Europese Commissie > EJN > Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting > Nederland

Laatste aanpassing: 19-07-2007
Printversie Voeg toe aan favorieten

Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting - Nederland

EJN logo

Deze pagina is vervallen. De pagina wordt bijgewerkt en verplaatst naar het Europees e-justitieportaal.


De informatie die is gegeven onder "Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting – Algemene informatie" geeft een algemeen beeld van de verschillende methoden waarop geschillen buiten de rechter om kunnen worden beslecht.

Op deze pagina’s zullen we proberen u informatie te geven over de meer praktische aspecten van ADR in Nederland.



 

INHOUDSOPGAVE

1. Wat voor geschillen kunnen er worden opgelost met deze vorm van ADR? 1.
2. Alvorens zich tot de rechter te wenden, kunnen partijen er ook voor kiezen om eerst zelf te proberen een oplossing voor hun geschil te vinden. Dit is ook mogelijk met behulp van een mediator die als onafhankelijke derde bemiddeling tussen partijen bewerkstelligt. Mediation met het bedrijfsleven is in bijna alle geschillen die buiten het strafrechtsysteem vallen mogelijk. 2.
3. Is verhaal via dit soort ADR wettelijk verplicht of kan dit door de rechter worden bevolen? 3.
4. Is dit soort ADR geregeld bij de wet? 4.
5. Een contract kan artikelen bevatten waarin bepaald wordt dat geschillen met betrekking tot de overeenkomst via ADR worden beslecht, alvorens deze voor te leggen aan de rechter. Zijn dergelijke bepalingen voor de twee partijen bindend voor dit soort ADR? 5.
6. Hoe kunt u ervan verzekerd zijn dat de vorm van ADR die voor u openstaat evenveel betrouwbaarheid geniet als de rechtspleging vereist? Meer in het bijzonder, hoe kunt u er zeker van zijn dat onderhandelingen vertrouwelijk blijven? 6.
7. Is het nodig om juridisch advies te vragen? Wat is de rol van een advocaat bij deze vorm van ADR? 7.
8. Kan deze vorm van ADR op afstand worden gevoerd, in het bijzonder via elektronische weg? 8.
9. Is deze vorm van ADR gratis? Zo niet, hoe worden de onkosten verdeeld? Is het mogelijk om kosteloze rechtsbijstand te krijgen? (zie het thema “ Rechtsbijstand ”) 9.
10. Indien dit soort ADR voor u open staat, maar u slaagt er niet in het geschil op te lossen, kunt u zich dan alsnog tot de rechter wenden? Heeft het kiezen voor ADR invloed op de verjaringstermijn voor het aanbrengen van een zaak bij de rechter? 10.
11. Stel, u heeft een geschil, en deze vorm van ADR staat voor u open. U slaagt erin het geschil op te lossen, in welke vorm moeten de gemaakte afspraken dan worden gegoten? Wat gebeurt er als er niet spontaan uitvoering wordt gegeven aan de overeenkomst? Kunnen er gewone uitvoeringsprocedures worden gebruikt? Is het vervolgens nog steeds mogelijk om de zaak aan de rechter voor te leggen? 11.
12. Zoals hiervoor vermeld, zijn de uitspraken van de Ombudsman niet bindend. 12.

 

Laten we beginnen bij de verschillende soorten ADR in Nederland, gezien vanuit een algemeen perspectief.

Naast een uitgebreid arbitragesysteem waarop zowel nationale als internationale wetgeving van toepassing is, bestaan er verscheidene andere mogelijkheden voor geschillenbeslechting in Nederland zonder dat de rechter daaraan te pas komt. De belangrijkste daarvan zijn het bindend advies en mediation.

In de meeste situaties kunt u uw toevlucht nemen tot een van deze vormen van ADR. Meer informatie kunt u vinden door te kiezen voor de situatie waarin u zich bevindt.

- Consumentengeschillen

Zoals eerder onder "Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting – Gemeenschapsrecht" uiteengezet, heeft de Commissie op haar website een lijst van een groot aantal instanties dat zich bezighoudt met ADR ter beslechting van consumentengeschillen in alle lidstaten. Via deze lijst vindt u de praktische informatie op basis waarvan u kunt besluiten of één van de ADR-wegen voor u open staat. De informatie bestrijkt de structuur, het werkgebied, de gevolgde procedure, de kosten en overige gegevens voor iedere vorm van ADR.

Het kan zijn dat u behoefte heeft aan een ADR instantie in een andere lidstaat. Om precies te weten tot welke instantie u zich dient te wenden, kunt u de internetpagina’s van EEJ-Net raadplegen of die van FIN-NET bij een geschil over financiële dienstverlenging

- geschillen tussen bedrijven

- geschillen tussen werkgevers en werknemers

- geschillen tussen verhuurders en huurders

- familiegeschillen

- geschillen tussen twee natuurlijke personen

- andere specifieke situaties (bijv. in relatie tot overheidsorganen, gezondheidsinstellingen, advocaten, notarissen enz.)

1. Wat voor geschillen kunnen er worden opgelost met deze vorm van ADR?

Klachten over de overheid kunnen worden voorgelegd aan de Nationale Ombudsman (benoemd door het parlement). De Nationale Ombudsman kan een onderzoek instellen, de klacht gegrond/ongegrond verklaren, niet-bindend advies geven in een zaak en zijn aanbevelingen in zijn jaarverslag publiceren.

Andere (handelsgerelateerde) klachten worden behandeld door ‘Particuliere Ombudsmannen’, opgezet door brancheorganisaties. De belangrijkste (wat betreft het aantal klachten) is de Ombudsman Schadeverzekering. Deze Ombudsmannen mengen zich in een geschil, in eerste instantie om tot een gezamenlijke oplossing te komen. Lukt dat niet, dan geven ze een niet-bindend advies om het geschil te beslechten. Vanwege de relatie met de brancheorganisaties aanvaardt de leverancier in de meeste gevallen de beslissing van de Ombudsman.

Bindend advies wordt gegeven door de Huurcommissie bij geschillen over de Wet inzake de verhuur van sociale woningen (bijv. over onderhoud, betalingen voor verwarming en elektra, restitutie).

De Stichting Geschillencommissie voor Consumentenzaken (SGC) is een algemeen erkend overkoepelend orgaan, dat landelijk werkt en verantwoordelijk is voor het opzetten en instandhouden van 30 branchegebonden geschillencommissies. De geschillencommissies komen tot een advies dat voor beide partijen bindend is. De door de leden van een brancheorganisatie gehanteerde algemene leveringsvoorwaarden gelden als uitgangspunt voor de vraag of een geschillencommissie bevoegd is een bepaalde klacht te horen. Dat kan als in de betreffende algemene voorwaarden staat dat consumenten een geschil met een leverancier kunnen voorleggen aan een geschillencommissie in plaats van de gewone rechter.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

2. Alvorens zich tot de rechter te wenden, kunnen partijen er ook voor kiezen om eerst zelf te proberen een oplossing voor hun geschil te vinden. Dit is ook mogelijk met behulp van een mediator die als onafhankelijke derde bemiddeling tussen partijen bewerkstelligt. Mediation met het bedrijfsleven is in bijna alle geschillen die buiten het strafrechtsysteem vallen mogelijk.

Met ingang van 1 april 2005 is er een systeem waarbij de gerechtelijke instanties en de Juridische loketten (vooral voor de lagere inkomensgroepen) u kunnen doorverwijzen naar een mediator. Partijen kunnen alleen op vrijwillige basis aan mediation deelnemen.

Dit kan alleen in specifieke bestuursrechtelijke en civiele zaken (inclusief mediation voor familiegeschillen).

De Particuliere Ombudsmannen en geschillencommissies nemen alleen klachten in behandeling die binnen hun deskundigheid vallen.

In het algemeen zijn er twee belangrijke categorieën geschillen die niet door een geschillencommissie in behandeling kunnen worden genomen:

  • geschillen inzake het niet betalen van een factuur op grond van een inhoudelijke klacht;
  • geschillen die betrekking hebben op overlijden, letsel of ziekte.

Uiteraard kunnen geschillencommissies geen oordeel vellen over zaken die al aan de gewone rechter zijn voorgelegd.

3. Is verhaal via dit soort ADR wettelijk verplicht of kan dit door de rechter worden bevolen?

Verhaal via de hiervoor genoemde vormen van ADR is niet wettelijk verplicht en kan ook niet door de rechter worden bevolen. Toch kunnen partijen onderling afspreken dat zij gebruik zullen maken van arbitrage, met uitsluiting van de rechter.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

4. Is dit soort ADR geregeld bij de wet?

Arbitrage wordt geregeld via de artikelen 1020 t/m 1076 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en het Internationaal Verdrag van New York. Voor de overige buitengerechtelijke procedures bestaat er geen specifieke wettelijke basis. Wel dient een geschillencommissie, indien zij wenst te functioneren onder de overkoepelende organisatie van geschillencommissies voor consumentenzaken, als zodanig te worden erkend door de Minister van Justitie. Om erkend te worden, dient de commissie aan bepaalde criteria te voldoen die door de Minister van Justitie zijn neergelegd in erkenningsregels.

De wettelijke basis voor de Nationale Ombudsman is neergelegd in de Wet Nationale Ombudsman.

5. Een contract kan artikelen bevatten waarin bepaald wordt dat geschillen met betrekking tot de overeenkomst via ADR worden beslecht, alvorens deze voor te leggen aan de rechter. Zijn dergelijke bepalingen voor de twee partijen bindend voor dit soort ADR?

Partijen kunnen onderling afspreken geschillen aan arbitrage te onderwerpen, met uitsluiting van de rechter. De rechter is niet bevoegd een zaak in behandeling te nemen indien er een overeenkomst tot arbitrage conform artikel 1022 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bestaat.

Zoals hiervoor vermeld, gelden de algemene leveringsvoorwaarden die leden van een brancheorganisatie hanteren als uitgangspunt voor de vraag of een geschillencommissie bevoegd is een geschil te horen; zij moeten dan bij die geschillencommissie zijn aangesloten. In dat geval staat in de betreffende voorwaarden dat consumenten een geschil met een leverancier kunnen voorleggen aan een geschillencommissie in plaats van de gewone rechter. Deze bepaling is bindend voor beide partijen, hoewel de consument een maand de tijd heeft om alsnog te besluiten zich tot de rechter te wenden.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Aangezien mediation een relatief nieuw instrument is, is er nog niet veel ervaring opgedaan met contractuele bepalingen inzake mediation. Toch staan dergelijke bepalingen niet in de weg aan de bevoegdheid van de rechter om een zaak in behandeling te nemen.

6. Hoe kunt u ervan verzekerd zijn dat de vorm van ADR die voor u openstaat evenveel betrouwbaarheid geniet als de rechtspleging vereist? Meer in het bijzonder, hoe kunt u er zeker van zijn dat onderhandelingen vertrouwelijk blijven?

In Nederland bestaat geen wettelijke geheimhoudingsplicht voor informatie uit ADR c.q. mediation. Een geheimhoudingsplicht moet dan ook contractueel worden overeengekomen. De mediationovereenkomst die in de regel bij aanvang van de mediation wordt gesloten biedt hiervoor de gelegenheid. In de Modelovereenkomst van het Nederlands Mediationinstituut is opgenomen dat de overeengekomen geheimhoudingsplicht tevens geldt als bewijsovereenkomst in de zin van de wet. Een bewijsovereenkomst bindt de rechter indien deze te goeder trouw wordt uitgevoerd en niet in strijd is met voorschriften van dwingend recht.

7. Is het nodig om juridisch advies te vragen? Wat is de rol van een advocaat bij deze vorm van ADR?

In iedere ADR procedure kunnen partijen zich laten bijstaan door een advocaat, maar zij hoeven dit niet te doen. Bij arbitrage heeft een advocaat min of meer dezelfde rol als een advocaat in een gewone gerechtelijke procedure. Bij een procedure voor een geschillencommissie wegen de kosten van vertegenwoordiging door een advocaat waarschijnlijk niet op tegen het belang van de zaak. Partijen kunnen zich laten vertegenwoordigen bij mediation. Over de rol van advocaten bij mediation loopt de discussie nog.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

8. Kan deze vorm van ADR op afstand worden gevoerd, in het bijzonder via elektronische weg?

Dit is wellicht mogelijk op sommige terreinen, maar deze methode wordt niet op grote schaal toegepast.

9. Is deze vorm van ADR gratis? Zo niet, hoe worden de onkosten verdeeld? Is het mogelijk om kosteloze rechtsbijstand te krijgen? (zie het thema “ Rechtsbijstand ”)

De kosten van een arbitrageprocedure variëren per Arbitragecommissie.

Het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI) is de belangrijkste dienstverlener op dit gebied.

Procedures bij de Ombudsman zijn gratis.

De geschillencommissies verlangen een vaste bijdrage. Deze loopt van € 27 tot € 113, afhankelijk van het bedrag dat in rekening is gebracht voor het betreffende product of de betreffende dienst. Hierbij is inbegrepen de kosten van eventueel benodigde deskundigenrapporten. Indien een geschillencommissie een consument in het gelijk stelt, dient de betrokken leverancier de bijdrage aan de consument te vergoeden.

Bij mediation is het uitgangspunt dat partijen de kosten zelf dragen. Er is één uitzondering op deze regel: de bijdrage in de kosten voor mediation voor minder- en onvermogenden (zie verder het thema “kosteloze rechtsbijstand”). Daarnaast is er voor partijen, als stimulans om de door de rechter gedane suggestie van mediation te volgen, een (beperkte) financiële bijdrage van € 200 beschikbaar voor iedere zaak waarop mediation wordt toegepast; dit geldt in de aanloopfase van mediation. Dit is een vast bedrag per mediation dat rechtstreeks aan de mediator wordt betaald, ongeacht de financiële draagkracht van partijen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

10. Indien dit soort ADR voor u open staat, maar u slaagt er niet in het geschil op te lossen, kunt u zich dan alsnog tot de rechter wenden? Heeft het kiezen voor ADR invloed op de verjaringstermijn voor het aanbrengen van een zaak bij de rechter?

Geschillencommissies doen een uitspraak die bindend is voor beide partijen. Het is niet mogelijk om in beroep te gaan tegen uitspraken van de geschillencommissie. De enige manier waarop een uitspraak kan worden getoetst is deze binnen 2 maanden na verzending aan de gewone rechter voor te leggen. Een rechter kan de uitspraak echter alleen marginaal toetsen, zoals bepaald in artikel 904, boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Dit betekent dat een rechter de bindende uitspraak alleen nietig kan verklaren indien de uitspraak, op grond van redelijke en billijke normen, inhoudelijk onaanvaardbaar is of vanwege de manier waarop deze is gedaan in de gegeven omstandigheden. Dit betekent dat een uitspraak van een geschillencommissie alleen wordt verworpen door de rechter indien de geschillencommissie de grondbeginselen van het formeel recht niet heeft toegepast, zoals het recht op hoor en wederhoor. In het Burgerlijk Wetboek staat ook een bepaling om de verjaringstermijn van een vordering te stuiten door een procedure in gang te zetten om bindend advies te krijgen (art. 3:316, lid 3 BW).

Indien partijen er niet in slagen een minnelijke schikking te treffen via mediation, kunnen zij de zaak alsnog aan de rechter voorleggen. Mediation heeft geen invloed op de verjaringstermijn. De verjaringstermijn voor een aan mediation onderworpen vordering wordt niet opgeschort vanaf het moment dat de mediation aanvangt.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

11. Stel, u heeft een geschil, en deze vorm van ADR staat voor u open. U slaagt erin het geschil op te lossen, in welke vorm moeten de gemaakte afspraken dan worden gegoten? Wat gebeurt er als er niet spontaan uitvoering wordt gegeven aan de overeenkomst? Kunnen er gewone uitvoeringsprocedures worden gebruikt? Is het vervolgens nog steeds mogelijk om de zaak aan de rechter voor te leggen?

De handhaving van de uitkomst van een procedure kan op dezelfde wijze worden afgedwongen als een vonnis dat naar nationaal recht is gewezen.

. Geschillencommissies doen uitspraken die bindend zijn voor beide partijen. Het is niet mogelijk om tegen een door een geschillencommissie gedane uitspraak in beroep te gaan. De enige manier waarop een uitspraak kan worden getoetst is door deze binnen twee maanden na verzending aan de gewone rechter voor te leggen. Een rechter kan de uitspraak evenwel slechts marginaal toetsen, zoals bepaald in Artikel 904, Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Dit betekent dat een rechter het bindend advies alleen nietig kan verklaren indien de uitspraak, op grond van redelijke en billijke normen, inhoudelijk onaanvaardbaar is of vanwege de manier waarop deze is gedaan in de gegeven omstandigheden. Aldus kan de uitspraak van een geschillencommissie alleen worden verworpen door de rechter indien de commissie de grondbeginselen van formeel recht niet heeft toegepast, zoals het recht op hoor en wederhoor.

Indien een leverancier zich niet houdt aan een bindend advies, garandeert de brancheorganisatie dat haar leden handelen conform het bindend advies. Die garantie houdt in dat een brancheorganisatie de verplichting overneemt die de geschillencommissie aan een van haar leden oplegt, wanneer het betreffende lid niet vrijwillig zijn verplichting nakomt, en het bindend advies ook niet binnen twee maanden na verzending ter toetsing aan de gewone rechter voorlegt. Deze garantie zorgt ervoor dat uitvoering wordt gegeven aan uitspraken van de geschillencommissie.

12. Zoals hiervoor vermeld, zijn de uitspraken van de Ombudsman niet bindend.

Een via mediation bereikte overeenkomst heeft niet de status van een definitieve uitspraak. Het vormt een overeenkomst conform het bepaalde van artikel 900, Boek 7, van het Burgerlijk Wetboek. In Nederland kunnen partijen hun overeenkomst eenvoudig laten bevestigen in een notariële akte. Hiermee kan de uitvoering van de overeenkomst afgedwongen worden zoals dat bij een vonnis naar nationaal recht mogelijk is. Indien een rechterlijke verwijzing naar mediation leidt tot een overeenkomst, dan kan deze schikking worden bevestigd in een vonnis van de rechtbank.

Aangezien buitengerechtelijke geschillenbeslechting een alternatief is voor een beoordeling door de rechter op de gebruikelijke wijze, kan er tegen dergelijke uitspraken geen beroep bij de rechter worden ingesteld. Toch is het zowel gedurende als na een schikking via ADR mogelijk om dezelfde zaak alsnog voor een algemene rechter te bepleiten.

Nadere inlichtingen

In 2003 zijn de proeven met verwijzing naar mediation via verscheidene rechtbanken en via het rechtsbijstandsysteem geëvalueerd. U kunt het evaluatierapport vinden op: http://www.wodc.nl/images/OB210_tcm11-5208.pdf. Er is een samenvatting in het Engels beschikbaar op: http://www.wodc.nl/images/OB210_sum_tcm11-5218.pdf

Er zijn diverse onderzoeken gedaan naar alternatieve geschillenbeslechting. Het Ministerie van Justitie heeft onder meer de aanzet gegeven voor de volgende initiatieven:

Het ADR Bedrijfscentrum heeft ook onlangs een publicatie uitgebracht over ADR in geschillen tussen bedrijven en arbeidsgeschillen:

« Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting - Algemene informatie | Nederland - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 19-07-2007

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk