Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting - Gemeinscheftsrecht

Voor de laatst bijgewerkte tekst: zie

De Europese Unie heeft zeer veel belangstelling voor alternatieve wijzen van geschillenbeslechting.

In april 2002 heeft de Europese Commissie een discussienota (groenboek) gepubliceerd over alternatieve wijzen van geschillenbeslechting. In juli 2004 heeft de Commissie de aanzet gegeven tot de invoering van een gedragscode voor bemiddelaars   (PDF File 118 KB), die door een groot aantal bemiddelingsdeskundigen werd goedgekeurd en aangenomen, en in oktober 2004 heeft de Commissie een ontwerp-kaderrichtlijn inzake bemiddeling aangenomen en ingediend bij het Europees Parlement en de Raad.

Het groenboek, de gedragscode en de ontwerp-richtlijn maken deel uit van de werkzaamheden die binnen de Europese Gemeenschap worden verricht met het oog op de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid en in het bijzonder met het oog op een betere toegang tot de rechtspleging. De Commissie is van mening dat de bevordering van het gebruik van bemiddeling en andere vormen van ADR bijdraagt aan de beslechting van geschillen en aan de voorkoming van zenuwslopende, tijdrovende en dure gerechtelijke procedures en burgers aldus echt de mogelijkheid biedt hun wettelijke rechten te behartigen.

In het verlengde van het actieplan van Wenen (1998) en de conclusies van de Europese Raad van Tampere (1999), heeft de Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken de Commissie verzocht een Groenboek voor te stellen betreffende alternatieve wijzen van geschillenbeslechting op het gebied van het burgerlijk recht en het handelsrecht, met uitzondering van arbitrage, waarin de balans van de situatie wordt opgemaakt en een brede raadpleging op gang wordt gebracht ter voorbereiding van de concrete maatregelen die moeten worden genomen. Er zal prioriteit worden verleend aan de mogelijkheid om fundamentele beginselen vast te stellen, hetzij in het algemeen, hetzij op specifieke gebieden, die de nodige garanties bieden dat de beslechting van geschillen door buitengerechtelijke organen het voor de rechtsbedeling vereiste betrouwbaarheidsniveau heeft.

In haar Groenboek wees de Commissie er nogmaals op dat de ontwikkeling van deze vormen van geschillenbeslechting niet gezien moet worden als een manier om de functioneringsproblemen van de rechterlijke instanties te verhelpen, maar als een andere meer consensusgerichte vorm van sociale verzoening en van conflict‑ en geschillenbeslechting die, in vele gevallen, beter geschikt is dan de beslechting van geschillen door een derde (rechter of een scheidsrechter).

Bovenkant pagina

Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting, zoals bijvoorbeeld bemiddeling, zorgen ervoor dat de partijen een dialoog kunnen aangaan om via onderhandelingen een echte oplossing voor hun geschil te vinden, in plaats van met elkaar in het strijdperk te treden, een confrontatie waaruit meestal een winnaar en een verliezer tevoorschijn komen. Het belang van ADR is bijvoorbeeld erg duidelijk op het vlak van gezinsconflicten, maar het potentiële nut is ook zeer groot voor vele andere soorten geschillen.

ADR wordt steeds meer gebruikt bij complexe handelsgeschillen, wanneer de partijen naast een oplossing voor hun conflict ook hun handelsrelatie zoveel mogelijk wensen voort te zetten. Ook geschillen in verband met medische ongevallen worden steeds vaker aan ADR onderworpen; bij deze vaak zeer gevoelige geschillen kan bemiddeling leiden tot innovatieve en creatieve oplossingen, die de bevoegdheid van rechters te buiten kunnen gaan.

Omdat in het groenboek ook veel informatie werd verstrekt en vele vragen werden opgeworpen, biedt het de mogelijkheid een zo ruim mogelijke publieke belangstelling te wekken voor deze alternatieve en vaak nieuwe vormen van geschillenbeslechting. (doelpubliek: justitiabelen, leden van de rechterlijke macht en beoefenaars van juridische beroepen).

Het Groenboek had vooral ten doel antwoorden te vinden met inachtneming van het kwetsbare evenwicht tussen de noodzaak de flexibiliteit van de procedures te behouden (zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit ervan) en een harmonieuze afstemming op de gerechtelijke procedures.

