβάσεων I.2.

I.3. Κύριες ισχύουσες διμερείς συμβάσεις

Μη εξαντλητικός κατάλογος των διμερών συμβάσεων που εφαρμόζονται ως επί το πλείστον από τα δικαστήρια I.3.

II. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΝΟΜΩΝ II.
II.1. Υπάρχει υποχρέωση του δικαστή να εφαρμόζει τους κανόνες σύγκρουσης νόμων με δική του πρωτοβουλία; II.1.
II.2. Παραπομπή II.2.
II.3. Μεταβολή του συνδετικού στοιχείου II.3.
II.4. Εξαιρέσεις από την κανονική εφαρμογή των κανόνων σύγκρουσης νόμων II.4.
II.5. Απόδειξη του αλλοδαπού δικαίου II.5.
III. ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΝΟΜΩΝ III.
III.1. Συμβατικές ενοχές και δικαιοπραξίες III.1.
III.2. Εξωσυμβατικές ενοχές (αδικοπραξίες, αδικαιολόγητος πλουτισμός, διοίκηση αλλότριων, κλπ.) III.2.
III.3. Η προσωπική κατάσταση και οι πτυχές που συνδέονται με την οικογενειακή κατάσταση (επώνυμο, κατοικία, ικανότητα) III.3.
III.4. Σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων συμπεριλαμβανομένης της υιοθεσίας III.4.
III.5. Γάμος, ζεύγη εκτός γάμου, ελεύθερη συμβίωση, διαζύγιο, δικαστικός χωρισμός, υποχρεώσεις διατροφής III.5.
III.6. Δίκαιο των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων III.6.
III.7. Διαθήκες και κληρονομική διαδοχή III.7.
III.8. Ακίνητη περιουσία

Ακίνητα, κινητά (δεν φαίνεται σκόπιμο στο συγκεκριμένο πλαίσιο να επιμείνουμε σε λεπτομέρειες σχετικά με τα άϋλα περιουσιακά στοιχεία). III.8.

III.9. Αφερεγγυότητα III.9.

 

I. ΠΗΓΕΣ ΤΩΝ ΙΣΧΥΟΝΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ

I.1. Εθνικοί κανόνες

Στην Ιταλία, τα ζητήματα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου διέπονται από το νόμο 218 της 31ης Μαΐου 1995, ο οποίος αντικατέστησε τα άρθρα 16 έως 31 των γενικών διατάξεων του αστικού κώδικα.

I.2. Ισχύουσες πολυμερείς διεθνείς συμβάσεις

Πλήρης κατάλογος των ισχυουσών πολυμερών διεθνών συμβάσεων

Βλέπε τον συνημμένο κατάλογο PDF File (PDF File 84 KB) των ισχυουσών στην Ιταλία πολυμερών διεθνών συμβάσεων.

I.3. Κύριες ισχύουσες διμερείς συμβάσεις

Μη εξαντλητικός κατάλογος των διμερών συμβάσεων που εφαρμόζονται ως επί το πλείστον από τα δικαστήρια

Οι διμερείς συμβάσεις που εφαρμόστηκαν κατά το παρελθόν σε ζητήματα ιδιωτικού διε8νούς δικαίου μεταξύ της Ιταλίας και επί μέρους κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντικαταστάθηκαν από τις κοινοτικές πράξεις που θεσπίστηκαν στον ίδιο τομέα. Οι κανονισμοί της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που εφαρμόζονται ως επί το πλείστον είναι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1348 /2000 του Συμβουλίου περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως στα κράτη μέλη δικαστικών και εξωδίκων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις· ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1206/2001 του Συμβουλίου για τη συνεργασία μεταξύ των δικαστηρίων των κρατών μελών κατά τη διεξαγωγή αποδείξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις· ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας· ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις.  

Για ζητήματα μεταξύ της Ιταλίας και χωρών που δεν αποτελούν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι πιο συχνά εφαρμοζόμενες διμερείς συμβάσεις είναι η σύμβαση περί νομικής συνδρομής και η σύμβαση για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων οι οποίες ισχύουν με την Αργεντινή (Ρώμη, 9-12-1987), τη Βραζιλία (Ρώμη, 17-10-1989), τη Ρωσική Ομοσπονδία και τα άλλα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Ρώμη, 25-1-1979), με τις δημοκρατίες της πρώην Γιουγκοσλαβίας (Βελιγράδι, 7-5-1962), με ορισμένες από τις πρώην κτήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου, συμπεριλαμβανομένης της Αυστραλίας και του Καναδά, (Λονδίνο 17-12-1930), με την Ελβετία σχετικά με την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, (Ρώμη, 3-1-1933) και σχετικά με την αποζημίωση τροχαίων ατυχημάτων (Ρώμη, 16-8-1978) και με τη Βουλγαρία (Ρώμη 18-5-1990), τη Ρουμανία (Βουκουρέστι, 11-11-1972) και την Τουρκία (Ρώμη, 10-8-1926).

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

II. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΝΟΜΩΝ

II.1. Υπάρχει υποχρέωση του δικαστή να εφαρμόζει τους κανόνες σύγκρουσης νόμων με δική του πρωτοβουλία;

Σε ποιο βαθμό και υπό ποίες συνθήκες οφείλει ο δικαστής να εφαρμόζει τους κανόνες σύγκρουσης νόμων ακόμα και όταν αυτό δεν ζητείται από τους διαδίκους; 

Σύμφωνα με το ιταλικό δίκαιο, η εφαρμογή των κανόνων σύγκρουσης νόμων σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο αποτελεί μέρος των κανονικών καθηκόντων του δικαστή. Ο δικαστής πρέπει να αποφασίζει σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο, ανεξάρτητα από το κατά πόσο αυτό ζητείται ή δε ζητείται από τους διαδίκους (iura novit curia).

II.2. Παραπομπή

Όταν το ιδιωτικό διεθνές δίκαιο του επιληφθέντος δικαστηρίου κρίνει ως εφαρμοστέο αλλοδαπό δίκαιο, είναι ενδεχόμενο το ιδιωτικό διεθνές δίκαιο του εφαρμοστέου αλλοδαπού δικαίου να θεωρεί ως εφαρμοστέο ένα άλλο δίκαιο.

Για παράδειγμα, το γαλλικό ιδιωτικό διεθνές δίκαιο θεωρεί εφαρμοστέο το αγγλικό δίκαιο όσον αφορά την ικανότητα άγγλου υπηκόου ο οποίος διαμένει στη Γαλλία. Το αγγλικό ιδιωτικό διεθνές δίκαιο, εντούτοις, παραπέμπει στο δίκαιο της χώρας κατοικίας, δηλαδή στο γαλλικό δίκαιο.

Παρακαλώ να προσδιορίσετε εάν οι δικοί σας κανόνες σύγκρουσης νόμων γνωρίζουν την παραπομπή και σε ποιο βαθμό δέχονται ότι το αλλοδαπό δίκαιο αναπαραπέμπει στο δικό σας δίκαιο ή προσδιορίζει ως εφαρμοστέο το δίκαιο τρίτης χώρας (περαιτέρω παραπομπή).

Η ενδεχόμενη παραπομπή στο δίκαιο άλλης χώρας το οποίο αναπαραπέμπει στο ιταλικό δίκαιο προκύπτει στην Ιταλία όταν το αλλοδαπό δίκαιο στο οποίο γίνεται παραπομπή δέχεται ή προβλέπει από την πλευρά του την αναπαραπομπή στο ιταλικό δίκαιο. Η παραπομπή δεν ισχύει όταν το εφαρμοστέο δίκαιο έχει επιλεγεί από τους διαδίκους ή περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν τη μορφή πράξεων ή εξωσυμβατικές υποχρεώσεις.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

II.3. Μεταβολή του συνδετικού στοιχείου

Τι συμβαίνει εάν μεταβληθεί το συνδετικό στοιχείο, για παράδειγμα στην περίπτωση μεταβίβασης κινητών;

Εφαρμόζονται οι προαναφερόμενοι κανόνες.

II.4. Εξαιρέσεις από την κανονική εφαρμογή των κανόνων σύγκρουσης νόμων

  • Μπορούν τα δικαστήρια να αρνηθούν να εφαρμόσουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε περίπτωση ανακολουθίας με τη δημόσια διεθνή πολιτική; Υπάρχουν διατάξεις ή άλλοι κανόνες που εφαρμόζονται στην επικράτειά σας χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι κανόνες σύγκρουσης νόμων (επιτακτικοί κανόνες, υπό την έννοια των «κανόνων δημόσιας τάξης»);
  • Σύμφωνα με το ιταλικό δίκαιο (άρθρο 16 του νόμου 218/1995), ο δικαστής δεν μπορεί να εφαρμόσει το αλλοδαπό δίκαιο κατά παραπομπή εάν τα αποτελέσματά του είναι «αντίθετα προς τη δημόσια τάξη». Αυτό γίνεται συνήθως αντιληπτό ως «διεθνής δημόσια τάξη».
  • Σύμφωνα με το ιταλικό δίκαιο (άρθρο 17 του συγκεκριμένου νόμου) σε περιπτώσεις σύγκρουσης νόμων, οι διατάξεις του ιταλικού δικαίου υπερισχύουν και δεν επιτρέπεται παρέκκλιση, υπό την επιφύλαξη της παραπομπής στο αλλοδαπό δίκαιο, στο βαθμό που αυτό παρεκκλίνει από το στόχο και το πεδίο των διατάξεων εθνικού δικαίου.

II.5. Απόδειξη του αλλοδαπού δικαίου

  • Αντίστοιχος ρόλος του δικαστή και των διαδίκων;

    O δικαστής είναι αυτός που αποδεικνύει το αλλοδαπό δίκαιο, ο οποίος μπορεί να ζητήσει εξίσου τη βοήθεια των διαδίκων.

  • Ποιοι τρόποι απόδειξης γίνονται δεκτοί;

    Το αλλοδαπό δίκαιο αποδεικνύεται ως πραγματικό γεγονός. Ως εκ τούτου, οι πράξεις που εξειδικεύονται στις διεθνείς συμβάσεις, οι πληροφορίες που παρέχονται από τις αλλοδαπές αρχές μέσω του Υπουργείου Δικαιοσύνης και οι γνώμες εμπειρογνωμόνων και ειδικών μπορούν να χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικά μέσα.

  • Τι συμβαίνει εάν το αλλοδαπό δίκαιο δεν μπορεί να αποδειχθεί;

    Εφαρμόζεται το δίκαιο της παραπομπής χρησιμοποιώντας άλλα συνδετικά στοιχεία που παρέχονται στην ίδια υπόθεση, όπου αυτό είναι δυνατό. Εάν αυτό δεν είναι δυνατό, εφαρμόζεται το ιταλικό δίκαιο.

    Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

III. ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΝΟΜΩΝ

III.1. Συμβατικές ενοχές και δικαιοπραξίες

Η απλή αναφορά στη σύμβαση της Ρώμης του 1980 δεν επαρκεί. Οι κανόνες για ζητήματα που δεν καλύπτονται από τη σύμβαση της Ρώμης χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.

Το ιταλικό δίκαιο το προβλέπει ρητά. Για τις συμβατικές ενοχές αναφέρεται ειδικά στη σύμβαση της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980. Για υποθέσεις που δεν ρυθμίζονται από τη συγκεκριμένη σύμβαση αναφέρεται σε άλλες σχετικές διεθνείς συμβάσεις, όπου αυτό ισχύει.

Ο προσδιορισμός του εφαρμοστέου δικαίου υπόκειται εντούτοις σε συμβάσεις που συνάπτονται ελεύθερα μεταξύ των μερών.

Σε κάθε περίπτωση, το εφαρμοστέο δίκαιο που καθορίζεται από διεθνή σύμβαση ή με βάση τη βούληση των μερών μπορεί να κηρυχθεί ανεφάρμοστο αν αντίκειται στη δημόσια τάξη (για παράδειγμα, αντίκειται σε αστυνομικές διατάξεις ή διατάξεις ασφάλειας).

III.2. Εξωσυμβατικές ενοχές (αδικοπραξίες, αδικαιολόγητος πλουτισμός, διοίκηση αλλότριων, κλπ.)

Ο προαναφερόμενος νόμος 218/1995, εξειδικεύει τους κανόνες που εφαρμόζονται στις ακόλουθες περιπτώσεις εξωσυμβατικών ενοχών: μονομερής υπόσχεση (το δίκαιο του κράτους στο οποίο εδόθη υπόσχεση)· πιστωτικά μέσα (σύμβαση της Γενεύης του 1930 για συναλλαγματικές, γραμμάτια εις διαταγή και επιταγές, ενώ για άλλα πιστωτικά μέσα, όσον αφορά τις βασικές υποχρεώσεις, ισχύει το δίκαιο του κράτους στο οποίο εκδόθηκε το πιστωτικό μέσο)· εκούσια εκπροσώπηση (το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο αντιπρόσωπος έχει την επιχειρηματική του εγκατάσταση ή στην οποία ασκεί κατά κύριο λόγο τα καθήκοντά του)· ενοχές που απορρέουν από το νόμο (το δίκαιο του τόπου στον οποίο προκύπτει το γενεσιουργό της ενοχής γεγονός)· ευθύνη εξ αδικοπραξίας (το δίκαιο του κράτους στο οποίο έλαβε χώρα το συμβάν, υπό την επιφύλαξη, εφόσον αυτό ζητείται από τον παθόντα, της εφαρμογής του δίκαιου του κράτους στο οποίο έλαβε χώρα η πράξη που προξένησε τη ζημία και υπό την επιφύλαξη της παραπομπής στο εθνικό δίκαιο εάν εμπλέκονται πολίτες μόνον ενός κράτους).

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

III.3. Η προσωπική κατάσταση και οι πτυχές που συνδέονται με την οικογενειακή κατάσταση (επώνυμο, κατοικία, ικανότητα)

Η προσωπική κατάσταση και η ικανότητα καθώς και η ύπαρξη και το περιεχόμενο των δικαιωμάτων στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος του ονόματος, διέπονται από το εθνικό δίκαιο του ενδιαφερομένου, εξαιρουμένων των δικαιωμάτων που απορρέουν από οικογενειακές σχέσεις, για τα οποία ισχύουν, για κάθε περίπτωση χωριστά, οι κανόνες παραπομπής που ορίζονται από το νόμο 218 /1995.

III.4. Σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων συμπεριλαμβανομένης της υιοθεσίας

Όσον αφορά τη σχέση μεταξύ γονέων και τέκνων, το καθεστώς του νόμιμου τέκνου και η ιθαγένεια αποκτώνται στη βάση του εθνικού δικαίου των γονέων ή ενός εκ των γονέων κατά τη στιγμή της γέννησης. Για τη δημιουργία της σχέσης γονέως και τέκνου γίνεται παραπομπή στο εθνικό δίκαιο του τέκνου κατά τη στιγμή της γέννησης.

Όσον αφορά την υιοθεσία, στην περίπτωση υιοθεσίας παιδιού με σκοπό να του/της χορηγηθεί το καθεστώς νομίμου τέκνου, η οποία αποφασίζεται από τα ιταλικά δικαστήρια, εφαρμόζεται το ιταλικό δίκαιο.

Για άλλους κανόνες σύγκρουσης νόμων, το άρθρο 38 του νόμου 218/1995, περιλαμβάνει λεπτομερείς διατάξεις για τις διάφορες ενδεχόμενες περιπτώσεις.

III.5. Γάμος, ζεύγη εκτός γάμου, ελεύθερη συμβίωση, διαζύγιο, δικαστικός χωρισμός, υποχρεώσεις διατροφής

Όσον αφορά τα ζητήματα που αφορούν το γάμο, οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ συζύγων διέπονται από το δίκαιο της κοινής ιθαγένειας των συζύγων· στις λοιπές περιπτώσεις διέπονται από το δίκαιο του κράτους στο οποίο το ζεύγος έχει ζήσει για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Το εφαρμοστέο δίκαιο στις προσωπικές σχέσεις κατά γενικό κανόνα καλύπτει εξίσου την κοινή περιουσία των συζύγων, αλλά στην τελευταία περίπτωση μπορεί να υπάρξει παρέκκλιση όταν υπάρχει διαφορετική συμφωνία των συζύγων ή σε άλλες περιπτώσεις που προβλέπονται ειδικά από το νόμο.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Το ιταλικό δίκαιο δεν αναγνωρίζει ως αυτόνομο θεσμό άλλες μορφές ένωσης πέραν του γάμου.

Ο δικαστικός χωρισμός και το διαζύγιο διέπονται από το δίκαιο της κοινής ιθαγένειας των συζύγων· εφόσον αυτή λείπει, από το δίκαιο του κράτους στο οποίο έχει κατά κύριο λόγο ζήσει το ζεύγος. Στην τελευταία περίπτωση, εάν το αλλοδαπό δίκαιο δεν προβλέπει τους προαναφερόμενους θεσμούς, εφαρμόζεται το ιταλικό δίκαιο.

Οι οικογενειακές υποχρεώσεις διατροφής ρυθμίζονται με βάση τη σύμβαση της Χάγης της 2ας Οκτωβρίου1973.

III.6. Δίκαιο των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων

Στην Ιταλία εφαρμόζεται η γενική αρχή της σύμβασης για τη ρύθμιση θεμάτων που αφορούν τη συζυγική περιουσία.

Υπάρχει η δυνατότητα να επιλέξουν ένα εναλλακτικό σύστημα από εκείνο της σύμβασης για τη ρύθμιση των θεμάτων που αφορούν τη συζυγική περιουσία, όπως είναι ο χωρισμός της περιουσίας ή άλλο σύστημα που ορίζεται με συμφωνία των συζύγων.

III.7. Διαθήκες και κληρονομική διαδοχή

Η κληρονομική διαδοχή διέπεται από το δίκαιο του θανόντος κατά τη στιγμή του θανάτου. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, ο θανών μπορεί, μέσω δήλωσης στη διαθήκη, να ορίσει, ως εφαρμοστέο για τη διαθήκη του δίκαιο, το δίκαιο της χώρας στην οποία διαμένει· εάν είναι ιταλός υπήκοος, η συγκεκριμένη επιλογή δεν θίγει τα δικαιώματα προτεραιότητας των νόμιμων κληρονόμων που διαμένουν στην Ιταλία.

Όσον αφορά τη μορφή της διαθήκης, αυτή θεωρείται έγκυρη εάν αναγνωρίζεται από το δίκαιο του τόπου στον οποίο ο διαθέτης διέθεσε τα περιουσιακά του στοιχεία ή από το δίκαιο του κράτους του οποίου, κατά τη στιγμή της διαθήκης ή του θανάτου, ο διαθέτης ήταν υπήκοος ή από το δίκαιο του τόπου κατοικίας ή διαμονής του διαθέτη κατά τη στιγμή της διαθήκης ή του θανάτου.

III.8. Ακίνητη περιουσία

Ακίνητα, κινητά (δεν φαίνεται σκόπιμο στο συγκεκριμένο πλαίσιο να επιμείνουμε σε λεπτομέρειες σχετικά με τα άϋλα περιουσιακά στοιχεία).

Η κυριότητα και τα λοιπά εμπράγματα δικαιώματα διέπονται από το δίκαιο του κράτους στο οποίο ευρίσκεται η περιουσία.

III.9. Αφερεγγυότητα

Σύμφωνα με το ιταλικό δίκαιο δεν υπάρχει ρητή διάταξη σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε περιπτώσεις σύγκρουσης νόμων όσον αφορά τη αφερεγγυότητα.

Όσον αφορά τους ενιαίους κανόνες σύγκρουσης νόμων μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης γίνεται παραπομπή στον κανονισμό (EΚ) 1346/2000 του Συμβουλίου.

« Εφαρμοστέο δίκαιο - Γενικές Πληροφορίες | Ιταλία - Γενικές Πληροφορίες »

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Τελευταία ενημέρωση: 03-04-2007

 
  • Κοινοτικό δίκαιο
  • Διεθνές δίκαιο

  • Βέλγιο
  • Βουλγαρία
  • Τσεχία
  • Δανία
  • Γερµανία
  • Εσθονία
  • Ιρλανδία
  • Ελλάδα
  • Ισπανία
  • Γαλλία
  • Ιταλία
  • Κύπρος
  • Λεττονία
  • Λιθουανία
  • Λουξεµβούργο
  • Ουγγαρία
  • Μάλτα
  • Κάτω Χώρες
  • Αυστρία
  • Πολωνία
  • Πορτογαλία
  • Ρουμανία
  • Σλοβενία
  • Σλοβακία
  • Φινλανδία
  • Σουηδία
  • Ηνωµένο Βασίλειο