Komisja Europejska > EJN > Prawo właściwe > Czechy

Ostatnia aktualizacja: 19-10-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Prawo właściwe - Czechy

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

I. ŹRÓDŁA OBOWIĄZUJĄCYCH NORM I.
I.1. Normy krajowe I.1.
I.2. Obowiązujące międzynarodowe konwencje wielostronne I.2.
I.3. Podstawowe obowiązujące konwencje dwustronne I.3.
II. WPROWADZANIE NORM KOLIZYJNYCH II.
II.1. Obowiązek stosowania przez sędziego norm kolizyjnych z własnej inicjatywy II.1.
II.2. Odesłanie II.2.
II.3. Zmiana czynnika łączącego II.3.
II.4. Wyjątki od normalnego stosowania norm kolizyjnych II.4.
II.5. Dowody prawa obcego II.5.
III. NORMY KOLIZYJNE III.
III.1. Zobowiązania umowne i akty prawne III.1.
III.2. Zobowiązania pozaumowne (czyny niedozwolone, bezpodstawne wzbogacenie, negotiorum gestio (prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia) itp.) III.2.
III.3. Status osobowy i jego aspekty związane ze stanem cywilnym (nazwisko, miejsce pobytu, zdolność) III.3.
III.4. Ustalenie istnienia stosunku rodzicielstwa, w tym przysposobienie III.4.
III.5. Małżeństwo, pary niebędące w związku małżeńskim, rozwód, separacja sądowa, zobowiązania alimentacyjne III.5.
III.6. Małżeńskie ustroje majątkowe III.6.
III.7. Testamenty i dziedziczenie III.7.
III.8. Nieruchomości III.8.
III.9. Upadłość III.9.

 

I. ŹRÓDŁA OBOWIĄZUJĄCYCH NORM

I.1. Normy krajowe

Normy kolizyjne w Republice Czeskiej mają swe źródło wyłącznie w ustawach oraz konwencjach międzynarodowych, które wiążą Republikę Czeską i stanowią część prawa czeskiego.

Normy te nie wywodzą się z orzecznictwa sądów stosujących prawo czeskie.

I.2. Obowiązujące międzynarodowe konwencje wielostronne

Kompletny wykaz obowiązujących międzynarodowych konwencji wielostronnych, przepisów ujednolicających w przypadkach kolizji norm prawa materialnego i bezposrednio stosowanych przepisów międzynarodowego prawa prywatnego. Wykaz nie uwzględnia konwencji w dziedzinie prawa międzynarodowego procesowego:

  1. Konwencja o ujednostajnieniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, Warszawa, 12 października 1929 r.
  2. Konwencja o prawie własciwym dla wypadków drogowych, Haga, 4 maja 1971 r.
  3. Konwencja o ujednoliceniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, Montreal, 28 maja 1999 r.
  4. Protokół zmieniający Konwencję o ujednostajnieniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, podpisaną w Warszawie w dniu 12 października 1929 r., Haga, 28 wrzesnia 1955 r.
  5. Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), Genewa, 19 maja 1956 r.
  6. Konwencja wiedeńska o odpowiedzialnosci cywilnej za szkodę jądrową, Wiedeń, 21 maja 1963 r.
  7. Wspólny protokół dotyczący stosowania Konwencji wiedeńskiej i Konwencji paryskiej, Wiedeń, 21 wrzesnia 1988 r.
  8. Konwencja o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów, Nowy Jork, 14 czerwca 1974 r., zmieniona Protokołem z 11 kwietnia 1980 r., Nowy Jork, 14 czerwca 1974 r.
  9. Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów i Protokół dodatkowy do tej konwencji, Wiedeń, 11 kwietnia 1980 r.
  10. Porozumienie lizbońskie o ochronie i międzynarodowej rejestracji nazw pochodzenia z dnia 31 października 1958 r., zrewidowane w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r., Lizbona, 31 października 1958 r.
  11. Porozumienie madryckie o międzynarodowej rejestracji znaków z dnia 14 kwietnia 1891 r., zrewidowane w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r., w Nicei dnia 15 czerwca 1957 r. i w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r., oraz Protokół do tego porozumienia, Sztokholm, 14 lipca 1967 r.
  12. Konwencja haska dotycząca międzynarodowego zarządu mieniem osób zmarłych, Haga, 2 października 1973 r.
  13. Konwencja o jurysdykcji, prawie własciwym, uznawaniu, wykonaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialnosci rodzicielskiej i srodków ochrony dzieci, Haga, 19 października 1996 r.
  14. Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych z dnia 9 wrzesnia 1886 r., zmieniona w Paryżu dnia 4 maja 1896 r., zrewidowana w Berlinie dnia 13 listopada 1908 r., zmieniona w Bernie dnia 20 marca 1914 r. i zrewidowana w Rzymie dnia 2 czerwca 1928 r., w Brukseli dnia 26 czerwca 1948 r., w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. i w Paryżu dnia 24 lipca 1971 r., Paryż, 24 lipca 1971 r.
  15. Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami, Berno, 9 maja 1980 r.
  16. Konwencja uzupełniająca Konwencję warszawską o ujednostajnieniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny, Guadalajara, 18 wrzesnia 1961 r.
  17. Konwencja Narodów Zjednoczonych o przewozie towarów drogą morską, Hamburg, 31 marca 1978 r.
  18. Konwencja paryska o ochronie własnosci przemysłowej, sporządzona w Paryżu dnia 20 marca 1883 r., zrewidowana w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r., w Lizbonie dnia 31 października 1958 r. i w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r., Paryż, 20 marca 1883 r.
  19. Porozumienia madryckie dotyczące zwalczania fałszywych lub oszukańczych oznaczeń pochodzenia towarów, zawarte w Madrycie dnia 14 kwietnia 1891 r., przejrzane w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r. i w Lizbonie dnia 31 października 1958 r., oraz Akt uzupełniający, Sztokholm, 14 lipca 1967 r.
  20. Powszechna konwencja o prawie autorskim oraz Protokoły 2 i 3 (przejrzana w Paryżu dnia 24 lipca 1971 r. i Protokół dodatkowy 2), Genewa, 6 wrzesnia 1952 r.
  21. Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, Rzym, 26 października 1961 r.
  22. Konwencja o udzielaniu patentów europejskich (Konwencja o patencie europejskim), zmieniona aktem zmieniającym artykuł 63 Konwencji z dnia 17 grudnia 1991 r. oraz decyzjami Rady Administracyjnej Europejskiej Organizacji Patentowej z dnia 21 grudnia 1978 r., z dnia 13 grudnia 1994 r., z dnia 20 października 1995 r., z dnia 5 grudnia 1996 r. oraz z dnia 10 grudnia 1998 r., Monachium, 5 października 1973 r.
I.3. Podstawowe obowiązujące konwencje dwustronne

Poniżej wymienione zostały umowy dwustronne najczęsciej stosowane przez sądy:

Do góryDo góry

  1. Traktat między Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną a Węgierską Republiką Ludową w sprawie pomocy prawnej i ustalania stosunków prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych, Bratysława, 28 marca 1989 r.
  2. Umowa między Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną a Polską Rzecząpospolitą Ludową o pomocy prawnej i ustalania stosunków prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych, Warszawa, 21 grudnia 1987 r.
  3. Traktat między Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie pomocy prawnej i ustalania stosunków prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych, Moskwa, 12 sierpnia 1982 r.
  4. Traktat między Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną a Republiką Austrii w sprawie stosunków prawnych w sprawach cywilnych, instrumentów i informacji prawnej, wraz z Protokołem końcowym, Praga, 10 listopada 1961 r.
  5. Traktat między Republiką Czeską a Republiką Słowacką w sprawie pomocy prawnej udzielanej przez organy sądowe i w sprawie ustalania niektórych stosunków prawnych w sprawach cywilnych i karnych, wraz z Protokołem końcowym, Praga, 29 października 1992 r.

II. WPROWADZANIE NORM KOLIZYJNYCH

II.1. Obowiązek stosowania przez sędziego norm kolizyjnych z własnej inicjatywy

W prawie czeskim istnieją „indykatywne normy kolizyjne”, których stosowanie można wyłączyć w drodze porozumienia stron, a czynniki łączące zawarte w ich treści strony mogą zastąpić postanowieniami umowy; oraz „obligatoryjne normy kolizyjne”, mające zastosowanie niezależnie od woli stron. Wybór prawa właściwego przez strony jest nieograniczony, tzn. strony mogą wybrać jakiekolwiek obowiązujące prawo jako prawo właściwe do oceny stosunków prawnych między nimi. Indykatywne uregulowania mają zastosowanie przede wszystkim do stosunków umownych podlegających przepisom prawa handlowego, cywilnego i prawa pracy. Istnienie norm obligatoryjnych daje stronom gwarancję większej pewności prawnej w stosunkach, których przejrzysta regulacja leży bardziej w interesie państwa, np. ze sfery prawa rzeczowego, dziedziczenia i prawa rodzinnego oraz norm kolizyjnych w kwestii zdolności prawnej.

Do góryDo góry

Dlatego też sądy stosują reguły kolizyjne zawarte w prawie czeskim w sprawach objętych zakresem indykatywnych reguł kolizyjnych, jeżeli strony wybiorą prawo czeskie jako prawo właściwe; jeżeli strony nie wskażą prawa właściwego w sprawach objętych zakresem obligatoryjnych norm kolizyjnych, to sędzia stosuje prawo czeskie z urzędu we wszystkich takich sprawach.

II.2. Odesłanie

Ogólne stosowanie odesłania regulują przepisy ustawy Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe, w myśl których można dopuścić odesłanie, jeżeli jest to zgodne z racjonalną i uzasadnioną konstrukcją danego stosunku prawnego.

Zasadniczo odesłanie dopuszcza się przede wszystkim w odniesieniu do kwestii prawnych dotyczących statusu osobowego, prawa rodzinnego i dziedziczenia, natomiast rzadko stosuje się odesłanie względem stosunków umownych.

Dopuszczenie odwołania w rozumieniu ustawy Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe oznacza, że można stosować wyłącznie przepisy materialne prawa obcego wskazanego jako właściwe. Takie rozwiązanie wyklucza zatem dalsze odesłanie przewidziane normami kolizyjnymi systemu prawnego, do którego nastąpiło odesłanie.

II.3. Zmiana czynnika łączącego

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe ogólnie przewiduje, że miejsce lub położenie rzeczy w danej chwili, będąc czynnikiem łączącym, przesądza o pojawieniu się lub wygasnięciu prawa własciwego dla tej rzeczy (lex rei sitae). Jeżeli rzecz jest w trakcie przewozu, prawem własciwym jest prawo miejsca nadania rzeczy (lex loci expeditionis). Jeżeli przewóz rzeczy przebiega etapowo, z użyciem różnych srodków transportu, to rozstrzyga miejsce rozpoczęcia całej operacji przewozu.

Do góryDo góry

Obliczanie terminu przedawnienia podlega prawu miejsca, w którym znajduje się rzecz na początku biegu przedawnienia.

Rozstrzyganie kolizji związanych z przemieszczaniem się osób opisano w pkt 3.5, 3.6 i 3.7 poniżej.

W przypadku gdy strony umowy nie wskazały prawa własciwego dla stosunków między nimi, ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe przewiduje, że stosunki prawne między stronami regulowane są prawem, którego stosowanie jest zgodne z racjonalnym kształtem tego stosunku. Regułą jest, że:

  • prawem własciwym do umowy przewozu jest prawo miejsca, w którym w chwili zawarcia umowy znajduje się siedziba lub miejsce zamieszkania przewoźnika lub spedytora;
  • prawem własciwym do umowy ubezpieczenia jest obowiązujące prawo miejsca, w którym w chwili zawarcia umowy znajduje się siedziba lub miejsce zamieszkania ubezpieczyciela;
  • prawem własciwym do umowy zlecenia i podobnych umów jest prawo miejsca, w którym w chwili zawarcia umowy znajduje się siedziba lub miejsce zamieszkania zleceniodawcy.
II.4. Wyjątki od normalnego stosowania norm kolizyjnych
a) Porządek publiczny (ordre public)

W Republice Czeskiej nie stosuje się przepisów prawa obcego, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z zasadami porządku społecznego i publicznego Republiki Czeskiej i jej ustawodawstwem - istnieje przymus pełnego stosowania tych zasad. Jest to środek o charakterze wyjątkowym, stosuje się go tylko w skrajnych, konkretnych przypadkach.

Do góryDo góry

Fundamentalne zasady porządku społecznego i publicznego to takie, których poszanowanie ma na celu zaspokojenie podstawowych interesów państwa i społeczeństwa oraz zasady rządów prawa. Jednakże wyjątkowa ochrona na mocy klauzuli porządku publicznego wcale nie ma zastosowania do wszystkich bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa czeskiego.

Do aktów prawnych, których treść może przesądzać o zastosowaniu wyjątkowej klauzuli porządku publicznego na skalę krajową, zalicza się w szczególności Konstytucja Republiki Czeskiej (Ustawa Konstytucyjna nr 1/1993), wraz z Kartą Podstawowych Praw i Wolności (ogłoszona pod numerem 2/1993).

b) Bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa

Są to przepisy prawa krajowego, od których stosowania nie można odstąpić w drodze umowy ani w jakikolwiek inny sposób, oraz których nie można zastąpić ani wyprzeć prawem obcym w granicach przedmiotu ich regulacji.