Het Groenboek gaf tevens een beter inzicht in hetgeen op dit gebied in de verschillende lidstaten en op het niveau van de Gemeenschap reeds bestaat en wordt ondernomen.

Tot slot nam de Commissie door de publicatie van dit Groenboek deel aan de lopende debatten in de lidstaten en op internationaal vlak over hoe men optimale voorwaarden voor de ontwikkeling van alternatieve wijzen van geschillenbeslechting kan creëren.

De 21 vragen van het Groenboek hadden betrekking op de belangrijkste elementen van de diverse alternatieve wijzen van geschillenbeslechting, zoals het probleem van contractuele clausules die in een beroep op ADR voorzien, het probleem van de verjarings‑ en vervaltermijnen, het vertrouwelijkheidsvereiste, de rechtsgeldigheid van de instemming van de partijen, de gevolgen van de uit ADR voortvloeiende overeenkomsten met name op het gebied van tenuitvoerlegging, de opleiding voor bemiddelaars en andere derden, hun accreditatie en de regeling van hun aansprakelijkheid.

Bovenkant pagina

De gedragscode   (PDF File 118 KB) 

De gedragscode bevat een reeks normen die kunnen worden toegepast in de bemiddelingspraktijk en die door bemiddelingsorganisaties kunnen worden nageleefd. De gedragscode werd opgesteld in samenwerking met een groot aantal organisaties en natuurlijke personen, onder wie ervaren bemiddelingspractici en andere belanghebbenden die voorstander zijn van de ontwikkeling van bemiddeling in de Europese Unie. De gedragscode werd in juli 2004 aangenomen op een bijeenkomst van deze deskundigen. De Commissie was zeer verheugd dat zij bij dit proces was betrokken en dat zij dit proces heeft kunnen ondersteunen.

Het voorstel voor een richtlijn inzake bemiddeling

Het voorstel voor een bemiddelingsrichtlijn werd in oktober 2004 door de Commissie aangenomen en werd onmiddellijk ingediend bij het Europees Parlement en de Raad. Het voorstel werd opgesteld op basis van het groenboek en na uitgebreide raadpleging van bemiddelingspractici. Veel van deze practici werkten daarnaast ook mee aan de opstelling van bovengenoemde gedragscode.

Het voorstel voor een bemiddelingsrichtlijn heeft ten doel het gebruik van bemiddeling te bevorderen door in de rechtssystemen van de lidstaten een aantal rechtsregels beschikbaar te stellen. Deze regels hebben betrekking op het vertrouwelijke karakter van de bemiddeling, de zwijgplicht van bemiddelaars, de tenuitvoerlegging van uit bemiddeling voortvloeiende compromissen, de schorsing van verjaringstermijnen en andere beperkende termijnen in verband met de claim die het voorwerp is van bemiddeling. Aldus worden eventuele belemmeringen voor het gebruik van bemiddeling weggenomen en wordt de organisatie van opleiding voor bemiddelaars en de vaststelling van gedragsnormen ter waarborging van een consistente kwaliteit van bemiddeling in de gehele Unie bevorderd, zonder dat moet worden getracht de op dat gebied bestaande wetgeving van de lidstaten aan te passen of te harmoniseren.

De Commissie hoopt dat de richtlijn tamelijk snel kan worden goedgekeurd en aangenomen teneinde het consistente gebruik van bemiddeling in de gehele Unie verder te stimuleren en de toegang tot rechtspleging voor de Europese burgers in alle lidstaten sterk te verbeteren.

In het groenboek werd ook verwezen naar de reeds geboekte vooruitgang

In een aantal communautaire instrumenten en voorstellen werd reeds direct of indirect gewezen op de rol van ADR. In veel van deze instrumenten werd de lidstaten aanbevolen ADR‑procedures in te voeren of op zijn minst de invoering en werking ervan te bevorderen.

Bovenkant pagina

Een aantal voorbeelden:

• De Commissie heeft belangstelling getoond voor de financiële aspecten van alternatieve geschillenbeslechting in het algemeen. Op 18 juli 2002 heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn  (PDF File 85 KB)betreffende rechtsbijstand ingediend, die bepaalt dat om het beroep op alternatieve wijzen van geschillenbeslechting door minder gegoeden te bevorderen, deze personen onder bepaalde voorwaarden ook in het geval van buitengerechtelijke procedures in aanmerking kunnen komen voor rechtsbijstand.
• Wat de relaties binnen het gezin betreft, heeft de Commissie met het op 3 mei 2002 gepubliceerde voorstel voor een verordening betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van de beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, een inspanning geleverd om de alternatieve wijzen van geschillenbeslechting te bevorderen. Richtlijn 2000/31/EG betreffende de elektronische handel als in een gezamenlijke verklaring  (PDF File 58 KB) van de Raad en de Commissie in het kader van de goedkeuring van de zogenaamde Verordening Brussel I betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken.
• Wat consumentengeschillen met betrekking tot de elektronische handel betreft, werd op de mogelijkheid van alternatieve wijzen van geschillenbeslechting gewezen, zowel in
•  Richtlijn 98/10/EG inzake de toepassing van Open Network Provision (ONP) op spraaktelefonie en inzake de universele telecommunicatiedienst in een door concurrentie gekenmerkt klimaat zet de lidstaten aan tot het invoeren van "laagdrempelige en in beginsel goedkope procedures voor de billijke, transparante en vlotte beslechting van geschillen."
• Richtlijn 2002/21/EG inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronische-communicatienetwerken en -diensten (Kaderrichtlijn) voorziet in de oprichting van buitengerechtelijke structuren voor de beslechting van mogelijke geschillen tussen ondernemingen.
• In een op 13 maart 2001 ingediend voorstel voor een richtlijn betreffende de markt voor elektriciteit- en aardgas, heeft de Commissie de lidstaten uitdrukkelijk uitgenodigd procedures voor geschillenbeslechting tussen leveranciers en klanten in werking te stellen waarbij de beginselen in acht worden genomen die zijzelf had vastgelegd in een Aanbeveling van 30 maart 1998 op het gebied van consumentengeschillen (zie infra).

Op bepaalde gebieden is de Commissie zelfs verder gegaan dan het louter aanmoedigen van het instellen van alternatieve wijzen van geschillenbeslechting. Zij heeft zich ingespannen om de kwaliteit en de doeltreffendheid van de alternatieve wijzen van de beslechting van consumentengeschillen te bevorderen.

Bovenkant pagina

De kwaliteit van de alternatieve wijzen van geschillenbeslechting

In de werkzaamheden van de Gemeenschap wordt zorgvuldig een onderscheid gemaakt tussen twee grote categorieën van alternatieve wijzen van geschillenbeslechting waarop de consumenten een beroep kunnen doen om geschillen met ondernemingen te beslechten:

• Procedures waarbij de derde de partijen helpt om tot een akkoord te komen, zonder evenwel een formeel standpunt in te nemen over de wijze waarop het geschil zou kunnen worden opgelost.

De Commissie heeft een initiatief genomen om te garanderen dat in de buitengerechtelijke procedures voor de beslechting van consumentengeschillen een aantal beginselen in acht wordt genomen. Op 4 april 2001 publiceerde de Commissie daarom een aanbeveling betreffende procedures waarbij de derde geen formeel standpunt inneemt over de oplossing maar de partijen slechts helpt om zelf tot een oplossing te komen. In deze aanbeveling worden vier beginselen naar voren geschoven: onpartijdigheid, transparantie, doeltreffendheid en billijkheid.

• Procedures waarbij de derde zelf een oplossing vindt, die hij daarna aan de partijen voorlegt.

De Commissie heeft een initiatief genomen om te garanderen dat in deze procedures een aantal beginselen in acht wordt genomen.

Zo heeft zij op 30 maart 1998 een aanbeveling gepubliceerd betreffende procedures waarbij de derde een beslissing neemt die al dan niet bindend is voor de partijen. Deze aanbeveling betreft ook de arbitrage inzake consumentengeschillen. Zij bevat zeven basisbeginselen: onafhankelijkheid, transparantie, hoor en wederhoor, doeltreffendheid, wettigheid, vrijheid en vertegenwoordiging. De lidstaten hebben een lijst moeten opmaken van de voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen verantwoordelijke organen die naar hun oordeel met de aanbeveling van de Commissie in overeenstemming zijn. Deze nationale lijsten zijn aan de Commissie meegedeeld en kunnen geraadpleegd worden op de internetpagina van het Directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming  -  -  (DG SANCO).

Bovenkant pagina

De doeltreffendheid van de alternatieve wijzen van geschillenbeslechting

De Commissie ligt ook aan de oorsprong van de oprichting van twee Europese netwerken van nationale instanties, waarvan het gemeenschappelijk doel erin bestaat de toegang van de consument tot buitengerechtelijke procedures voor de beslechting van grensoverschrijdende geschillen te vergemakkelijken ingeval de leverancier van goederen of de dienstverlener in een andere lidstaat gevestigd is dan die waar de consument woont. Deze twee netwerken hebben hetzelfde doel, maar werken niet op dezelfde manier:

• Het Europees buitengerechtelijk netwerk "ECC-Net "  is een structuur die tot doel heeft de consument bij te staan en te informeren. Het bestaat uit nationale contactpunten ("chambres de compensation" of "clearing houses") in alle lidstaten plus Noorwegen en IJsland. Elk contactpunt staat voor de uitwisseling van informatie in verbinding met de 400 organen waarvan de lidstaten van oordeel zijn dat ze in overeenstemming zijn met de vereisten van de aanbevelingen van de Commissie betreffende de beginselen die van toepassing zijn op de organen die verantwoordelijk zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen.
• Het netwerk voor de buitengerechtelijke beslechting van geschillen in de sector van de financiële diensten, "FIN-Net "  -  -  is een Europees netwerk, bestaande uit een dertigtal nationale ADR-organen die bevoegd zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van geschillen in de zin van de eerste aanbeveling van de Commissie. Dankzij FIN-Net kunnen consumenten die in de sector van de financiële diensten (banken, verzekeringen, beleggingen) met een probleem te maken krijgen, rechtstreeks een beroep doen op een systeem van buitengerechtelijke geschillenbeslechting.

Aanmoediging voor concrete initiatieven

Parallel met al dit regelgevend werk, geeft de Europese Unie financiële steun aan bepaalde initiatieven, vooral op het gebied van de on line beslechting van consumentengeschillen. Zo heeft de Commissie financieel bijgedragen tot de oprichting van het ECODIR-project  -  (Electronic COnsumer DIspute Resolution Platform), een elektronisch platform voor geschillenbeslechting.

Bovenkant pagina

Referentiedocumenten

• Samenvatting - -   (PDF File 120 KB) van de reacties op het Groenboek betreffende alternatieve wijzen van geschillenbeslechting
• Groenboek  (PDF File 283 KB) betreffende alternatieve wijzen van geschillenbeslechting op het gebied van het burgerlijk recht en het handelsrecht
• Richtlijn 2002/8/EG van de Raad van 27 januari 2003 tot verbetering van de toegang tot de rechter bij grensoverschrijdende geschillen, door middel van gemeenschappelijke minimumvoorschriften betreffende rechtsbijstand bij die geschillen en andere financiële aspecten van burgerrechtelijke procedures
• Verordening (EG) nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1347/2000 en tot wijziging, wat betreft onderhoudsverplichtingen, van Verordening (EG) nr. 44/2001
• Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt ("Richtlijn inzake elektronische handel")
• Gezamenlijke verklaring  (PDF File 58 KB) van de Raad en de Commissie betreffende de bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van burgerlijk en handelsrecht
• Richtlijn 98/10/EG inzake de toepassing van Open Network Provision (ONP) op spraaktelefonie en inzake de universele telecommunicatiedienst in een door concurrentie gekenmerkt klimaat
• Richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronische-communicatienetwerken en -diensten (Kaderrichtlijn)
• Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement - Voltooiing van de interne energiemarkt
• Aanbeveling van de Commissie van 4 april 2001 met betrekking tot de beginselen voor de buitengerechtelijke organen die bij de consensuele beslechting van consumentengeschillen betrokken zijn
• Aanbeveling van de Commissie van 30 maart 1998 betreffende de principes die van toepassing zijn op de organen die verantwoordelijk zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen
• Europese gedragscode voor bemiddelaars   (PDF File 118 KB)
• Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling in burgerlijke en handelszaken

« Alternatieve wijzen van geschillenbeslechting - Algemene informatie | Gemeinscheftsrecht - Algemene informatie »

Bovenkant pagina

Laatste aanpassing: 30-07-2007