W prawie czeskim brak wyszczególnienia przepisów bezwzględnie obowiązujących, ale jako przykłady można wskazać: w sferze prawa administracyjnego i finansowego – ustawę nr 143/2001 w sprawie ochrony konkurencji, ustawę nr 219/1995 Prawo dewizowe, ustawę nr 634/1992 o ochronie konsumentów; w sferze prawa karnego – ustawę nr 140/1961, Kodeks karny; w sferze prawa pracy – regulacje, których stosowanie jest konieczne, takie jak przepisy dotyczące maksymalnego wymiaru czasu pracy w tygodniu, zakazu wykonywania niektórych prac przez kobiety, godzin nadliczbowych i pracy w porze nocnej wykonywanej przez pracowników młodocianych, zawarte w ustawie nr 65/1995 Kodeks pracy.

Do góryDo góry

II.5. Dowody prawa obcego

W prawie czeskim istnieje obowiązek ustalenia treści prawa obcego przez władzę rozstrzygającą, zwykle sąd. Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe stanowi, że sąd musi podjąć wszelkie czynności wymagane do przeprowadzenia dowodu prawa obcego. Przewiduje również, że jeśli sąd nie zna treści prawa obcego, może zwrócić się o informacje w tej kwestii do Ministerstwa Sprawiedliwości. Ministerstwo wydaje także opinie w sprawach, w których występują wątpliwości dotyczące stosunków prywatnoprawnych z udziałem elementu międzynarodowego.

III. NORMY KOLIZYJNE

III.1. Zobowiązania umowne i akty prawne
a) Źródła prawa

W prawie czeskim dla wszystkich dziedzin stosunków prawnych podstawowym źródłem norm kolizyjnych jest ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe.

Źródłem prawa dla stosunków wekslowych i czekowych jest ustawa Prawo wekslowe i czekowe, tj. ustawa nr 191/1950, ze zmianami („Prawo wekslowe i czekowe”).

b) Zakres zastosowania

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe zawiera reguły kolizyjne dla wzajemnych stosunków majątkowych między stronami stosunków umownych, w tym przepisy dotyczące odesłania (patrz pkt 2.2 powyżej), obejmujące powstanie, zmianę, zabezpieczenie i skutki naruszeń odpowiedzialnosci umownej, przedawnienie w stosunkach umownych oraz potrącenia. Reguluje także stosunki pracownicze, w szczególnosci okolicznosci związane z zawarciem i trwaniem umów o pracę.

Do góryDo góry

Ustawa Prawo wekslowe i czekowe zawiera przepisy szczególne w sprawie deklaracji wekslowych i czeków.

c) Stosowane czynniki łączące

Czynnikiem łączącym jest w szczególnosci zgodne oswiadczenie woli stron co do prawa regulującego stosunki prawne między nimi, tj. wybór prawa (lex electa, lex voluntatis).

Jeżeli strony wzajemnych stosunków majątkowych nie dokonały wyboru prawa, prawem własciwym jest prawo, którego stosowanie jest zgodne z racjonalnym kształtem stosunku, w poszczególnych stosunkach umownych:

  1. do umów sprzedaży i umów o dzieło, prawem własciwym jest prawo miejsca, w którym w chwili zawarcia umowy znajduje się siedziba lub miejsce zamieszkania sprzedawcy lub wykonawcy dzieła;
  2. do umów, których przedmiotem jest nieruchomosć, prawem własciwym jest prawo miejsca położenia nieruchomosci (lex rei sitae);
  3. do umów przewozu, prawem własciwym jest prawo miejsca, w którym w chwili zawarcia umowy znajduje się siedziba lub miejsce zamieszkania przewoźnika lub spedytora;
  4. do umów ubezpieczenia, zasadniczo prawem własciwym jest prawo obowiązujące w miejscu, w którym w chwili zawarcia umowy znajduje się siedziba lub miejsce zamieszkania ubezpieczyciela;
  5. do umów o posrednictwo w sprzedaży (umów agencyjnych) lub o przedstawicielstwo handlowe, prawem własciwym jest prawo miejsca, w którym w chwili zawarcia umowy znajduje się siedziba lub miejsce zamieszkania osoby, na rzecz której posrednik wykonuje czynnosci;
  6. do wielostronnych umów o wymianę towarową, prawem własciwym jest prawo, którego stosowanie najlepiej odpowiada kształtowi całosci stosunków.

Co do zasady pozostałe umowy regulowane są prawem państwa, w którym obie strony mają swe siedziby lub miejsca zamieszkania; jeżeli strony nie mają siedzib lub miejsca zamieszkania w tym samym państwie, a umowa jest zawarta w obecnosci stron, prawem własciwym jest prawo miejsca zawarcia umowy (lex loci conclusionis contractus).

Do góryDo góry

Jeżeli umowę zawarto na odległosć bez obecnosci stron, prawem własciwym jest prawo miejsca siedziby lub zamieszkania strony przyjmującej ofertę zawarcia umowy.

W prawie pracy analogicznym czynnikiem wskazującym prawo własciwe do stosunków wynikających z umowy o pracę jest zasadniczo prawo miejsca wykonywania pracy (lex loci laboris), chyba że strony postanowią inaczej.

Ustawa prawo wekslowe i czekowe stanowi, że prawem własciwym jest przede wszystkim prawo miejsca sporządzenia deklaracji wekslowej lub prawo kraju płatnosci czeku.

III.2. Zobowiązania pozaumowne (czyny niedozwolone, bezpodstawne wzbogacenie, negotiorum gestio (prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia) itp.)
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe oraz traktaty międzynarodowe wiążące Republikę Czeską, w szczególnosci Konwencja o prawie własciwym dla wypadków drogowych.

b) Zakres zastosowania

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe zawiera tylko skrótową regulację kwestii odszkodowania za powstałe szkody, spowodowane inaczej niż przez niewykonanie lub niewłasciwe wykonanie zobowiązań wynikających z umów i innych czynnosci prawnych; ustawa zawiera także normy odnoszące się do negotiorum gestio, bezpodstawnego wzbogacenia, spełnienia swiadczenia za inną osobę, użycia rzeczy z korzyscią dla innej osoby oraz poswięcenia rzeczy lub poniesienia wydatku w przypadku wspólnego zagrożenia.

c) Czynniki łączące

Jeżeli chodzi o roszczenia o naprawienie szkody spowodowanej inaczej niż przez nienależyte wykonanie lub niewykonanie zobowiązania, prawem własciwym jest prawo miejsca wystąpienia szkody (lex loci damni infecti) lub prawo miejsca, w którym zaistniały okolicznosci przesądzające o powstaniu roszczenia odszkodowawczego (lex loci delicti commissi). Prawem własciwym roszczeń odszkodowawczych w sferze prawa rodzinnego jest prawo regulujące dany stosunek podstawowy (lex causae stosunku prawnego).

Do góryDo góry

Do stosunków prawnych związanych z prowadzeniem cudzych spraw bez zlecenia ma zastosowanie generalnie czynnik łączący miejsca wykonania czynnosci przez osobę działającą bez zlecenia. W przypadkach bezpodstawnego wzbogacenia prawem własciwym jest ogólnie prawo regulujące okolicznosci prawne przesądzające o osiągnięciu korzysci majątkowych. W przypadku gdy ktos spełnia swiadczenie za inną osobę, ogólną zasadą jest, że roszczenia osoby wynikające z tego zachowania podlegają prawu regulującemu zobowiązania osoby, na rzecz której spełniono swiadczenie (lex causae zobowiązania wykonanego za inną osobę). Podobnie w przypadkach użycia rzeczy z korzyscią dla innej osoby bez zamiaru ingerencji w interesy tej osoby (tj. inaczej niż przy negotiorum gestio), analogicznie prawem własciwym jest prawo miejsca, w którym nastąpiło użycie rzeczy (lex loci damni infecti), oraz w przypadkach poswięcenia rzeczy lub poniesienia wydatku w przypadku wspólnego zagrożenia czynnikiem łączącym jest miejsce wykonania czynnosci.

III.3. Status osobowy i jego aspekty związane ze stanem cywilnym (nazwisko, miejsce pobytu, zdolność)
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe, ustawa Prawo wekslowe i czekowe oraz ustawa nr No 513/1991, Kodeks handlowy, ze zmianami („Kodeks handlowy”).

b) Zakres zastosowania

Kwestie warunków zdolnosci prawnej, zdolnosci do czynnosci prawnych i zdolnosci do bycia stroną w postępowaniu reguluje ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe. Zakres ustawy obejmuje także status osobowy cudzoziemców i wygasnięcie zdolnosci prawnej przy uznaniu osoby za zmarłą.

Do góryDo góry

Sekcja 22 Kodeksu handlowego reguluje kwestię zdolnosci prawnej zagranicznych osób prawnych.

Ustawa Prawo wekslowe i czekowe ustanawia zasady oceny zdolnosci osoby do zaciągania zobowiązań z weksla lub czeku.

Prawo czeskie nie zna pojęcia „domicylu” (miejsca pobytu) i powiązanego z nim statusu osobowego. Stąd czynnik łączący miejsca pobytu nie ma znaczenia w prawie czeskim oraz nie pokrywa się z czeskim pojęciem trvalé bydliště [stałe miejsce zamieszkania].

c) Czynniki łączące

Czynnikiem łączącym własciwym dla zdolnosci prawnej i zdolnosci do czynnosci prawnych jest narodowosć danej osoby (lex patriae), a dla cudzoziemca dokonującego czynnosci prawnych na terytorium Republiki Czeskiej wystarczająca jest zdolnosć przyznana prawem czeskim (lex loci conclusionis contractus).

Prawem własciwym do oceny zdolnosci prawnej zagranicznej osoby prawnej jest prawo państwa, w którym dana osoba prawna została utworzona (lex loci incorporationis).

Poza jednym wyjątkiem przewidzianym przez prawo cudzoziemcy mają takie same prawa i obowiązki w stosunkach osobowych i majątkowych, jak obywatele czescy; to samo dotyczy zagranicznych osób prawnych.

W opinii doktryny czeskiej aspekt uprawnienia osoby do nazwiska można zaliczyć do sfery statusu osobowego; stąd też prawem własciwym w tej mierze jest prawo regulujące zdolnosć prawną oraz zdolnosć do czynnosci prawnych osoby (lex causae statusu osobowego).

Zdolnosć do zaciągania zobowiązań wekslowych i czekowych zgodnie z artykułem I, sekcja 91 i artykułem II sekcja 69 zasadniczo podlega prawu państwa, którego dana osoba jest obywatelem (lex patriae osoby zaciągającej zobowiązania wekslowe lub czekowe).

Do góryDo góry

d) Normy bezwzględnie obowiązujące, wyjątkowa klauzula krajowego porządku publicznego (ordre public)

Ogólną podstawę prawną stosowania klauzuli porządku publicznego stanowi artykuł 10 Karty podstawowych praw i wolnosci, przyznający każdej osobie prawo do zachowania godnosci, czci, dobrego imienia oraz do ochrony swojego imienia. Gwarantuje także każdemu prawo do ochrony przed bezprawnym gromadzeniem, publikacją i innym nadużyciem danych osobowych.

III.4. Ustalenie istnienia stosunku rodzicielstwa, w tym przysposobienie
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe, Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka zagranicę, Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego oraz Konwencja o jurysdykcji, prawie własciwym, uznawaniu, wykonaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialnosci rodzicielskiej i srodków ochrony dzieci.

b) Zakres regulacji

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe zawiera normy kolizyjne dotyczące stosunków między rodzicami a dziećmi, w tym ustalenia lub zaprzeczenia ojcostwa, stosunków prawnych związanych z wychowaniem dzieci oraz innych obowiązków rodziców i dzieci, m.in. obowiązku alimentacyjnego (patrz pkt 3.5 poniżej) oraz przepisy normujące kwestię przysposobienia, zwłaszcza w sytuacji odmiennej narodowosci małżonków i dziecka lub różnej narodowosci samych małżonków. Przepisy te mają również zastosowanie do stosunków prawnych wynikających z opieki nad dziećmi lub osobami pozbawionymi zdolnosci prawnej.

Do góryDo góry

c) Czynniki łączące

W stosunkach między rodzicami a dziećmi czynnikiem łączącym przy ustalaniu lub zaprzeczeniu ojcostwa jest ogólnie obywatelstwo dziecka z urodzenia (lex patriae dziecka). Stosunki między rodzicami a dziećmi, w tym wychowanie i obowiązek alimentacyjny podlegają prawu państwa, którego obywatelem jest dziecko (lex patriae dziecka). W sprawach o przysposobienie czynnikiem łączącym jest obywatelstwo przysposabiającego (lex patriae przysposabiającego). Zgoda dziecka na przysposobienie oceniania jest według prawa państwa, którego przysposobione dziecko jest obywatelem (lex patriae dziecka).

Prawem własciwym dla warunków ustanowienia i ustania opieki nad dziećmi lub osobami pozbawionymi zdolnosci prawnej jest prawo państwa, którego obywatelem jest nieletni (lex patriae nieletniego). Obowiązek podjęcia i sprawowania opieki reguluje prawo państwa, którego obywatelem jest opiekun (lex patriae opiekuna). Prawem własciwym dla stosunków między opiekunem a nieletnim jest prawo, którym posługuje się sąd lub prawo regulujące opiekę (lex fori).

d) Normy bezwzględnie obowiązujące

Regulacje bezwzględnie obowiązujące w tej dziedzinie to odpowiednie przepisy Kodeksu karnego (przestępstwa przeciwko rodzinie i małoletnim). Chodzi tu przede wszystkim o porzucenie dziecka, zaniechanie obowiązku alimentacyjnego, bicie osoby powierzonej opiece itp.

III.5. Małżeństwo, pary niebędące w związku małżeńskim, rozwód, separacja sądowa, zobowiązania alimentacyjne
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe.

Do góryDo góry

b) Zakres regulacji

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe reguluje kwestie związane ze zdolnoscią osoby do wstąpienia w związek małżeński, warunki zawarcia aktu małżeństwa oraz przesłanki ważnosci małżeństwa, rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, unieważnienie małżeństwa i wzajemne prawa rodziców dziecka niebędących małżeństwem. Normuje także obowiązki alimentacyjne rodziców i dzieci.

Prawo czeskie nie zawiera przepisów regulujących związki osób tej samej płci ani separacji sądowej.

c) Własciwe czynniki łączące

Zdolnosć do wstąpienia w związek małżeński, w tym przesłanki ważnosci małżeństwa podlegają prawu państwa, którego obywatelem jest dana osoba (lex patriae nupturienta), formę zawarcia małżeństwa reguluje prawo miejsca zawarcia aktu małżeństwa (lex loci conclusionis contractus).

Rozwód zasadniczo podlega prawu państwa, którego obywatelami są małżonkowie w chwili wszczęcia postępowania (lex patriae małżonków).

Prawa matki dziecka względem ojca dziecka ocenia się według prawa państwa, którego obywatelem jest matka w chwili narodzin dziecka (lex patriae matki w chwili narodzin dziecka).

Prawem własciwym do obowiązków alimentacyjnych rodziców względem dzieci jest, z jedynym wyjątkiem (patrz pkt 3.4), prawo państwa, którego obywatelem jest dziecko (lex patriae dziecka); roszczenia alimentacyjne rodziców względem dzieci podlegają prawu państwa, którego obywatelem jest rodzic występujący z roszczeniem (lex patriae).

d) Normy bezwzględnie obowiązujące, wyjątkowa klauzula krajowego porządku publicznego (ordre public)

Odpowiednie przepisy bezwzględnie obowiązujące zawiera Kodeks karny, m.in. zakaz bigamii.

Do góryDo góry

III.6. Małżeńskie ustroje majątkowe
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe.

 b) Zakres regulacji

Zakres ustawy obejmuje małżeńskie ustroje majątkowe, w tym rozwiązania umowne.

c) Właściwe czynniki łączące

Stosunki osobowe i majątkowe zasadniczo podlegają prawu państwa, którego obywatelami są małżonkowie (lex patriae małżonków), z wyjątkiem przypadków, gdy mają różne obywatelstwo – wtedy prawem właściwym jest prawo czeskie.

Jeżeli małżeńskie ustroje majątkowe są uregulowane umową, stosunki takie podlegają prawu właściwemu dla małżeńskich ustrojów majątkowych w chwili zawarcia umowy (lex causae prawa właściwego w chwili zawarcia umowy regulującej małżeńskie stosunki majątkowe).

III.7. Testamenty i dziedziczenie
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe, a także Konwencja dotycząca międzynarodowego zarządu mieniem osób zmarłych.

b) Zakres regulacji

Przepisy te wskazują prawo właściwe dla dziedziczenia oraz oceny zdolności testowania lub odwołania testamentu, oraz aspektów takich jak skutki wad testamentu i ich wykazanie w toku sporządzania lub unieważniania testamentu, a także formy testamentu.

c) Właściwe czynniki łączące

Prawem właściwym dla stosunków prawnych związanych z dziedziczeniem jest zasadniczo prawo państwa, którego obywatelem była osoba zmarła w chwili śmierci. (lex patriae zmarłego). Zdolność testowania lub odwołania testamentu, w tym wady tej czynności prawnej oraz określanie innych możliwych metod sukcesji w przypadku śmierci podlegają lex patriae zmarłego w chwili ogłoszenia jego testamentu. To samo prawo jest prawem właściwym w kwestiach formy testamentu i jego unieważnienia; jednakże wystarczy, jeśli forma lub unieważnienie testamentu są zgodne z prawem państwa, w którym sporządzono testament.

Do góryDo góry

III.8. Nieruchomości
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe.

b) Zakres regulacji

Ustawa zawiera w szczególnosci reguły kolizyjne mające zastosowanie do prawa własnosci nieruchomosci i rzeczy ruchomych, w tym rzeczy w przewozie, jak również uregulowań dotyczących wpisów do publicznych ksiąg stwierdzających własnosć nieruchomosci oraz nabycia własnosci w drodze zasiedzenia.

Ustawa reguluje także oznaczanie chwili, w której prawo do rozporządzania rzeczą przechodzi na nabywcę, kiedy to przechodzi nań prawo do pobierania pożytków, jak również ryzyko uszkodzenia rzeczy oraz prawo podmiotowe do odszkodowania za szkody poniesione w związku z rzeczą, wraz z zastrzeżeniem tytułu własnosci przenoszonej rzeczy.

c) Własciwe czynniki łączące

Czynnikiem łączącym zarówno dla nieruchomosci, jak i rzeczy ruchomych jest miejsce położenia rzeczy (lex rei sitae), jakkolwiek w przypadku ruchomosci chodzi o miejsce położenia rzeczy w chwili zaistnienia okolicznosci przesadzających o nabyciu lub utracie własnosci. Jeżeli rzecz jest przewożona, to powstanie i wygasnięcie praw własnosci rzeczy ocenia się według prawa miejsca nadania rzeczy (lex loci expeditionis).

Nabycie własnosci w drodze zasiedzenia podlega prawu miejsca położenia rzeczy w chwili rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia; osoba nabywająca własnosć przez zasiedzenie może wystąpić o stosowanie prawa państwa, na którego terytorium doszło do zasiedzenia, jeżeli w czasie, gdy rzecz znajdowała się na obszarze tego państwa, spełnione były wszystkie warunki zasiedzenia zgodnie z prawem tego państwa.

Do góryDo góry

Do celów przeniesienia prawa do używania rzeczy i pobierania pożytków oraz do celów przeniesienia ryzyka uszkodzenia rzeczy wraz z prawem do odszkodowania, a także zastrzeżenia tytułu własnosci, prawem własciwym między stronami stosunku jest prawo regulujące ich stosunek umowny (lex causae stosunku umownego).

d) Wyjątkowa klauzula krajowego porządku publicznego (ordre public)

Zastosowanie ma art. 11 Karty podstawowych praw i wolnosci. Przewiduje on ochronę własnosci, uwzględniając fakt, że własnosć jest czynnikiem wiążącym i nie wolno z niej korzystać ze szkodą dla praw innych osób ani z naruszeniem interesów ogółu chronionych prawem. Wykonywanie prawa własnosci nie może szkodzić zdrowiu ludzi, srodowisku lub otoczeniu ponad poziom okreslony w ustawie.

Karta podstawowych praw i wolnosci stanowi również, że przepadek rzeczy lub przymusowe ograniczenie praw własnosci może nastąpić tylko w interesie publicznym, w przypadkach okreslonych w ustawie i za odszkodowaniem.

III.9. Upadłość
a) Źródła prawa

Ustawa Prawo międzynarodowe prywatne i procesowe.

b) Zakres regulacji

Regulacje w tej mierze ograniczają się do przepisów szczególnych o upadłości podmiotów, które na mocy odrębnych przepisów (zawartych przede wszystkim w ustawie nr 124/2002 o stosunkach płatniczych) uczestniczą w systemie płatności wymienionym w wykazie systemów płatności prowadzonym przez Narodowy Bank Czeski lub systemie rozliczeń przewidzianym odrębnymi przepisami (w szczególności ustawą nr 591/1992 o papierach wartościowych).

c) Właściwe czynniki łączące

Jeżeli postępowanie upadłościowe wszczęto w odniesieniu do majątku osoby wymienionej powyżej lub płatności są zawieszone lub ograniczone wskutek zastosowania innego środka przez organ publiczny względem majątku tej osoby, to prawa i obowiązki takiej osoby reguluje to samo prawo, które normuje umowy w ramach systemu płatności lub prawo właściwe dla osób uczestniczących w systemie rozliczeń (lex causae systemu płatności). We wszystkich przypadkach nie jest możliwy wybór innego prawa.

Dalsze informacje

« Prawo właściwe - Informacje ogólne | Czechy - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 19-10-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania